अध्याय 37: सब नश्वर है, केवल नारायण शाश्वत

सदृशं राजशार्दूल वृत्तस्य च कुलस्य च

sadṛśaṃ rājaśārdūla vṛttasya ca kulasya ca

को राज्यं विपुलं गृह्य स्फीताकारं पुनर्महत् ।
निर्जितारातिसामन्तं देवराज्योपमं सुखम्

ko rājyaṃ vipulaṃ gṛhya sphītākāraṃ punarmahat |
nirjitārātisāmantaṃ devarājyopamaṃ sukham

राज्ये राज्यगुणा ये च तान्व्युदस्य नराधिप ।
दोषं पश्यति राजेन्द्र देहेऽस्मिन्पाञ्चभौतिके

rājye rājyaguṇā ye ca tānvyudasya narādhipa |
doṣaṃ paśyati rājendra dehe'sminpāñcabhautike

अतिक्रान्तास्त्वया राजन्वृत्तेन प्रपितामहाः ।
धर्मो विग्रहवान्धीरो विदुरश्च महायशाः

atikrāntāstvayā rājanvṛttena prapitāmahāḥ |
dharmo vigrahavāndhīro viduraśca mahāyaśāḥ

सञ्जयश्च महातेजा ये चान्ये दिव्यदर्शनाः ।
प्रवृत्तज्ञानसम्पन्नास्तत्वज्ञानविदो नृप

sañjayaśca mahātejā ye cānye divyadarśanāḥ |
pravṛttajñānasampannāstatvajñānavido nṛpa

तेऽतिक्रान्ता महाराज ब्रह्माद्याः ससुरासुराः ।
अनित्यं दुःखसंतप्तं जगदेतन्न संशयः

te'tikrāntā mahārāja brahmādyāḥ sasurāsurāḥ |
anityaṃ duḥkhasaṃtaptaṃ jagadetanna saṃśayaḥ

एवमेतान्महाबाहो ब्रह्माद्यान्ससुरासुरान् ।
अनित्यान्सततं पश्य मनुष्यादिषु का कथा

evametānmahābāho brahmādyānsasurāsurān |
anityānsatataṃ paśya manuṣyādiṣu kā kathā

नित्यां तु प्रकृतीमाह याऽसौ प्रसवधर्मिणी ।
अरूपिणीमनिर्देश्यामकृतां पुरुषातिगाम्

nityāṃ tu prakṛtīmāha yā'sau prasavadharmiṇī |
arūpiṇīmanirdeśyāmakṛtāṃ puruṣātigām

तामत्यन्तसुखां सौम्यां निर्वाणमिति संज्ञिताम् ।
आहुर्ब्रह्मर्षयो ह्याद्यां भुवि चैव महर्षयः

tāmatyantasukhāṃ saumyāṃ nirvāṇamiti saṃjñitām |
āhurbrahmarṣayo hyādyāṃ bhuvi caiva maharṣayaḥ

तया पुरुषरूपिण्या धर्मप्रकृतिकोऽनघ ।
स यात्येव हि निर्वाणं यत्तत्प्रकृतिसंज्ञितम्

tayā puruṣarūpiṇyā dharmaprakṛtiko'nagha |
sa yātyeva hi nirvāṇaṃ yattatprakṛtisaṃjñitam

स एष प्राकृतो धर्मो भ्राजत्यादियुगे नृप ।
विकारधर्माः शेषेषु युगेषु भरतर्षभ ।
भ्राजन्तेऽभ्यधिकं वीर संसारपथगोचराः

sa eṣa prākṛto dharmo bhrājatyādiyuge nṛpa |
vikāradharmāḥ śeṣeṣu yugeṣu bharatarṣabha |
bhrājante'bhyadhikaṃ vīra saṃsārapathagocarāḥ

प्रकृतीनां च सर्वासामकृता प्रकृतिः स्मृता ।
एवं प्रकृतिधर्मा हि वरां प्रकृतिमाश्रिता

prakṛtīnāṃ ca sarvāsāmakṛtā prakṛtiḥ smṛtā |
evaṃ prakṛtidharmā hi varāṃ prakṛtimāśritā

पश्यन्ति परमां लोके दृष्टादृष्टानुदर्शिनीम् ।
सत्वादियुगपर्यन्ते त्रेतायुगसमुद्भवे

paśyanti paramāṃ loke dṛṣṭādṛṣṭānudarśinīm |
satvādiyugaparyante tretāyugasamudbhave

कामं कामयमानेषु ब्राह्मणेषु तिरोहितः ।
कुपथेषु तु धर्मेषु प्रादुर्भूतेषु कौरव ।
जातो मन्दप्रचारो हि धर्मः कलियुगे नृप

kāmaṃ kāmayamāneṣu brāhmaṇeṣu tirohitaḥ |
kupatheṣu tu dharmeṣu prādurbhūteṣu kaurava |
jāto mandapracāro hi dharmaḥ kaliyuge nṛpa

नित्यस्तु पुरुषो ज्ञेयो विश्वरूपो निरञ्जनः ।
ब्रह्माद्या अपि देवाश्च यं सदा पर्युपासते

nityastu puruṣo jñeyo viśvarūpo nirañjanaḥ |
brahmādyā api devāśca yaṃ sadā paryupāsate

तं च नारायणं विद्धि परं ब्रह्मेति शाश्वतम् ।
तत्कर्म कुरु कायेन ध्यायस्व मनसा च तम्

taṃ ca nārāyaṇaṃ viddhi paraṃ brahmeti śāśvatam |
tatkarma kuru kāyena dhyāyasva manasā ca tam

कीर्तयस्व च तन्नाम वाचा सर्वत्र भूपते ।
तत्पदं प्राप्नुहि प्राप्यं शाश्वतं चापुनर्भवम्

kīrtayasva ca tannāma vācā sarvatra bhūpate |
tatpadaṃ prāpnuhi prāpyaṃ śāśvataṃ cāpunarbhavam

इत्येतद्विष्णुमाश्रित्य संसारग्रहमोक्षणम् ।
कथितं ते महाबाहो किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ityetadviṣṇumāśritya saṃsāragrahamokṣaṇam |
kathitaṃ te mahābāho kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi