अनुशासन पर्व

अध्याय 35: त्यागने योग्य दस कर्मपथ

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥

7 श्लोक · 35 में से 274

इस अध्याय में क्या होता है

त्यागने योग्य दस कर्मपथ

युधिष्ठिर पूछते हैं कि संसार में अपने हित के लिए मनुष्य कैसे जिए। भीष्म संक्षेप में कहते हैं। नारायण में भक्ति रखो, सज्जनों का आदर करके शंकर को पूजो, और शुद्ध मन से अपने धर्म का पालन करते हुए ध्यान के साथ जप करो। दस कर्मपथ छोड़ो। शरीर के तीन पाप हैं: हिंसा, चोरी और परस्त्री का स्पर्श। वाणी के चार हैं: व्यर्थ बकवास, कठोर वचन, चुगली और असत्य, जिन्हें न बोलो, न सोचो। मन में तीन बातें रखो: पराए धन की इच्छा न हो, सब प्राणियों से मैत्री हो, और यह विश्वास हो कि कर्म का फल मिलता है। जो नारायण भक्त शरीर, वाणी और मन से केवल शुभ करता है, वह उनकी कृपा से परम पद पाता है।

युधिष्ठिर उवाच

35.1

किं कर्तव्यं मनुष्येण लोकयात्राहितार्थिना ।
कथं वै लोकयात्रां तु किंशीलश्च समाचरेत्

kiṃ kartavyaṃ manuṣyeṇa lokayātrāhitārthinā |
kathaṃ vai lokayātrāṃ tu kiṃśīlaśca samācaret

भीष्म उवाच

35.2

देवे नारायणे भक्तिः शंकरे साधुपूजया ।
ध्यानेनाथ जपः कार्यः स्वधर्मैः शुचिचेतसा

deve nārāyaṇe bhaktiḥ śaṃkare sādhupūjayā |
dhyānenātha japaḥ kāryaḥ svadharmaiḥ śucicetasā

35.3

कायेन त्रिविधं कर्म वाचा चापि चतुर्विधम् ।
मनसा त्रिविधं चैव दश कर्मपथांस्त्यजेत्

kāyena trividhaṃ karma vācā cāpi caturvidham |
manasā trividhaṃ caiva daśa karmapathāṃstyajet

35.4

प्राणातिपातः स्तैन्यं च परदाराभिमर्शनम् ।
त्रीणि पापानि कायेन सर्वतः परिवर्जयेत्

prāṇātipātaḥ stainyaṃ ca paradārābhimarśanam |
trīṇi pāpāni kāyena sarvataḥ parivarjayet

35.5

असत्प्रलापं पारुष्यं पैशुन्यमनृतं तथा ।
चत्वारि वाचा राजेन्द्र न जल्पेन्नानुचिन्तयेत्

asatpralāpaṃ pāruṣyaṃ paiśunyamanṛtaṃ tathā |
catvāri vācā rājendra na jalpennānucintayet

35.6

अनभिध्या परस्वेषु सर्वसत्वेषु सौहृदम् ।
कर्मणां फलमस्तीति त्रिविधं मनसा चरेत्

anabhidhyā parasveṣu sarvasatveṣu sauhṛdam |
karmaṇāṃ phalamastīti trividhaṃ manasā caret

35.7

तस्माद्वाक्वायमनसा नाचरेदशुभं नरः ।
शुभान्येवाचरँल्लोके भक्तो नारायणस्य हि ।
तस्यैव तु पदं सूक्ष्मं प्रसादादश्नुयात्परम्

tasmādvākvāyamanasā nācaredaśubhaṃ naraḥ |
śubhānyevācaram̐lloke bhakto nārāyaṇasya hi |
tasyaiva tu padaṃ sūkṣmaṃ prasādādaśnuyātparam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)