अध्याय 259: वायु कश्यप और उतथ्य की कथा कहते हैं

इमां भूमिं द्विजातिभ्यो दित्सुर्वै दक्षिणां पुरा ।
अङ्गो नाम नृपो राजंस्ततश्चिन्तां मही ययौ

imāṃ bhūmiṃ dvijātibhyo ditsurvai dakṣiṇāṃ purā |
aṅgo nāma nṛpo rājaṃstataścintāṃ mahī yayau

धारिणीं सर्वभूतानामयं प्राप्य वरो नृपः ।
कथमिच्छति मां दातुं द्विजेभ्यो ब्रह्मणः सुताम्

dhāriṇīṃ sarvabhūtānāmayaṃ prāpya varo nṛpaḥ |
kathamicchati māṃ dātuṃ dvijebhyo brahmaṇaḥ sutām

साहं त्यक्त्वा गमिष्यामि भूमित्वं ब्रह्मणः पदम् ।
अयं सराष्ट्रो नृपतिर्मार्भूदिति ततोऽगमत्

sāhaṃ tyaktvā gamiṣyāmi bhūmitvaṃ brahmaṇaḥ padam |
ayaṃ sarāṣṭro nṛpatirmārbhūditi tato'gamat

ततस्तां कश्यपो दृष्ट्वा व्रजन्तीं पृथिवीं तदा ।
प्रविवेश महीं सद्यो युक्तात्मा सुसमाहितः

tatastāṃ kaśyapo dṛṣṭvā vrajantīṃ pṛthivīṃ tadā |
praviveśa mahīṃ sadyo yuktātmā susamāhitaḥ

ऋद्धा सा सर्वतो जज्ञे तृणौषधिसमन्विता ।
धर्मोत्तरा नष्टभया भूमिरासीत्तमतो नृप

ṛddhā sā sarvato jajñe tṛṇauṣadhisamanvitā |
dharmottarā naṣṭabhayā bhūmirāsīttamato nṛpa

एवं वर्षसहस्राणि दिव्यानि विपुलव्रतः ।
त्रिंशतं कश्यपो राजन्भूमिरासीदतन्द्रितः

evaṃ varṣasahasrāṇi divyāni vipulavrataḥ |
triṃśataṃ kaśyapo rājanbhūmirāsīdatandritaḥ

अथागम्य महाराजन्नमस्कृत्यि च कश्यपम् ।
पृथवी काश्यपी जज्ञे सुता तस्य महात्मनः

athāgamya mahārājannamaskṛtyi ca kaśyapam |
pṛthavī kāśyapī jajñe sutā tasya mahātmanaḥ

एष राजन्नीदृशो वै ब्राह्मणः कश्यपोऽभवत् ।
अन्यं प्रब्रूहि वा त्वं च कश्यपात्क्षत्रियं वरम्

eṣa rājannīdṛśo vai brāhmaṇaḥ kaśyapo'bhavat |
anyaṃ prabrūhi vā tvaṃ ca kaśyapātkṣatriyaṃ varam

तूष्णीं बभूव नृपतिः पवनस्त्वब्रवीद्वचः ।
शृणु राजन्नुचथ्यस्य जातस्याङ्गिरसे कुले

tūṣṇīṃ babhūva nṛpatiḥ pavanastvabravīdvacaḥ |
śṛṇu rājannucathyasya jātasyāṅgirase kule

भद्रा सोमस्य दुहिता रूपेण परमा मता ।
तस्यास्तुल्यं पतिं सोम उचथ्यं समपश्यत

bhadrā somasya duhitā rūpeṇa paramā matā |
tasyāstulyaṃ patiṃ soma ucathyaṃ samapaśyata

सा च तीव्रं तपस्तेपे महाभागा यशस्विनी ।
उचथ्यं तु महाभागं तत्कृते वरयत्तदा

sā ca tīvraṃ tapastepe mahābhāgā yaśasvinī |
ucathyaṃ tu mahābhāgaṃ tatkṛte varayattadā

तत आहूय चोचथ्यं ददामीति यशस्विनीम् ।
भार्यार्थे स च जग्राह विधिवद्भूरिदक्षिणः

tata āhūya cocathyaṃ dadāmīti yaśasvinīm |
bhāryārthe sa ca jagrāha vidhivadbhūridakṣiṇaḥ

तां त्वकामयत श्रीमान्वरुणः पूर्वमेव ह ।
स चागम्य वनप्रस्थं यमुनायां जहार ताम्

tāṃ tvakāmayata śrīmānvaruṇaḥ pūrvameva ha |
sa cāgamya vanaprasthaṃ yamunāyāṃ jahāra tām

जलेश्वरस्तु हृत्वा तामनयस्त्वं पुरं प्रति ।
परमाद्भुतसङ्काशं षट्सहस्रशतह्रदम्

jaleśvarastu hṛtvā tāmanayastvaṃ puraṃ prati |
paramādbhutasaṅkāśaṃ ṣaṭsahasraśatahradam

न हि रम्यतरं किञ्चित्तस्मादन्यत्पुरोत्तमम् ।
वासादैरप्सरोभिश्च दिव्यैः कामैश्च शोभितम्

na hi ramyataraṃ kiñcittasmādanyatpurottamam |
vāsādairapsarobhiśca divyaiḥ kāmaiśca śobhitam

तत्र देवस्तया सार्धं रेमे राजञ्जलेश्वरः ।
तदाख्यातमुचथ्याय ततः पत्न्यवमर्दनम्

tatra devastayā sārdhaṃ reme rājañjaleśvaraḥ |
tadākhyātamucathyāya tataḥ patnyavamardanam

तच्छ्रुत्वा नारदात्सर्वमुचथ्यो नारदं तदा ।
प्रोवाच गच्छ ब्रूहि त्वं वरुणं परुषं वचः

tacchrutvā nāradātsarvamucathyo nāradaṃ tadā |
provāca gaccha brūhi tvaṃ varuṇaṃ paruṣaṃ vacaḥ

मद्वाक्यान्मुञ्च मे भार्यां कस्मात्तां हृतवानसि ।
लोकपालोसि लोकानां न लोकस्य विलोपकः

madvākyānmuñca me bhāryāṃ kasmāttāṃ hṛtavānasi |
lokapālosi lokānāṃ na lokasya vilopakaḥ

सोमेन दत्ता भार्या मे त्वया चापहृताऽद्य वै ।
इत्युक्तो वचनात्तस्य नारदेन जलेश्वरः

somena dattā bhāryā me tvayā cāpahṛtā'dya vai |
ityukto vacanāttasya nāradena jaleśvaraḥ

मुञ्च भार्यामुचथ्यस्य कस्मात्त्वं हृतवानसि ।
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सोऽथ तं वरुणोऽब्रवीत्

muñca bhāryāmucathyasya kasmāttvaṃ hṛtavānasi |
iti śrutvā vacastasya so'tha taṃ varuṇo'bravīt

ममैषा सुप्रिया भार्या नैनामुत्स्रष्टुमुत्सहे ।
इत्युक्तो वरुणेनाथ नारदः प्राप्य तं मुनिम् ।
उचथ्यमब्रवीद्वाक्यं नातिहृष्टमना इव

mamaiṣā supriyā bhāryā naināmutsraṣṭumutsahe |
ityukto varuṇenātha nāradaḥ prāpya taṃ munim |
ucathyamabravīdvākyaṃ nātihṛṣṭamanā iva

गले गृहीत्वा क्षिप्तोस्मि वरुणेन महामुने ।
न प्रयच्छति ते भार्यां यत्ते कार्यं कुरुष्व तत्

gale gṛhītvā kṣiptosmi varuṇena mahāmune |
na prayacchati te bhāryāṃ yatte kāryaṃ kuruṣva tat

नारदस्य वचः श्रुत्वा क्रुद्धः प्राज्वलदङ्गिराः ।
अपिबत्तेजसा वारि विष्टभ्य सुमहातपाः

nāradasya vacaḥ śrutvā kruddhaḥ prājvaladaṅgirāḥ |
apibattejasā vāri viṣṭabhya sumahātapāḥ

पीयमाने तु सर्वस्मिंस्तोयेऽपि सलिलेश्वरः ।
सुहृद्भिर्भिक्षमाणोऽपि नैवामुञ्चत तां तदा

pīyamāne tu sarvasmiṃstoye'pi salileśvaraḥ |
suhṛdbhirbhikṣamāṇo'pi naivāmuñcata tāṃ tadā

ततः क्रुद्धोऽब्रवीद्भूमिमुचथ्यो ब्राह्मणोत्तमः ।
दर्शय स्वस्थलं भद्रे षट्सहस्रशतह्रदम्

tataḥ kruddho'bravīdbhūmimucathyo brāhmaṇottamaḥ |
darśaya svasthalaṃ bhadre ṣaṭsahasraśatahradam

ततस्तदीरणं जातं समुद्रस्यावसर्पतः ।
तस्माद्देशान्नदीं चैव प्रोवाचासौ द्विजोत्तमः

tatastadīraṇaṃ jātaṃ samudrasyāvasarpataḥ |
tasmāddeśānnadīṃ caiva provācāsau dvijottamaḥ

अदृश्या गच्छ भीरु त्वं सरस्वति मरून्प्रति ।
अणुण्यभूषो भवतु देशस्त्यक्तस्तया शुभे

adṛśyā gaccha bhīru tvaṃ sarasvati marūnprati |
aṇuṇyabhūṣo bhavatu deśastyaktastayā śubhe

ततश्चूर्णीकृते देशेक भद्रामादाय वारिपः ।
अददाच्छरणं गत्वा भार्यामाङ्गिरसाय वै

tataścūrṇīkṛte deśeka bhadrāmādāya vāripaḥ |
adadāccharaṇaṃ gatvā bhāryāmāṅgirasāya vai

प्रतिगृह्य तु तां भार्यामुचथ्यः सुमनाऽभवत् ।
मुमोच च जगद्दुःखान्मरुतश्चैव निर्मलाः

pratigṛhya tu tāṃ bhāryāmucathyaḥ sumanā'bhavat |
mumoca ca jagadduḥkhānmarutaścaiva nirmalāḥ

ततः स लब्ध्वा तां भार्यां वरुणं प्राह धर्मवित् ।
उचथ्यः सुमहातेजा यत्तुच्छृणु नराधिप

tataḥ sa labdhvā tāṃ bhāryāṃ varuṇaṃ prāha dharmavit |
ucathyaḥ sumahātejā yattucchṛṇu narādhipa

मयैषा तपसा प्राप्ता क्रोशतस्ते जलाधिप ।
इत्युक्त्वा तामुपादाय स्वमेव भवनं ययौ

mayaiṣā tapasā prāptā krośataste jalādhipa |
ityuktvā tāmupādāya svameva bhavanaṃ yayau

एष राजन्नीदृशो वै उचथ्यो ब्राह्मणर्षभः ।
ब्रवीमि हान्यं ब्रूहि त्वमुचथ्यात्क्षत्रियं वरम्

eṣa rājannīdṛśo vai ucathyo brāhmaṇarṣabhaḥ |
bravīmi hānyaṃ brūhi tvamucathyātkṣatriyaṃ varam