अध्याय 260: अगस्त्य और वसिष्ठ दानवों को भस्म करते हैं

इत्युक्तः स नृपस्तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत् ।
शृणु राजन्नगस्त्यस्य महात्म्यं ब्राह्ममस्य ह

ityuktaḥ sa nṛpastūṣṇīmabhūdvāyustato'bravīt |
śṛṇu rājannagastyasya mahātmyaṃ brāhmamasya ha

असुरैर्निर्जिता देवा निरुत्साहाश्च ते कृताः ।
यज्ञाश्चैषां हृताः सर्वे पितॄणां च स्वधास्तथा

asurairnirjitā devā nirutsāhāśca te kṛtāḥ |
yajñāścaiṣāṃ hṛtāḥ sarve pitṝṇāṃ ca svadhāstathā

कर्मज्या मानवानां च दानवैर्हैहयर्षभ ।
भ्रष्टैश्वर्यास्ततो देवाश्चेरुः पृथ्वीमिति श्रुतिः

karmajyā mānavānāṃ ca dānavairhaihayarṣabha |
bhraṣṭaiśvaryāstato devāśceruḥ pṛthvīmiti śrutiḥ

ततः कदाचित्ते राजन्दीप्तमादित्यवर्चसम् ।
ददृशुस्तेजसाः युक्तमगस्त्यं विपुलव्रतम्

tataḥ kadācitte rājandīptamādityavarcasam |
dadṛśustejasāḥ yuktamagastyaṃ vipulavratam

अभिवाद्य तु तं देवाः पृष्ट्वा कुशलमेव च ।
इदमूचुर्महात्मानं वाक्यं काले जनाधिप

abhivādya tu taṃ devāḥ pṛṣṭvā kuśalameva ca |
idamūcurmahātmānaṃ vākyaṃ kāle janādhipa

दानवैर्युधि भग्नाः स्म तथैश्वर्याच्चि भ्रंशिताः ।
तदस्मान्नो भयात्तीव्रात्त्राहि त्वं मुनिपुङ्गवः

dānavairyudhi bhagnāḥ sma tathaiśvaryācci bhraṃśitāḥ |
tadasmānno bhayāttīvrāttrāhi tvaṃ munipuṅgavaḥ

इत्युक्तः स तदा देवैरगस्त्यः कुपितोऽभवत् ।
प्रजज्वाल च तेजस्वी कालाग्निरिव संक्षये

ityuktaḥ sa tadā devairagastyaḥ kupito'bhavat |
prajajvāla ca tejasvī kālāgniriva saṃkṣaye

तेन दीप्तांशुजालेन निर्दग्धा दानवास्तदा ।
अन्तरिक्षान्महाराज निपेतुस्ते सहस्रशः

tena dīptāṃśujālena nirdagdhā dānavāstadā |
antarikṣānmahārāja nipetuste sahasraśaḥ

दह्यमानास्तु ते दैत्यास्तस्यागस्त्यस्य तेजसा ।
उभौ लोकौ परित्यज्य गताः काष्ठां तु दक्षिणाम्

dahyamānāstu te daityāstasyāgastyasya tejasā |
ubhau lokau parityajya gatāḥ kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām

बलिस्तु यजते यज्ञमश्वमेधं महीं गतः ।
येन्येऽधस्ता महीस्थाश्च तेन दग्धा महासुराः

balistu yajate yajñamaśvamedhaṃ mahīṃ gataḥ |
yenye'dhastā mahīsthāśca tena dagdhā mahāsurāḥ

त्यक्तलोकाः पुनः प्राप्ताः सुरैः शान्तभयैर्नृप ।
अथैनमब्रुवन्देवा भूमिष्ठानसु राञ्जहि

tyaktalokāḥ punaḥ prāptāḥ suraiḥ śāntabhayairnṛpa |
athainamabruvandevā bhūmiṣṭhānasu rāñjahi

इत्युक्तः प्राह देवान्स न शक्तोस्मि महीगतान् ।
दग्धुं तपो हि क्षीयेन्मे न धक्ष्यामीति पार्थिव

ityuktaḥ prāha devānsa na śaktosmi mahīgatān |
dagdhuṃ tapo hi kṣīyenme na dhakṣyāmīti pārthiva

एवं दग्धा भगवता दानवाः स्वेन तेजसा ।
अगस्त्येन तदा राजंस्तपसा भावितात्मना

evaṃ dagdhā bhagavatā dānavāḥ svena tejasā |
agastyena tadā rājaṃstapasā bhāvitātmanā

ईदृशश्चाप्यगस्त्यो हि कथितस्ते मयाऽनघ ।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वमगस्त्यात्क्षत्रियं वरम्

īdṛśaścāpyagastyo hi kathitaste mayā'nagha |
bravīmyanyaṃ brūhi vā tvamagastyātkṣatriyaṃ varam

इत्युक्तः स तदा तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत् ।
शृणु राजन्वसिष्ठस्य मुख्यं कर्म यशस्विनः

ityuktaḥ sa tadā tūṣṇīmabhūdvāyustato'bravīt |
śṛṇu rājanvasiṣṭhasya mukhyaṃ karma yaśasvinaḥ

वैखानसविधानेन गङ्गातीरं समाश्रिताः ।
आदित्याः सत्रमासन्त सरो वैखानसं प्रति ।
वसिष्ठं मनसा गत्वा ज्ञात्वा तत्वस्य गोचरम्

vaikhānasavidhānena gaṅgātīraṃ samāśritāḥ |
ādityāḥ satramāsanta saro vaikhānasaṃ prati |
vasiṣṭhaṃ manasā gatvā jñātvā tatvasya gocaram

यजमानांस्तु तान्दृष्वा सर्वान्दीक्षानुकर्शितान् ।
हन्तुमैच्छन्त शैलाभा बलिनो नाम दानवाः

yajamānāṃstu tāndṛṣvā sarvāndīkṣānukarśitān |
hantumaicchanta śailābhā balino nāma dānavāḥ

अदूरात्तु ततस्तेषां ब्रह्मदत्तवरं सरः ।
हता हता वै तत्रैते जीवन्त्याप्लुत्य दानवाः

adūrāttu tatasteṣāṃ brahmadattavaraṃ saraḥ |
hatā hatā vai tatraite jīvantyāplutya dānavāḥ

ते प्रगृह्य महाघोरान्पर्वतान्परिघान्द्रुमान् ।
विक्षोभयन्तः सलिलमुत्थितं शतयोजनम्

te pragṛhya mahāghorānparvatānparighāndrumān |
vikṣobhayantaḥ salilamutthitaṃ śatayojanam

अभ्यद्रवन्त देवांस्ते सहस्राणि दशैव हि ।
ततस्तैरर्दिता देवाः शरणं वासवं ययुः

abhyadravanta devāṃste sahasrāṇi daśaiva hi |
tatastairarditā devāḥ śaraṇaṃ vāsavaṃ yayuḥ

स च तैर्व्यथितः शक्रो वसिष्ठं सरणं ययौ ।
ततोऽभयं ददौ तेभ्यो वसिष्ठो भगवानृषिः

sa ca tairvyathitaḥ śakro vasiṣṭhaṃ saraṇaṃ yayau |
tato'bhayaṃ dadau tebhyo vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

तदा तान्दुःकितान्ज्ञात्वा आनृशंस्यपरो मुनिः ।
अयत्नेनादहत्सर्वाञ्ज्वलता स्वेन तेजसा

tadā tānduḥkitānjñātvā ānṛśaṃsyaparo muniḥ |
ayatnenādahatsarvāñjvalatā svena tejasā

कैलासं प्रस्थितां चैव नदीं गङ्गां महातपाः ।
आनयत्तत्सरो दिव्यं तया भिन्नं च तत्सरः

kailāsaṃ prasthitāṃ caiva nadīṃ gaṅgāṃ mahātapāḥ |
ānayattatsaro divyaṃ tayā bhinnaṃ ca tatsaraḥ

सरो भिन्नं तया नद्या सरयूः सा ततोऽभवत् ।
हताश्च बलिनो यत्र स देशे बलिनोऽभवत्

saro bhinnaṃ tayā nadyā sarayūḥ sā tato'bhavat |
hatāśca balino yatra sa deśe balino'bhavat

एवं सेन्द्रा वसिष्ठेन रक्षितास्त्रिदिवौकसः ।
ब्रह्मदत्तवराश्चैव हता दैत्या महात्मना

evaṃ sendrā vasiṣṭhena rakṣitāstridivaukasaḥ |
brahmadattavarāścaiva hatā daityā mahātmanā

एतत्कर्म वसिष्ठस्य कथितं हि मयाऽनघ ।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वं वसिष्ठात्क्षत्रियं वरम् ॥ 26

etatkarma vasiṣṭhasya kathitaṃ hi mayā'nagha |
bravīmyanyaṃ brūhi vā tvaṃ vasiṣṭhātkṣatriyaṃ varam || 26