अध्याय 247: पाशुपत मार्ग और शिवलिङ्ग की पूजा

त्रियक्ष त्रिदशश्रेष्ठ त्र्यम्बक त्रिदशाधिप ।
त्रिपुरान्तक कामाङ्गहर त्रिपथगाधर

triyakṣa tridaśaśreṣṭha tryambaka tridaśādhipa |
tripurāntaka kāmāṅgahara tripathagādhara

दक्षयज्ञप्रशमन सूलपाणेऽरिसूदन ।
नमस्ते लोकपालेश लोकपालवरप्रद

dakṣayajñapraśamana sūlapāṇe'risūdana |
namaste lokapāleśa lokapālavaraprada

नैकशाखमपर्यन्तमध्यात्मज्ञानमुत्तमम् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं साङ्ख्ययोगसमन्वितम्

naikaśākhamaparyantamadhyātmajñānamuttamam |
apratarkyamavijñeyaṃ sāṅkhyayogasamanvitam

भवता परिपृष्टेन शृण्वन्त्या मम भाषितम् ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामि सायुज्यं त्वद्गतं विभो

bhavatā paripṛṣṭena śṛṇvantyā mama bhāṣitam |
idānīṃ śrotumicchāmi sāyujyaṃ tvadgataṃ vibho

कथं परिचरन्त्येते भक्तास्त्वां परमेष्ठिनम् ।
आचारः कीदृशस्तेषां केन तुष्टो भवेद्भवान् ।
वर्ण्यमानं त्वया साक्षात्प्रीणयत्यधिकं हि मा

kathaṃ paricarantyete bhaktāstvāṃ parameṣṭhinam |
ācāraḥ kīdṛśasteṣāṃ kena tuṣṭo bhavedbhavān |
varṇyamānaṃ tvayā sākṣātprīṇayatyadhikaṃ hi mā

हन्त ते कथयिष्यामि मम सायुज्यमद्भुतम् ।
येन ते न निवर्तन्ते युक्ताः परमयोगिनः

hanta te kathayiṣyāmi mama sāyujyamadbhutam |
yena te na nivartante yuktāḥ paramayoginaḥ

अव्यक्तोऽहमचिन्त्योऽहं पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
साङ्ख्ययोगौ मया सृष्टौ सर्वं चापि चराचरम्

avyakto'hamacintyo'haṃ pūrvairapi mumukṣubhiḥ |
sāṅkhyayogau mayā sṛṣṭau sarvaṃ cāpi carācaram

अर्चनीयोऽहमीशोऽहमव्ययोऽहं सनातनः ।
अहं प्रसन्नो भक्तानां ददाम्यमरतामपि

arcanīyo'hamīśo'hamavyayo'haṃ sanātanaḥ |
ahaṃ prasanno bhaktānāṃ dadāmyamaratāmapi

न मां विदुः सुरगणा मुनयश्च तपोधनाः ।
त्वत्प्रियार्थमहं देवि मद्विभूतिं ब्रवीमि ते

na māṃ viduḥ suragaṇā munayaśca tapodhanāḥ |
tvatpriyārthamahaṃ devi madvibhūtiṃ bravīmi te

आश्रमेभ्यश्चतुर्भ्योऽहं चतुरो ब्राह्मणाञ्शुभे ।
मद्भक्तान्निर्मलान्पुण्यान्समानीय तपस्विनः

āśramebhyaścaturbhyo'haṃ caturo brāhmaṇāñśubhe |
madbhaktānnirmalānpuṇyānsamānīya tapasvinaḥ

व्याचख्येऽहं तथा देवि योगं पाशुपतं महत् ।
गृहीतं तच्च तैः सर्वं मुखाच्च मम दक्षिणात्

vyācakhye'haṃ tathā devi yogaṃ pāśupataṃ mahat |
gṛhītaṃ tacca taiḥ sarvaṃ mukhācca mama dakṣiṇāt

श्रुत्वा तत्त्रिषु लोकेषु स्थापितं चापि तैः पुनः ।
इदानीं च त्वया पृष्टो वदाम्येकमनाः शृणु

śrutvā tattriṣu lokeṣu sthāpitaṃ cāpi taiḥ punaḥ |
idānīṃ ca tvayā pṛṣṭo vadāmyekamanāḥ śṛṇu

अहं पसुपतिर्नाम मद्भक्ता ये च मानवाः ।
सर्वे पाशुपता ज्ञेया भस्मदिग्धतनूरुहाः

ahaṃ pasupatirnāma madbhaktā ye ca mānavāḥ |
sarve pāśupatā jñeyā bhasmadigdhatanūruhāḥ

रक्षार्थं मङ्गलार्थं न पवित्रार्थं च भामिनि ।
लिङ्गार्थं चैव भक्तानां भस्म दत्तं मया पुरा

rakṣārthaṃ maṅgalārthaṃ na pavitrārthaṃ ca bhāmini |
liṅgārthaṃ caiva bhaktānāṃ bhasma dattaṃ mayā purā

तेन संदिग्धसर्वाङ्गा भस्मना ब्रह्मचारिणः ।
जटिला मुण्डिता वाऽपि नानाकारशिखण्डिनः

tena saṃdigdhasarvāṅgā bhasmanā brahmacāriṇaḥ |
jaṭilā muṇḍitā vā'pi nānākāraśikhaṇḍinaḥ

विकृताः पिङ्गलाभिस्च नग्ना नानाप्रकारिणः ।
भैक्षं चरन्तः सर्वत्र निःस्पृहा निष्परिग्रहाः

vikṛtāḥ piṅgalābhisca nagnā nānāprakāriṇaḥ |
bhaikṣaṃ carantaḥ sarvatra niḥspṛhā niṣparigrahāḥ

मृत्पात्रहस्ता मद्भक्ता मन्निवेशितबुद्ध्यः ।
चरन्तो निखिलं लोकं मम हर्षविवर्धनाः

mṛtpātrahastā madbhaktā manniveśitabuddhyaḥ |
caranto nikhilaṃ lokaṃ mama harṣavivardhanāḥ

मम पाशुपतं दिव्यं योगशास्त्रमनुत्तमम् ।
सूक्ष्मं सर्वेषु लोकेषु विमृशन्तश्चरन्ति ते

mama pāśupataṃ divyaṃ yogaśāstramanuttamam |
sūkṣmaṃ sarveṣu lokeṣu vimṛśantaścaranti te

एवं नित्याभियुक्तानां मद्भक्तानां तपस्विनाम् ।
उपायं चिन्तयाम्याशु येन मामुपयान्ति ते

evaṃ nityābhiyuktānāṃ madbhaktānāṃ tapasvinām |
upāyaṃ cintayāmyāśu yena māmupayānti te

स्थापितं त्रिषु लोकेषु शिवलिङ्गं मया मम ।
नमस्कारेण वा तस्य मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः

sthāpitaṃ triṣu lokeṣu śivaliṅgaṃ mayā mama |
namaskāreṇa vā tasya mucyante sarvakilbiṣaiḥ

इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
शिवलिङ्गप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

iṣṭaṃ dattamadhītaṃ ca yajñāśca bahudakṣiṇāḥ |
śivaliṅgapraṇāmasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

अर्चया शिवलिङ्गस्य परितुष्याम्यहं प्रिये ।
शिवलिङ्गार्चनायां तु विदानमपि मे शृणु

arcayā śivaliṅgasya parituṣyāmyahaṃ priye |
śivaliṅgārcanāyāṃ tu vidānamapi me śṛṇu

गोक्षीरनवनीताभ्यामर्चयेद्यः शिवं मम ।
इष्टस्य हयमेधस्य यत्फलं तत्फलं भवेत्

gokṣīranavanītābhyāmarcayedyaḥ śivaṃ mama |
iṣṭasya hayamedhasya yatphalaṃ tatphalaṃ bhavet

घृतमण्डेन यो नित्यमर्चयेद्यः शिवं मम ।
स फलं प्राप्नुयान्मर्त्यो ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः

ghṛtamaṇḍena yo nityamarcayedyaḥ śivaṃ mama |
sa phalaṃ prāpnuyānmartyo brāhmaṇasyāgnihotriṇaḥ

केवलेनापि तोयेन स्नापयेद्यः शिवं मम ।
स चापि लभते पुण्यं प्रियं च लभते नरः

kevalenāpi toyena snāpayedyaḥ śivaṃ mama |
sa cāpi labhate puṇyaṃ priyaṃ ca labhate naraḥ

सघृतं गुग्गुलु सम्यग्धूपयेद्यः शिवान्तिके ।
गोसवस्य तु यज्ञस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत्

saghṛtaṃ guggulu samyagdhūpayedyaḥ śivāntike |
gosavasya tu yajñasya yatphalaṃ tasya tadbhavet

यस्तु गुग्गुलपिण्डेन केवलेनापि धूपयेत् ।
तस्य रुक्मप्रधानस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत्

yastu guggulapiṇḍena kevalenāpi dhūpayet |
tasya rukmapradhānasya yatphalaṃ tasya tadbhavet

यस्तु नानाविधैः पुष्पैर्मम लिङ्गं समर्चयेत् ।
स हि धेनुसहस्रस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात् ।

yastu nānāvidhaiḥ puṣpairmama liṅgaṃ samarcayet |
sa hi dhenusahasrasya dattasya phalamāpnuyāt |

यस्तु देशान्तरं गत्वा शिवलिङ्गं समर्चयेत् ।
तस्मात्सर्वमनुष्येषु नास्ति मे प्रियकृत्तमः

yastu deśāntaraṃ gatvā śivaliṅgaṃ samarcayet |
tasmātsarvamanuṣyeṣu nāsti me priyakṛttamaḥ

एवं नानाविधैर्द्रव्यैः शिवलिङ्गं समर्चयेत् ।
मत्समानो मनुष्येषु न पुनर्जायते नरः

evaṃ nānāvidhairdravyaiḥ śivaliṅgaṃ samarcayet |
matsamāno manuṣyeṣu na punarjāyate naraḥ

अर्चनाभिर्नमस्कारैरुपहारैः स्तवैरपि ।
भक्तो मामर्चयेन्नित्यं शिवलिङ्गेष्वतन्द्रितः

arcanābhirnamaskārairupahāraiḥ stavairapi |
bhakto māmarcayennityaṃ śivaliṅgeṣvatandritaḥ

पलाशबिल्वपत्राणि राजवृक्षस्रजं तथा ।
अर्कपुष्पाणि मेध्यानि मत्प्रियाणि विशेषतः

palāśabilvapatrāṇi rājavṛkṣasrajaṃ tathā |
arkapuṣpāṇi medhyāni matpriyāṇi viśeṣataḥ

फलं वा यदि वा शाकं पुष्पं वा यदि वा जलम् ।
दत्तं सम्प्रीणयेद्देवि भक्तैर्मद्गतमानसैः

phalaṃ vā yadi vā śākaṃ puṣpaṃ vā yadi vā jalam |
dattaṃ samprīṇayeddevi bhaktairmadgatamānasaiḥ

ममाभिपरितुष्टस्य नास्ति लोकेषु दुर्लभम् ।
तस्मात्ते सततं भक्ता मामेवाभ्यर्चयन्त्युत

mamābhiparituṣṭasya nāsti lokeṣu durlabham |
tasmātte satataṃ bhaktā māmevābhyarcayantyuta

मद्भक्ता न विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः ।
मद्भक्ताः सर्वलोकेषु पूजनीया विशेषतः

madbhaktā na vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ |
madbhaktāḥ sarvalokeṣu pūjanīyā viśeṣataḥ

मद्द्वेषिणश्चि ये मर्त्या मद्भक्तद्वेषिणश्च वा ।
यान्ति ते नरकं घोरमिष्ट्वा क्रतुशतैरपि

maddveṣiṇaści ye martyā madbhaktadveṣiṇaśca vā |
yānti te narakaṃ ghoramiṣṭvā kratuśatairapi

एतत्ते सर्वमाख्यातं योगं पाशुपतं महत् ।
मद्भक्तैर्मनुजैर्देवि श्राव्यमेतद्दिनेदिने

etatte sarvamākhyātaṃ yogaṃ pāśupataṃ mahat |
madbhaktairmanujairdevi śrāvyametaddinedine

शृणुयाद्यः पठेद्वाऽपि ममेदं धर्मनिश्चयम् ।
स्वर्गं कीर्तिं धनं धान्यं स लभेत नरोत्तमः

śṛṇuyādyaḥ paṭhedvā'pi mamedaṃ dharmaniścayam |
svargaṃ kīrtiṃ dhanaṃ dhānyaṃ sa labheta narottamaḥ