अध्याय 240: महादेव पुण्यात्माओं के स्वर्गलोकों का वर्णन करते हैं

भगवन्सर्वभूतेश पुरमर्दन शङ्कर ।
श्रुतं पापकृतां दुःखं यमलोके वरप्रद

bhagavansarvabhūteśa puramardana śaṅkara |
śrutaṃ pāpakṛtāṃ duḥkhaṃ yamaloke varaprada

श्रोतुमिच्छाम्यहं देव नृणां सुकृतकर्मणाम् ।
कथं ते भुञ्जते भोगान्स्वर्गलोके महेश्वर

śrotumicchāmyahaṃ deva nṛṇāṃ sukṛtakarmaṇām |
kathaṃ te bhuñjate bhogānsvargaloke maheśvara

कथिताः कीदृशा लोका नृणां सुकृतकारिणाम् ।
एतन्मे वद देवश श्रोतुं कौतूहलं हि मे

kathitāḥ kīdṛśā lokā nṛṇāṃ sukṛtakāriṇām |
etanme vada devaśa śrotuṃ kautūhalaṃ hi me

शृणु कल्याणि तत्सर्वं यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
विविधाः पुण्यलोकास्ते कर्मकर्मण्यतां गताः

śṛṇu kalyāṇi tatsarvaṃ yattvamicchasi śobhane |
vividhāḥ puṇyalokāste karmakarmaṇyatāṃ gatāḥ

मेरुं हि कनकात्मानं परितः सर्वतोदिशम् ।
भद्राश्चः केतुमालश्च उत्तराः कुरवस्तथा

meruṃ hi kanakātmānaṃ paritaḥ sarvatodiśam |
bhadrāścaḥ ketumālaśca uttarāḥ kuravastathā

जम्बूवनादयः स्वर्गा इत्येते कर्मवर्जिताः ।
तेषु भूत्वा स्वयंभूताः प्रदृश्यते यतस्ततः

jambūvanādayaḥ svargā ityete karmavarjitāḥ |
teṣu bhūtvā svayaṃbhūtāḥ pradṛśyate yatastataḥ

योजनानां सहस्रं च एकैकं मानमात्रया ।
नित्यं पुष्पफलोपेतास्तत्र वृक्षाः समन्ततः

yojanānāṃ sahasraṃ ca ekaikaṃ mānamātrayā |
nityaṃ puṣpaphalopetāstatra vṛkṣāḥ samantataḥ

आसक्तवस्त्राभरणाः सर्वे कनकसन्निभाः ।
द्विरेफाश्चाण्डजास्तत्र प्रवालमणिसन्निभाः ।
विचित्राश्च मनोज्ञाश्च कूजितैः शोभयन्ति तान्

āsaktavastrābharaṇāḥ sarve kanakasannibhāḥ |
dvirephāścāṇḍajāstatra pravālamaṇisannibhāḥ |
vicitrāśca manojñāśca kūjitaiḥ śobhayanti tān

कुशेशयवनच्छन्ना नलिन्यश्च मनोरमाः ।
तत्र वान्त्यनिला नित्यं दिव्यगन्धसुखावहाः

kuśeśayavanacchannā nalinyaśca manoramāḥ |
tatra vāntyanilā nityaṃ divyagandhasukhāvahāḥ

सर्वे चाम्लानमाल्याश्च विरजोम्बरसंवृताः ।
एवं बहुविधा देवि दिव्यभोगाः सुखावहाः

sarve cāmlānamālyāśca virajombarasaṃvṛtāḥ |
evaṃ bahuvidhā devi divyabhogāḥ sukhāvahāḥ

स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव सर्वे सुकृतकारिणः ।
रमन्ते तत्र चान्योन्यं कामरागसमन्विताः

striyaśca puruṣāścaiva sarve sukṛtakāriṇaḥ |
ramante tatra cānyonyaṃ kāmarāgasamanvitāḥ

मनोहरा महाभागाः सर्वे ललितकुण्डलाः ।
एवं तत्र स्थिता मर्त्याः प्रमदाः प्रियदर्शनाः

manoharā mahābhāgāḥ sarve lalitakuṇḍalāḥ |
evaṃ tatra sthitā martyāḥ pramadāḥ priyadarśanāḥ

नानाभावसमायुक्ता यौवनस्थाः सदैव तु ।
युवत्यः कल्पितास्तत्र कामजा ललितास्तथा

nānābhāvasamāyuktā yauvanasthāḥ sadaiva tu |
yuvatyaḥ kalpitāstatra kāmajā lalitāstathā

मनोनुकूला मधुरा भोगिनामुपकल्पिताः ।
प्रमदाश्चोद्भवन्त्येव स्वर्गलोके यथा तथा

manonukūlā madhurā bhogināmupakalpitāḥ |
pramadāścodbhavantyeva svargaloke yathā tathā

एवंविधाः स्त्रियश्चात्र पुरुषाश्च परस्परम् ।
रमन्ते चेन्द्रियैः स्वस्थै शरीरैर्भोगसंस्कृतैः

evaṃvidhāḥ striyaścātra puruṣāśca parasparam |
ramante cendriyaiḥ svasthai śarīrairbhogasaṃskṛtaiḥ

कामहर्षगुणाभ्यस्ता नान्ये क्रोधादयः प्रिये ।
क्षुत्पिपासा न चास्त्यत्रि गात्रक्लेशाश्च शोभने

kāmaharṣaguṇābhyastā nānye krodhādayaḥ priye |
kṣutpipāsā na cāstyatri gātrakleśāśca śobhane

सर्वतो रमणीयं च सर्वत्र कुसुमान्विम् ।
यावत्पुण्यफलं तावद्दृश्यन्ते बहुसङ्गताः ।
निरन्तरं भोगयुता रमन्ते स्वर्गवासिनः

sarvato ramaṇīyaṃ ca sarvatra kusumānvim |
yāvatpuṇyaphalaṃ tāvaddṛśyante bahusaṅgatāḥ |
nirantaraṃ bhogayutā ramante svargavāsinaḥ

तत्र भोगान्यथायोगं भुक्त्वा पुण्यक्षयात्पुनः ।
नश्यन्ति जायमानास्ते शरीरैः सहसा प्रिये

tatra bhogānyathāyogaṃ bhuktvā puṇyakṣayātpunaḥ |
naśyanti jāyamānāste śarīraiḥ sahasā priye

स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टाः जायन्ते मानुषे पुनः ।
पूर्वपुण्यावशेषेण विशिष्टाः सम्भवन्ति ते

svargalokātparibhraṣṭāḥ jāyante mānuṣe punaḥ |
pūrvapuṇyāvaśeṣeṇa viśiṣṭāḥ sambhavanti te

एषा स्वर्गगतिः प्रोक्ता पृच्छन्त्यास्तव भामिनि ।
अत ऊर्ध्वं पदान्यष्टौ सुकर्माणि शृणु प्रिये ।
भोगयुक्तानि पुण्यानि उच्छ्रितानि परस्परम्

eṣā svargagatiḥ proktā pṛcchantyāstava bhāmini |
ata ūrdhvaṃ padānyaṣṭau sukarmāṇi śṛṇu priye |
bhogayuktāni puṇyāni ucchritāni parasparam

विद्याधराः किम्पुरुषा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ।
अप्सरोदानवा देवा यथाक्रममुदाहृताः

vidyādharāḥ kimpuruṣā yakṣagandharvakinnarāḥ |
apsarodānavā devā yathākramamudāhṛtāḥ

तेषु स्थानेषु जायन्ते प्राणिनाः पुण्यकर्मणः ।
तेषामपि च ये लोकाः स्वर्गलोकोपमाः स्मृताः

teṣu sthāneṣu jāyante prāṇināḥ puṇyakarmaṇaḥ |
teṣāmapi ca ye lokāḥ svargalokopamāḥ smṛtāḥ

स्वर्गवत्तत्र ते भोगान्भुञ्जते च रमन्ति च ।
रूपसत्वबलोपेताः सर्वे दीर्घायुषस्तथा

svargavattatra te bhogānbhuñjate ca ramanti ca |
rūpasatvabalopetāḥ sarve dīrghāyuṣastathā

तेषां सर्वक्रियारम्भो मानुषेष्विव दृश्यते ।
अतिमानुषमैश्वर्यमत्र मायाबलात्कृतम्

teṣāṃ sarvakriyārambho mānuṣeṣviva dṛśyate |
atimānuṣamaiśvaryamatra māyābalātkṛtam

जराप्रसूतिमरणं तेषु स्थानेषु दृश्यते ।
गुणा दोषाश्च सन्त्यत्र आकाशगमनं तथा

jarāprasūtimaraṇaṃ teṣu sthāneṣu dṛśyate |
guṇā doṣāśca santyatra ākāśagamanaṃ tathā

अन्तर्धानं बलं सत्त्वमायुश्च चिरजीवितम् ।
तपोविशेषज्जायन्ते यथा कर्म्णि भामिनि

antardhānaṃ balaṃ sattvamāyuśca cirajīvitam |
tapoviśeṣajjāyante yathā karmṇi bhāmini

देवलोके प्रवृत्तिस्तु तेषामेव विधीयते ।
न तथा देवलोको हि तद्विशिष्टाः सुराः स्मृताः ॥i

devaloke pravṛttistu teṣāmeva vidhīyate |
na tathā devaloko hi tadviśiṣṭāḥ surāḥ smṛtāḥ ||i

तत्र भोगमनिर्देश्यममृतत्वं च विद्यते ।
विमानगमनं नित्यमप्सरोगणसेवितम्

tatra bhogamanirdeśyamamṛtatvaṃ ca vidyate |
vimānagamanaṃ nityamapsarogaṇasevitam

एवमन्यच्च तत्कर्म देवताभ्यो विशिष्यते ।
प्रत्यक्षं तव तत्सर्वं देवलोके प्रवर्तनम्

evamanyacca tatkarma devatābhyo viśiṣyate |
pratyakṣaṃ tava tatsarvaṃ devaloke pravartanam

तस्मान्न वर्णये देवि विदितं च त्वया शुभे ।
तत्सर्वं सुकृतैरेव प्राप्यते चोत्तमं पदम्

tasmānna varṇaye devi viditaṃ ca tvayā śubhe |
tatsarvaṃ sukṛtaireva prāpyate cottamaṃ padam