अध्याय 223: अहंकार, अचानक विनाश, हिंसक मृत्यु और प्रायश्चित्त

भगवन्मानुषेष्वेव मानुषाः समदर्शनाः ।
चण्डाला इव दृश्यन्ते स्पर्शमात्रविदूषिताइः

bhagavanmānuṣeṣveva mānuṣāḥ samadarśanāḥ |
caṇḍālā iva dṛśyante sparśamātravidūṣitāiḥ

नीचकर्मरता देव सर्वेषां मलहारकाः ।
दुर्गताः क्लेशभूयिष्ठा विरूपा दुष्टचेतसः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

nīcakarmaratā deva sarveṣāṃ malahārakāḥ |
durgatāḥ kleśabhūyiṣṭhā virūpā duṣṭacetasaḥ |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

तदहं ते प्रवक्ष्यामि तदेकाग्रमनाः शृणु

tadahaṃ te pravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu

ये पुरा मनुजा देवि अतिमानयुता भृशम् ।
आत्मसम्भावनायुक्ताः स्तब्धा दर्पसमन्विताः

ye purā manujā devi atimānayutā bhṛśam |
ātmasambhāvanāyuktāḥ stabdhā darpasamanvitāḥ

प्रणामं तु न कुर्वन्ति गुरूणामपि पामराः ।
ये स्वधर्मार्पणं कार्यमतिमानान्न कुर्वते

praṇāmaṃ tu na kurvanti gurūṇāmapi pāmarāḥ |
ye svadharmārpaṇaṃ kāryamatimānānna kurvate

परान्संनामयन्त्येव आज्ञयात्मनि ये बलात् ।
ऋद्धियोगात्परान्नित्यमवमन्यन्ति मानवान् ।
पानपाः सर्वभक्षाश्च परुषाः कटुका नराः

parānsaṃnāmayantyeva ājñayātmani ye balāt |
ṛddhiyogātparānnityamavamanyanti mānavān |
pānapāḥ sarvabhakṣāśca paruṣāḥ kaṭukā narāḥ

एवंयुक्तसमाचाराक दण्डिता यमशासनैः ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं चण्डालाः सम्भवन्ति ते

evaṃyuktasamācārāka daṇḍitā yamaśāsanaiḥ |
kathaṃcitprāpya mānuṣyaṃ caṇḍālāḥ sambhavanti te

नीचकर्मरताश्चैव सर्वेषां मलहारकाः ।
परेषां वन्दनपरास्ते भवन्त्येव मानिनः

nīcakarmaratāścaiva sarveṣāṃ malahārakāḥ |
pareṣāṃ vandanaparāste bhavantyeva māninaḥ

विरूपाः पापयोनिस्थाः स्पर्शनादिविवर्जिताः ।
कुवृत्तिमुपजीवन्ति भुत्वा ते रजकादयः ।
पुराऽतिमानदोषात्तु भुञ्जते स्वकृतं फलम्

virūpāḥ pāpayonisthāḥ sparśanādivivarjitāḥ |
kuvṛttimupajīvanti bhutvā te rajakādayaḥ |
purā'timānadoṣāttu bhuñjate svakṛtaṃ phalam

तानप्यवस्ताकृपणांश्चण्डालानपि बुद्धिमान् ।
न च निन्देन्नापि कुप्येद्भुञ्जते स्वकृतं फलम् ।
चण्डाला अपि तां जातिं शोचन्तः शुद्धिमाप्नुयुः

tānapyavastākṛpaṇāṃścaṇḍālānapi buddhimān |
na ca nindennāpi kupyedbhuñjate svakṛtaṃ phalam |
caṇḍālā api tāṃ jātiṃ śocantaḥ śuddhimāpnuyuḥ

भगवन्मानुषाः केचिदाशापाशशतैर्वृताः ।
परेषां द्वारि तिष्ठन्ति प्रतिषिद्धाः प्रवेशने

bhagavanmānuṣāḥ kecidāśāpāśaśatairvṛtāḥ |
pareṣāṃ dvāri tiṣṭhanti pratiṣiddhāḥ praveśane

द्रष्टुं ज्ञापयितुं चैव न लभन्ते च यत्नतः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

draṣṭuṃ jñāpayituṃ caiva na labhante ca yatnataḥ |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

ये पुरा मानुषा देवि ऐश्वर्यस्थानसंयुताः ।
संवादं तु न कुर्वन्ति परैरैश्वर्यमोहिताः

ye purā mānuṣā devi aiśvaryasthānasaṃyutāḥ |
saṃvādaṃ tu na kurvanti parairaiśvaryamohitāḥ

द्वाराणि न ददत्येव लोभमोहादिभिर्वृताः ।
अवस्थामोहसंयुक्ताः स्वार्थमात्रपरायणाः

dvārāṇi na dadatyeva lobhamohādibhirvṛtāḥ |
avasthāmohasaṃyuktāḥ svārthamātraparāyaṇāḥ

सर्वभोगयुता वाऽपि सर्वेषां निष्फला भृशम् ।
अपि शक्ता न कुर्युस्ते परानुग्रहकारणात्

sarvabhogayutā vā'pi sarveṣāṃ niṣphalā bhṛśam |
api śaktā na kuryuste parānugrahakāraṇāt

निर्दयाश्चैव निर्द्वारा भोगैश्वर्यगतिं प्रति ।
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने

nirdayāścaiva nirdvārā bhogaiśvaryagatiṃ prati |
evaṃyuktasamācārāḥ punarjanmani śobhane

यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः ।
दुर्गता दुरवस्थाश्च कर्मव्याक्षेपसंयुताः

yadi cenmānuṣaṃ janma labheraṃste tathāvidhāḥ |
durgatā duravasthāśca karmavyākṣepasaṃyutāḥ

अभिधावन्ति ते सर्वे तमर्थमभिवेदिनः ।
राज्ञां वा राजमात्राणां द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः

abhidhāvanti te sarve tamarthamabhivedinaḥ |
rājñāṃ vā rājamātrāṇāṃ dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ

कर्म विज्ञापितुं द्रष्टुं न लभन्ते कथञ्चन ।
प्रवेष्टुमपि ते द्वारं बहिस्तिष्ठन्ति काङ्क्षया

karma vijñāpituṃ draṣṭuṃ na labhante kathañcana |
praveṣṭumapi te dvāraṃ bahistiṣṭhanti kāṅkṣayā

भगवन्मानुषाः केचिन्मनुष्येषु बहुष्वपि ।
सहसा नष्टसर्वस्वा भ्रष्टकोशपरिग्रहाः

bhagavanmānuṣāḥ kecinmanuṣyeṣu bahuṣvapi |
sahasā naṣṭasarvasvā bhraṣṭakośaparigrahāḥ

दृश्यन्ते मानुषाः केचिद्राजचोरोदकादिभिः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

dṛśyante mānuṣāḥ kecidrājacorodakādibhiḥ |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

ये पुरा मानुषा देवि आसुरं भावमाश्रिताः ।
परेषां वृत्तिनाशं तु कुर्वते द्वेषलोभतः

ye purā mānuṣā devi āsuraṃ bhāvamāśritāḥ |
pareṣāṃ vṛttināśaṃ tu kurvate dveṣalobhataḥ

उत्कोचनपराश्चैव पिशुनाश्च तथाविधाः ।
परद्रव्यहरा घोराश्चौर्याद्वाऽन्येन कर्मणा

utkocanaparāścaiva piśunāśca tathāvidhāḥ |
paradravyaharā ghorāścauryādvā'nyena karmaṇā

निर्दया निरनुक्रोशाः परेषां वृत्तिनाशकाः ।
नास्तिकाऽनृतभूयिष्ठाः परद्रव्यापहारिणः

nirdayā niranukrośāḥ pareṣāṃ vṛttināśakāḥ |
nāstikā'nṛtabhūyiṣṭhāḥ paradravyāpahāriṇaḥ

एवंयुक्तसमाचारा दण्डिता यमशासनैः ।
निरयस्थाश्चिरं कालं तत्र दुःखसमन्विताः

evaṃyuktasamācārā daṇḍitā yamaśāsanaiḥ |
nirayasthāściraṃ kālaṃ tatra duḥkhasamanvitāḥ

यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः ।
तत्रस्थाः प्राप्नुवन्त्येव सहसा द्रव्यवाशनम्

yadi cenmānuṣaṃ janma labheraṃste tathāvidhāḥ |
tatrasthāḥ prāpnuvantyeva sahasā dravyavāśanam

कष्टं तत्प्राप्नुवन्त्येव कारणाकारणादपि ।
नाशं विनाशं द्रव्याणामुपघातं च सर्वशः

kaṣṭaṃ tatprāpnuvantyeva kāraṇākāraṇādapi |
nāśaṃ vināśaṃ dravyāṇāmupaghātaṃ ca sarvaśaḥ

भगवन्मानुषाः केचिद्बान्धवैः सहसा पृथक् ।
कारणादेव सहसा सर्वेषां प्राणनाशनम्

bhagavanmānuṣāḥ kecidbāndhavaiḥ sahasā pṛthak |
kāraṇādeva sahasā sarveṣāṃ prāṇanāśanam

शस्त्रेण वाऽन्यथा वाऽपि प्राप्नुवन्ति वधं नराः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

śastreṇa vā'nyathā vā'pi prāpnuvanti vadhaṃ narāḥ |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

ये पुरा मनुजा देवि घोरकर्मरतानृताः ।
आसुराः प्रायशो मूर्खाः प्राणिहिंसाप्रिया भृशं

ye purā manujā devi ghorakarmaratānṛtāḥ |
āsurāḥ prāyaśo mūrkhāḥ prāṇihiṃsāpriyā bhṛśaṃ

निर्दयाः प्राणिहिंसायां तथा प्राणिविघातकाः ।
विश्वस्तघातकाश्चैव तथा सुप्तविघातकाः ।
प्रायशोऽनृतभूयिष्ठा नास्तिका मांसभोजनाः

nirdayāḥ prāṇihiṃsāyāṃ tathā prāṇivighātakāḥ |
viśvastaghātakāścaiva tathā suptavighātakāḥ |
prāyaśo'nṛtabhūyiṣṭhā nāstikā māṃsabhojanāḥ

एवंयुक्तसमाचाराः कालधर्मं गताः पुनः ।
दण्डिता यमदण्डेन निरयस्थाश्चिरं प्रिये

evaṃyuktasamācārāḥ kāladharmaṃ gatāḥ punaḥ |
daṇḍitā yamadaṇḍena nirayasthāściraṃ priye

तिर्यग्योनिं पुनः प्राप्य तत्र दुःखपरिक्षयात् ।
यदि चेन्मानुपं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः ।
तत्र ते प्राप्नुवन्त्येव वधबन्धान्यथा तथा

tiryagyoniṃ punaḥ prāpya tatra duḥkhaparikṣayāt |
yadi cenmānupaṃ janma labheraṃste tathāvidhāḥ |
tatra te prāpnuvantyeva vadhabandhānyathā tathā

आढ्या वा दुर्गता वाऽपि भुञ्जते स्वकृतं फलम् ।
सुप्ता मत्ताश्च विश्वस्तास्तथा ते प्राप्नुवन्त्युत

āḍhyā vā durgatā vā'pi bhuñjate svakṛtaṃ phalam |
suptā mattāśca viśvastāstathā te prāpnuvantyuta

प्राणवाधकृतं दुःखं बान्धवैः सहसा पृथक् ।
पुत्रदारविनाशं वा शस्त्रेणान्येन वा वधम्

prāṇavādhakṛtaṃ duḥkhaṃ bāndhavaiḥ sahasā pṛthak |
putradāravināśaṃ vā śastreṇānyena vā vadham

भगवन्मानुषाः केचिद्राजनीतिविशार दैः ।
दण्ड्यन्ते मानुषे लोके मानुषाः सर्वतोभयाः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

bhagavanmānuṣāḥ kecidrājanītiviśāra daiḥ |
daṇḍyante mānuṣe loke mānuṣāḥ sarvatobhayāḥ |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

ये पुरा मनुजा देवि मानुषांश्चेतराणि वा ।
क्लिष्टघातेन निघ्नन्ति प्राणान्प्राणिषु निर्दयाः ।
आसुर घोरकर्माणः क्रूरदण्डवधप्रियाः

ye purā manujā devi mānuṣāṃścetarāṇi vā |
kliṣṭaghātena nighnanti prāṇānprāṇiṣu nirdayāḥ |
āsura ghorakarmāṇaḥ krūradaṇḍavadhapriyāḥ

ये दण्डयन्त्यदण्ड्यांश्च राजानः कोपमोहिताः ।
हिंसाहङ्कारपरुषा मांसादा नास्तिकाशुभाः

ye daṇḍayantyadaṇḍyāṃśca rājānaḥ kopamohitāḥ |
hiṃsāhaṅkāraparuṣā māṃsādā nāstikāśubhāḥ

केचित्स्त्रीपुरुषघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च तथा प्रिये ।
एवंयुक्तसमाचारा प्राणिधर्मं गताः पुनः

kecitstrīpuruṣaghnāśca gurughnāśca tathā priye |
evaṃyuktasamācārā prāṇidharmaṃ gatāḥ punaḥ

दण्डिता यमदण्डेन निरयस्थाश्चिरं प्रिये ।
पूर्वजन्मकृतं कर्म भुञ्जते तदिह प्रजाः

daṇḍitā yamadaṇḍena nirayasthāściraṃ priye |
pūrvajanmakṛtaṃ karma bhuñjate tadiha prajāḥ

इहैव यत्कर्म कृतं तत्परत्र फलत्युत ।
एषा व्यवस्थितिर्देवि मानुषेष्वेव दृश्यते

ihaiva yatkarma kṛtaṃ tatparatra phalatyuta |
eṣā vyavasthitirdevi mānuṣeṣveva dṛśyate

न चर्षीणां न देवानाममृतत्वात्तपोबलात् ।
तैरेकेन शरीरेण भुज्यते कर्मणः फलम्

na carṣīṇāṃ na devānāmamṛtatvāttapobalāt |
tairekena śarīreṇa bhujyate karmaṇaḥ phalam

न तथा मानुषाणां स्यादन्तर्धाय भवेद्धि तत्

na tathā mānuṣāṇāṃ syādantardhāya bhaveddhi tat

किमर्थं मानुषा लोके दण्ड्यन्ते पृथिवीश्वरैः ।
कृतापराधमुद्दिश्य हन्ता हर्ताऽयमित्युत

kimarthaṃ mānuṣā loke daṇḍyante pṛthivīśvaraiḥ |
kṛtāparādhamuddiśya hantā hartā'yamityuta

पुत्रार्थी पुत्रकामेष्ट्या इहैव लभते सुतान् ।
तैरेव हि शरीरेण भुञ्जन्ते कर्मणां फलम्

putrārthī putrakāmeṣṭyā ihaiva labhate sutān |
taireva hi śarīreṇa bhuñjante karmaṇāṃ phalam

दृश्यन्ते मानुषे लोके तद्भवान्नानुमन्यते ।
एतन्मे संशयस्थानं तन्मे त्वं छेत्तुमर्हसि

dṛśyante mānuṣe loke tadbhavānnānumanyate |
etanme saṃśayasthānaṃ tanme tvaṃ chettumarhasi

स्थाने संशयितं देवि तत्त्वं शृणु समाहिता ।
कर्म कर्मफलं चेति युगपद्भुवि नेष्यते

sthāne saṃśayitaṃ devi tattvaṃ śṛṇu samāhitā |
karma karmaphalaṃ ceti yugapadbhuvi neṣyate

ये त्वयाऽभिहिता देवि हन्ता हर्ताऽयमित्यपि ।
तेषां तत्पूर्वकं कर्म दण्ड्यते यत्र राजभिः

ye tvayā'bhihitā devi hantā hartā'yamityapi |
teṣāṃ tatpūrvakaṃ karma daṇḍyate yatra rājabhiḥ

देवि कर्म कृतं चैषां हेतुर्भवति शासने ।
अपराधापरेशेन राजा दण्डयति प्रजाः

devi karma kṛtaṃ caiṣāṃ heturbhavati śāsane |
aparādhāpareśena rājā daṇḍayati prajāḥ

इह लोके व्यवस्थार्थं राजभिर्दण्डनं स्मृतम् ।
उद्वेजनार्थं शेषाणामपराधं तमुद्दिशन्

iha loke vyavasthārthaṃ rājabhirdaṇḍanaṃ smṛtam |
udvejanārthaṃ śeṣāṇāmaparādhaṃ tamuddiśan

पुराकृतफलं दण्डो दण्ड्यमानस्य तद्ध्रुवम् ।
प्रागेव च मया प्रोक्तं तत्र निःसंशया भव

purākṛtaphalaṃ daṇḍo daṇḍyamānasya taddhruvam |
prāgeva ca mayā proktaṃ tatra niḥsaṃśayā bhava

भगवन्भुवि मर्त्यानां दण्डितानां नरेश्वरैः ।
दण्डेनैव तु तेनेह पापनाशो भवेन्न वा ।

bhagavanbhuvi martyānāṃ daṇḍitānāṃ nareśvaraiḥ |
daṇḍenaiva tu teneha pāpanāśo bhavenna vā |

एतन्मया संशयितं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति
(महेश्वर उवाच)
स्थाने संशयितं देवि शृणु तत्वं समाहिता

etanmayā saṃśayitaṃ tadbhavāṃśchettumarhati
(maheśvara uvāca)
sthāne saṃśayitaṃ devi śṛṇu tatvaṃ samāhitā

ये नृपैर्दण्डिता भूमावपराधापदेशतः ।
यमलोके न दण्ड्यन्ते तत्र ते यमदण्डनैः

ye nṛpairdaṇḍitā bhūmāvaparādhāpadeśataḥ |
yamaloke na daṇḍyante tatra te yamadaṇḍanaiḥ

अदण्डिता वा ये मिथ्या मिथ्या वा दण्डिता भुवि ।
तान्यमो दण्डयत्येव स हि वेद कृताकृतम् ।
नातिक्रमेद्यमं कश्चित्कर्म कृत्वेह मानुषः

adaṇḍitā vā ye mithyā mithyā vā daṇḍitā bhuvi |
tānyamo daṇḍayatyeva sa hi veda kṛtākṛtam |
nātikramedyamaṃ kaścitkarma kṛtveha mānuṣaḥ

राजा यमश्च कुर्वाते दण्डमात्रं तु शोभने ।
उभाभ्यां यमराजभ्यां दण्डितोऽदण्डितोपि वा ।
पश्चात्कर्मफलं भुङ्क्ते नरके मानुषेषु वा

rājā yamaśca kurvāte daṇḍamātraṃ tu śobhane |
ubhābhyāṃ yamarājabhyāṃ daṇḍito'daṇḍitopi vā |
paścātkarmaphalaṃ bhuṅkte narake mānuṣeṣu vā

नास्ति कर्मफलच्छेत्ता कश्चिल्लोकत्रयेऽपि च ।
इति ते कथितं सर्वं निर्विशङ्का भव प्रिये

nāsti karmaphalacchettā kaścillokatraye'pi ca |
iti te kathitaṃ sarvaṃ nirviśaṅkā bhava priye

किमर्थं दुष्कृतं कृत्वा मानुषा भुवि नित्यशः ।
पुनस्तत्कर्मनाशाय प्रायश्चित्तानि कुर्वते

kimarthaṃ duṣkṛtaṃ kṛtvā mānuṣā bhuvi nityaśaḥ |
punastatkarmanāśāya prāyaścittāni kurvate

सर्वपापहरं चेति हयमेधं वदन्ति च ।
प्रायश्चित्तानि चान्यानि पापनाशाय कुर्वते ।
तस्मान्मया संशयितं त्वं तच्छेत्तुमिहार्हसि

sarvapāpaharaṃ ceti hayamedhaṃ vadanti ca |
prāyaścittāni cānyāni pāpanāśāya kurvate |
tasmānmayā saṃśayitaṃ tvaṃ tacchettumihārhasi

स्थाने संशयितं देवि शृणु तत्वं समाहिता ।
संशयो हि महानेव पूर्वेषां च मनीषिणाम्

sthāne saṃśayitaṃ devi śṛṇu tatvaṃ samāhitā |
saṃśayo hi mahāneva pūrveṣāṃ ca manīṣiṇām

द्विधा तु क्रियते पापं सद्भिश्चासद्भिरेव च ।
अभिसन्धाय वा नित्यमन्यथा वा यदृच्छया

dvidhā tu kriyate pāpaṃ sadbhiścāsadbhireva ca |
abhisandhāya vā nityamanyathā vā yadṛcchayā

केवलं चाभिसन्धाय संरम्भाच्च करोति यत् ।
कर्मणस्तस्य नाशस्तु न कथंचन विद्यते

kevalaṃ cābhisandhāya saṃrambhācca karoti yat |
karmaṇastasya nāśastu na kathaṃcana vidyate

अभिसन्धिकृतस्यैव नैव नाशोस्ति कर्मणः ।
अश्वमेधसहस्रैश्च प्रायश्चित्तशतैरपि

abhisandhikṛtasyaiva naiva nāśosti karmaṇaḥ |
aśvamedhasahasraiśca prāyaścittaśatairapi

अन्यथा यत्कृतं पापं प्रमादाद्वा यदृच्छया ।
प्रायश्चित्ताश्वमेधाब्यां श्रेयसा तत्प्रणश्यति

anyathā yatkṛtaṃ pāpaṃ pramādādvā yadṛcchayā |
prāyaścittāśvamedhābyāṃ śreyasā tatpraṇaśyati

लोकसंव्यवहारार्थं प्रायश्चित्तादिरिष्यते ।
विद्ध्येवं पापके कार्ये निर्विशङ्का भव प्रिये

lokasaṃvyavahārārthaṃ prāyaścittādiriṣyate |
viddhyevaṃ pāpake kārye nirviśaṅkā bhava priye

इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि

iti te kathitaṃ devi bhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi

भगवन्देवदेवेश मानुषाश्चेतरा अपि ।
म्रियन्ते मानुषा लोके कारणाकारणादपि ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि

bhagavandevadeveśa mānuṣāścetarā api |
mriyante mānuṣā loke kāraṇākāraṇādapi |
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi

ये पुरा मनुजा देवि कारणाकारणादपि ।
यथाऽसुभिर्वियुज्यन्ते प्राणिनः प्राणिनिर्दर्यः

ye purā manujā devi kāraṇākāraṇādapi |
yathā'subhirviyujyante prāṇinaḥ prāṇinirdaryaḥ

तथैव ते प्राप्नुवन्ति यथैवात्मकृतं फलम् ।
विषदास्तु विषेणैव शस्त्रैः शस्त्रेण घातकाः

tathaiva te prāpnuvanti yathaivātmakṛtaṃ phalam |
viṣadāstu viṣeṇaiva śastraiḥ śastreṇa ghātakāḥ

एवमेव यथा लोके मानुषान्घ्नन्ति मानुषाः ।
कारणेनैव तेनाथ तता स्वप्राणनाशनम् ।
प्राप्नुवन्ति पुनर्देवि नास्ति तत्र विचारणा

evameva yathā loke mānuṣānghnanti mānuṣāḥ |
kāraṇenaiva tenātha tatā svaprāṇanāśanam |
prāpnuvanti punardevi nāsti tatra vicāraṇā

इति ते कथितं सर्वं कर्मपाकफलं प्रिये ।
भूयस्तव समासेन कथयिष्यामि तच्छृणु

iti te kathitaṃ sarvaṃ karmapākaphalaṃ priye |
bhūyastava samāsena kathayiṣyāmi tacchṛṇu

सत्यप्रमाणकरणान्नित्यमव्यभिचारि च ।
यैः पुरा मनुजैर्देवि यस्मिन्काले यथा कृतम्

satyapramāṇakaraṇānnityamavyabhicāri ca |
yaiḥ purā manujairdevi yasminkāle yathā kṛtam

येनैव कारणेनापि कर्म यत्तु शुभाशुभम् ।
तस्मन्काले तथा देवि कारणेनैव तेन तु

yenaiva kāraṇenāpi karma yattu śubhāśubham |
tasmankāle tathā devi kāraṇenaiva tena tu

प्राप्नुवन्ति नराः प्रेत्य निःसन्देहं शुभाशुभम् ।
इति सत्यं प्रजानीहि लोके तत्र विधिं प्रति

prāpnuvanti narāḥ pretya niḥsandehaṃ śubhāśubham |
iti satyaṃ prajānīhi loke tatra vidhiṃ prati

कर्मकर्ता नरो भोक्ता स नास्ति दिवि वा भुवि ।
न शक्यं कर्म चाभोक्तुं सदेवासुरमानुषैः

karmakartā naro bhoktā sa nāsti divi vā bhuvi |
na śakyaṃ karma cābhoktuṃ sadevāsuramānuṣaiḥ

कर्मणा ग्रथितो लोक आदिप्रभृति वर्तते ।
एतदुद्देशतः प्रोक्तं कर्मपाकफलं प्रति

karmaṇā grathito loka ādiprabhṛti vartate |
etaduddeśataḥ proktaṃ karmapākaphalaṃ prati

यदन्यच्च मया नोक्तं यस्मिंस्ते कर्मसङ्ग्रहे ।
बुद्धितर्केण तत्सर्वं तथा वेदितुमर्हसि ।
कथितं श्रोतुकामाया भूयः श्रोतुं किमिच्छसि

yadanyacca mayā noktaṃ yasmiṃste karmasaṅgrahe |
buddhitarkeṇa tatsarvaṃ tathā veditumarhasi |
kathitaṃ śrotukāmāyā bhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi