अध्याय 21: गरुड़ का जन्म और दासता की बाज़ी

विनता पुत्रशोकार्ता शापाद्भीता च भारत ।
प्रतीक्षते स्म तं कालं यः पुत्रोक्तस्तदाऽभवत्

vinatā putraśokārtā śāpādbhītā ca bhārata |
pratīkṣate sma taṃ kālaṃ yaḥ putroktastadā'bhavat

ततोऽप्यतीते पञ्चशते वर्षाणां कालसंयुगे ।
गरुडोऽथ महावीर्यो जज्ञे भुजगभुग्बली

tato'pyatīte pañcaśate varṣāṇāṃ kālasaṃyuge |
garuḍo'tha mahāvīryo jajñe bhujagabhugbalī

बन्धुरास्यः शिखी पत्रकोशः कूर्मनखो महान् ।
रक्ताक्षः संहतग्रीवो ह्रस्वपादो महाशिराः

bandhurāsyaḥ śikhī patrakośaḥ kūrmanakho mahān |
raktākṣaḥ saṃhatagrīvo hrasvapādo mahāśirāḥ

यस्त्वण्डात्स विनिर्भिन्नो निष्क्रान्तो भरतर्षभ ।
विनतापूर्वजः पुत्रः सोऽरुणो दृश्यते दिवि

yastvaṇḍātsa vinirbhinno niṣkrānto bharatarṣabha |
vinatāpūrvajaḥ putraḥ so'ruṇo dṛśyate divi

पूर्वां दिशामभिप्रेत्य सूर्यस्योदयनं प्रति ।
अरुणोऽरुणसंकाशो नाम्ना चैवारुणः स्मृतः

pūrvāṃ diśāmabhipretya sūryasyodayanaṃ prati |
aruṇo'ruṇasaṃkāśo nāmnā caivāruṇaḥ smṛtaḥ

जातमात्रस्तु विहगो गरुडः पन्नगाशनः ।
विहाय मातरं क्षिप्रमगमत्सर्वतो दिशः

jātamātrastu vihago garuḍaḥ pannagāśanaḥ |
vihāya mātaraṃ kṣipramagamatsarvato diśaḥ

स तदा ववृधेऽतीव सर्वकामैः कदाऽर्चितः ।
पितामहविसृष्टेन भोजनेन विशांपते

sa tadā vavṛdhe'tīva sarvakāmaiḥ kadā'rcitaḥ |
pitāmahavisṛṣṭena bhojanena viśāṃpate

तस्मिंश्च विहगे तत्र यथाकामं विवर्धति ।
कद्रूश्च विनता चैवागच्छतां सागरं प्रति

tasmiṃśca vihage tatra yathākāmaṃ vivardhati |
kadrūśca vinatā caivāgacchatāṃ sāgaraṃ prati

ददृशाते तु ते यान्तमुच्चैश्श्रवसमन्तिकात् ।
स्नात्वोपवृत्तं त्वरितं पीतवन्तं च वाजिनम्

dadṛśāte tu te yāntamuccaiśśravasamantikāt |
snātvopavṛttaṃ tvaritaṃ pītavantaṃ ca vājinam

ततः कद्रूर्हसन्त्येव विनतामिदमब्रवीत् ।
हयस्य वर्णः को न्वत्र ब्रूहि यस्ते मतः शुभे

tataḥ kadrūrhasantyeva vinatāmidamabravīt |
hayasya varṇaḥ ko nvatra brūhi yaste mataḥ śubhe

एकवर्णो हयो राज्ञि सर्वश्वेतो मतो मम ।
वर्णं वा कीदृशं तस्य मन्यते त्वं मनस्विनि

ekavarṇo hayo rājñi sarvaśveto mato mama |
varṇaṃ vā kīdṛśaṃ tasya manyate tvaṃ manasvini

सर्वश्वेतो मतस्तुभ्यं य एष हयसत्तमः ।
ब्रूहि कल्याणि दीव्यावो वर्णान्यत्वेन भामिनि

sarvaśveto matastubhyaṃ ya eṣa hayasattamaḥ |
brūhi kalyāṇi dīvyāvo varṇānyatvena bhāmini

यद्यार्ये दीव्यसि त्वं मे कः पणो नो भविष्यति ।
सा तज्ज्ञात्वा पणेयं वै ज्ञात्वा तु विपणे त्वया

yadyārye dīvyasi tvaṃ me kaḥ paṇo no bhaviṣyati |
sā tajjñātvā paṇeyaṃ vai jñātvā tu vipaṇe tvayā

जिता दासी भवेर्मे त्वमहं चाप्यसितेक्षणे ।
नैकवर्णैकवर्णत्वे विनते रोचते च ते

jitā dāsī bhaverme tvamahaṃ cāpyasitekṣaṇe |
naikavarṇaikavarṇatve vinate rocate ca te

रोचते मे पणे राज्ञि दासीत्वेन न संशयः ।
सत्यमातिष्ठ भद्रं ते सत्ये स्थास्यामि चाप्यहम्

rocate me paṇe rājñi dāsītvena na saṃśayaḥ |
satyamātiṣṭha bhadraṃ te satye sthāsyāmi cāpyaham