अध्याय 195: दिग्गज नाग रेणुक को रहस्य बताते हैं

ततः पद्मप्रतीकाशः पद्मोद्भूतः पितामहः ।
उवाच वचनं देवान्वासवं च शचीपतिम्

tataḥ padmapratīkāśaḥ padmodbhūtaḥ pitāmahaḥ |
uvāca vacanaṃ devānvāsavaṃ ca śacīpatim

अयं महाबलो नागो रसातलचरो बली ।
तेजस्वी रेणुको नाम महासत्वपराक्रमः

ayaṃ mahābalo nāgo rasātalacaro balī |
tejasvī reṇuko nāma mahāsatvaparākramaḥ

अतितेजस्विनः सर्वे महावीर्या महागजाः ।
धारयन्ति महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम्

atitejasvinaḥ sarve mahāvīryā mahāgajāḥ |
dhārayanti mahīṃ kṛtsnāṃ saśailavanakānanām

भवद्भिः समनुज्ञातो रेणुकस्तान्महागजान् ।
धर्मगुह्यानि सर्वाणि गत्वा पृच्छतु तत्र वै

bhavadbhiḥ samanujñāto reṇukastānmahāgajān |
dharmaguhyāni sarvāṇi gatvā pṛcchatu tatra vai

पितामहवचःक श्रुत्वा ते देवा रेणुकं तदा ।
प्रेषयामासुरव्यग्रा यत्र ते धरणीधराः

pitāmahavacaḥka śrutvā te devā reṇukaṃ tadā |
preṣayāmāsuravyagrā yatra te dharaṇīdharāḥ

अनुज्ञातोऽस्मि देवैश्च पितृभिस्चक महाबलाः ।
धर्मगुह्यानि युष्माकं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
कथयध्वं महाभागा यद्वस्तत्त्वं मनीषितम्

anujñāto'smi devaiśca pitṛbhiscaka mahābalāḥ |
dharmaguhyāni yuṣmākaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ |
kathayadhvaṃ mahābhāgā yadvastattvaṃ manīṣitam

कार्तिके मासि चाश्लेषा बहुलस्याष्टमी शिवा ।
तेन नक्षत्रयोगेन यो ददाति गुडौदनम् ।
इमं मन्त्रं जपच्छ्राद्धे यताहारो ह्यकोपनः

kārtike māsi cāśleṣā bahulasyāṣṭamī śivā |
tena nakṣatrayogena yo dadāti guḍaudanam |
imaṃ mantraṃ japacchrāddhe yatāhāro hyakopanaḥ

बलदेवप्रभृतयो ये नागा बलवत्तराः ।
अनन्ता ह्यक्षया नित्यं भोगिनः सुमहाबलाः

baladevaprabhṛtayo ye nāgā balavattarāḥ |
anantā hyakṣayā nityaṃ bhoginaḥ sumahābalāḥ

तेषां कुलोद्भवा ये च महाभूता भुजङ्गमाः ।
ते मे बलिं प्रयच्छन्तु बलतेजोभिवृद्धये

teṣāṃ kulodbhavā ye ca mahābhūtā bhujaṅgamāḥ |
te me baliṃ prayacchantu balatejobhivṛddhaye

यदा नारायणः श्रीमानुज्जहार वसुन्धराम् ।
तद्बलं तस्य देवस्य धरामुद्धरतस्तथा

yadā nārāyaṇaḥ śrīmānujjahāra vasundharām |
tadbalaṃ tasya devasya dharāmuddharatastathā

एवमुक्त्वा बलिं तत्र वल्मीके तु निवेदयेत्

evamuktvā baliṃ tatra valmīke tu nivedayet

गजेन्द्रकुसुमाकीर्णं नीलवस्त्रानुलेपनम् ।
निर्वपेत्तं तु वल्मीके अस्तं याते दिवाकरे

gajendrakusumākīrṇaṃ nīlavastrānulepanam |
nirvapettaṃ tu valmīke astaṃ yāte divākare

एवं तुष्टास्ततः सर्वे अधस्ताद्भारपीडिताः ।
श्रमं तं नावबुध्यामो धारयन्तो वसुन्धराम्

evaṃ tuṣṭāstataḥ sarve adhastādbhārapīḍitāḥ |
śramaṃ taṃ nāvabudhyāmo dhārayanto vasundharām

एवं मन्यामहे सर्वे भारार्ता निरपेक्षिणः ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यद्युपोषितः

evaṃ manyāmahe sarve bhārārtā nirapekṣiṇaḥ |
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā yadyupoṣitaḥ

एवं संवत्सरं कृत्वा दानं बहुफलं लभेत् ।
वल्मीके बलिमादाय तन्नो बहुफलं मतम्

evaṃ saṃvatsaraṃ kṛtvā dānaṃ bahuphalaṃ labhet |
valmīke balimādāya tanno bahuphalaṃ matam

ये च नागा महावीर्यास्त्रिषु लोकेषु कृत्स्नशः ।
कृतातिथ्या भवेयुस्ते शतं वर्षाणि तत्त्वतः

ye ca nāgā mahāvīryāstriṣu lokeṣu kṛtsnaśaḥ |
kṛtātithyā bhaveyuste śataṃ varṣāṇi tattvataḥ

दिग्गजानां च तच्छ्रुत्वा देवताः पितरस्तथा ।
ऋषयश्च महाभागाः पूजयन्ति स्म रेणुकम् ॥]

diggajānāṃ ca tacchrutvā devatāḥ pitarastathā |
ṛṣayaśca mahābhāgāḥ pūjayanti sma reṇukam ||]