अध्याय 190: देवताओं और ऋषियों के और गूढ़ नियम

सलिलस्याञ्जलिं पूर्णमक्षताश्च धृतोत्तराः ।
सोमस्योत्तिष्ठमानस्य तज्जलं चाक्षतांश्च तान्

salilasyāñjaliṃ pūrṇamakṣatāśca dhṛtottarāḥ |
somasyottiṣṭhamānasya tajjalaṃ cākṣatāṃśca tān

स्थितो ह्यभिमुखो मर्त्यः पौर्णमास्यां बलिं हरेत् ।
अग्निकार्यं कृतं तेन हुताश्चास्याग्नयस्त्रयः

sthito hyabhimukho martyaḥ paurṇamāsyāṃ baliṃ haret |
agnikāryaṃ kṛtaṃ tena hutāścāsyāgnayastrayaḥ

वनस्पतिं च यो हन्यादमावास्यामबुद्धिमान् ।
अपि ह्येकेन पत्रेण लिप्यते ब्रह्महत्यया

vanaspatiṃ ca yo hanyādamāvāsyāmabuddhimān |
api hyekena patreṇa lipyate brahmahatyayā

दन्तकाष्ठं तु यः खादेदमावास्यामबुद्धिमान् ।
हिंसितश्चन्द्रमा**** पितरश्चोद्विजन्ति च

dantakāṣṭhaṃ tu yaḥ khādedamāvāsyāmabuddhimān |
hiṃsitaścandramā**** pitaraścodvijanti ca

हव्यं न तस्य देवाश्च प्रतिगृह्णन्ति पर्वसु ।
कुप्यन्ते पितरश्चास्य कुले वंशोऽस्य हीयते

havyaṃ na tasya devāśca pratigṛhṇanti parvasu |
kupyante pitaraścāsya kule vaṃśo'sya hīyate

प्रकीर्णं भाजनं यत्र भिन्नभाण्डमथासनम् ।
योषितश्चैव हन्यन्ते कश्मलोपहते गृहे

prakīrṇaṃ bhājanaṃ yatra bhinnabhāṇḍamathāsanam |
yoṣitaścaiva hanyante kaśmalopahate gṛhe

देवताः पितरश्चैव उत्सवे पर्वणीषु वा ।
निराशाः प्रतिगच्छन्ति कश्मलोपहताद्गृहात्

devatāḥ pitaraścaiva utsave parvaṇīṣu vā |
nirāśāḥ pratigacchanti kaśmalopahatādgṛhāt

यस्तु संवत्सरं पूर्णं दद्याद्दीपं करञ्जके ।
सुवर्चलामूलहस्तः प्रजा तस्य विवर्धते

yastu saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ dadyāddīpaṃ karañjake |
suvarcalāmūlahastaḥ prajā tasya vivardhate

आतीथ्यं सततं कुर्याद्दीपं दद्यात्प्रतिश्रये ।
वर्जयानो दिवास्वापं न च मांसानि भक्षयेत्

ātīthyaṃ satataṃ kuryāddīpaṃ dadyātpratiśraye |
varjayāno divāsvāpaṃ na ca māṃsāni bhakṣayet

गोब्राह्मणं न हिंस्याच्च पुष्कराणि च कीर्तयेत् ।
एत श्रेष्ठतमो धर्मः सरहस्यो महाफलः

gobrāhmaṇaṃ na hiṃsyācca puṣkarāṇi ca kīrtayet |
eta śreṣṭhatamo dharmaḥ sarahasyo mahāphalaḥ

अपि क्रतुशतैरिष्ट्वा क्षयं गच्छति तद्धविः ।
न तु क्षीयन्ति ते धर्माः श्रद्दधानैः प्रयोजिताः

api kratuśatairiṣṭvā kṣayaṃ gacchati taddhaviḥ |
na tu kṣīyanti te dharmāḥ śraddadhānaiḥ prayojitāḥ

इदं च परमं गुह्यं सरहस्यं निबोधत ।
श्राद्धकल्पे च दैवे च तैर्थिके पर्वणीषु च

idaṃ ca paramaṃ guhyaṃ sarahasyaṃ nibodhata |
śrāddhakalpe ca daive ca tairthike parvaṇīṣu ca

रजस्वला च या नारी श्वित्रिकाऽपुत्रिका च या ।
एताभिश्चक्षुषा दृष्टं हविर्नाश्नन्ति देवताः ।
पितरश्च न तुष्यन्ति वर्षाण्यपि त्रयोदश

rajasvalā ca yā nārī śvitrikā'putrikā ca yā |
etābhiścakṣuṣā dṛṣṭaṃ havirnāśnanti devatāḥ |
pitaraśca na tuṣyanti varṣāṇyapi trayodaśa

शुक्लवासाः शुचिर्भूत्वा ब्राह्मणान्स्वस्ति वाचयेत् ।
कीर्तयेद्भारतं चैव तथा स्यादक्षयं हविः

śuklavāsāḥ śucirbhūtvā brāhmaṇānsvasti vācayet |
kīrtayedbhārataṃ caiva tathā syādakṣayaṃ haviḥ

भिन्नभाण्डं च खट्वां च कुक्कुटं शुनकं तथा ।
अप्रशस्तानि सर्वाणि यश्च वृक्षो गृहेरुहः

bhinnabhāṇḍaṃ ca khaṭvāṃ ca kukkuṭaṃ śunakaṃ tathā |
apraśastāni sarvāṇi yaśca vṛkṣo gṛheruhaḥ

भिन्नभाण्डे कलिं प्राहुः खट्वायां तु धनक्षयः ।
कुक्कुटे शुनके चैव हविर्नाश्नन्ति देवताः ।
वृक्षमूले ध्रुवं सत्वं तस्माद्वृक्षं न रोपयेत्

bhinnabhāṇḍe kaliṃ prāhuḥ khaṭvāyāṃ tu dhanakṣayaḥ |
kukkuṭe śunake caiva havirnāśnanti devatāḥ |
vṛkṣamūle dhruvaṃ satvaṃ tasmādvṛkṣaṃ na ropayet

यो यजेदश्वमेधेन वाजपेयशतेन ह ।
अवाक्शिरा वा लम्बेत सत्रं वा स्फीतमाहरेत्

yo yajedaśvamedhena vājapeyaśatena ha |
avākśirā vā lambeta satraṃ vā sphītamāharet

न यस्य हृदयं शुद्धं नरकं स ध्रुवं व्रजेत् ।
तुल्यं यज्ञश्च सत्यं च हृदयस्य च शुद्धता

na yasya hṛdayaṃ śuddhaṃ narakaṃ sa dhruvaṃ vrajet |
tulyaṃ yajñaśca satyaṃ ca hṛdayasya ca śuddhatā

शुद्धेन मनसा दत्त्वा सक्तुप्रस्थं द्विजातये ।
ब्रह्मलोकमनुप्राप्तः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥]

śuddhena manasā dattvā saktuprasthaṃ dvijātaye |
brahmalokamanuprāptaḥ paryāptaṃ tannidarśanam ||]