अध्याय 186: नारद पुण्डरीक को नारायण-ध्यान का उपदेश देते हैं

यज्ज्ञेयं परमं कृत्यमनुष्ठेयं महात्मभिः ।
सारं मे सर्वशास्त्राणां वक्तुमर्हस्यनुग्रहात्

yajjñeyaṃ paramaṃ kṛtyamanuṣṭheyaṃ mahātmabhiḥ |
sāraṃ me sarvaśāstrāṇāṃ vaktumarhasyanugrahāt

श्रूयतामिदमत्यन्तं गूढं संसारमोचनम् ।
श्रोतव्यं च त्वया सम्यग्ज्ञातव्यं च विशाम्पते

śrūyatāmidamatyantaṃ gūḍhaṃ saṃsāramocanam |
śrotavyaṃ ca tvayā samyagjñātavyaṃ ca viśāmpate

पुण्डरीकः पुरा विप्रः पुण्यतीर्थे जपान्वितः ।
नारदं परिपप्रच्छ श्रेयो योगपरं मुनिम्

puṇḍarīkaḥ purā vipraḥ puṇyatīrthe japānvitaḥ |
nāradaṃ paripapraccha śreyo yogaparaṃ munim

नारदश्चाब्रवीदेनं ब्रह्मणोक्तं महात्मना

nāradaścābravīdenaṃ brahmaṇoktaṃ mahātmanā

शृणुष्वावहितस्तात ज्ञानयोगमनुत्तमम् ।
अप्रभूतं प्रभूतार्थं वेदशास्त्रार्थसंयुतम् ।

śṛṇuṣvāvahitastāta jñānayogamanuttamam |
aprabhūtaṃ prabhūtārthaṃ vedaśāstrārthasaṃyutam |

यः परः प्रकृते प्रोक्तः पुरुषः पञ्चविंशकः ।
स एव सर्वभूतात्मा नर इत्यभिधीयते

yaḥ paraḥ prakṛte proktaḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ |
sa eva sarvabhūtātmā nara ityabhidhīyate

नराज्जातानि तत्वानि नाराणीति ततो विदुः ।
तान्येव चायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः

narājjātāni tatvāni nārāṇīti tato viduḥ |
tānyeva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

नारायणाज्जगत्सर्वं सर्गकाले प्रजायते ।
तस्मिन्नेव पुनस्तच्च प्रलये सम्प्रलीयते

nārāyaṇājjagatsarvaṃ sargakāle prajāyate |
tasminneva punastacca pralaye sampralīyate

नारायणः परं ब्रह्म तत्वं नारायणः परः ।
परादपि परश्चासौ तस्मान्नास्ति परात्परः

nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tatvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ |
parādapi paraścāsau tasmānnāsti parātparaḥ

वासुदेवं तथा विष्णुमात्मानं च तथा विदुः ।
संज्ञाभेदैः स एवैकः सर्वशास्त्राभिसंस्कृतः

vāsudevaṃ tathā viṣṇumātmānaṃ ca tathā viduḥ |
saṃjñābhedaiḥ sa evaikaḥ sarvaśāstrābhisaṃskṛtaḥ

आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः ।
इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥpunaḥ |
idamekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā

तस्मात्त्वं गहनान्सर्वांस्त्यक्त्वा शास्त्रार्थविस्तरान् ।
अनन्यचेता ध्यायस्व नारायणमजं विभुम्

tasmāttvaṃ gahanānsarvāṃstyaktvā śāstrārthavistarān |
ananyacetā dhyāyasva nārāyaṇamajaṃ vibhum

मुहूर्तिमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः ।
सोऽपि तद्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः

muhūrtimapi yo dhyāyennārāyaṇamatandritaḥ |
so'pi tadgatimāpnoti kiṃ punastatparāyaṇaḥ

नमो नारायणायेति यो वेद ब्रह्म शाश्वतम् ।
अन्त्यकाले जपन्नेति तद्विष्णोः परमं पदम्

namo nārāyaṇāyeti yo veda brahma śāśvatam |
antyakāle japanneti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

श्रवणान्मननाच्चैव गीतिस्तुत्यर्चनादिभिः ।
आराध्यं सर्वदा ब्रह्म पुरुषेण हितैषिणा

śravaṇānmananāccaiva gītistutyarcanādibhiḥ |
ārādhyaṃ sarvadā brahma puruṣeṇa hitaiṣiṇā

लिप्यते न स पापेन नारायणपरायणः ।
पुनाति सकलं लोकं सहस्रांशुरिवोदितः

lipyate na sa pāpena nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
punāti sakalaṃ lokaṃ sahasrāṃśurivoditaḥ

ब्रह्मचारी गृहस्थोऽपि वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
केशवाराधनं हित्वा नैव याति परां गतिम्

brahmacārī gṛhastho'pi vānaprastho'tha bhikṣukaḥ |
keśavārādhanaṃ hitvā naiva yāti parāṃ gatim

जन्मान्तरसहस्रेषु दुर्लभा तद्गता मतिः ।
तद्भक्तवत्सलं देवं समराधय सुव्रत

janmāntarasahasreṣu durlabhā tadgatā matiḥ |
tadbhaktavatsalaṃ devaṃ samarādhaya suvrata

नारदेनैवमुक्तस्तु स विप्रोऽभ्यर्चयद्धरिम् ।
स्वप्नोऽपि पुण्डरीकाक्षं शङ्खचक्रगदाधरम्

nāradenaivamuktastu sa vipro'bhyarcayaddharim |
svapno'pi puṇḍarīkākṣaṃ śaṅkhacakragadādharam

किरीटकुण्डलधरं लसच्छ्रीवत्सकौस्तुभम् ।
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं प्राणमत्सम्भ्रमान्वितः

kirīṭakuṇḍaladharaṃ lasacchrīvatsakaustubham |
taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ prāṇamatsambhramānvitaḥ

अथ कालेन महता तथा प्रत्यक्षतां गतः ।
संस्तुतः स्तुतिभिर्वेदैर्देवगन्धर्वकिन्नरैः

atha kālena mahatā tathā pratyakṣatāṃ gataḥ |
saṃstutaḥ stutibhirvedairdevagandharvakinnaraiḥ

अथ तेनैव भगवानात्मलोकमधोक्षजः ।
गतः सम्प्रजितः सर्वैः स योगिनिलयो हरिः

atha tenaiva bhagavānātmalokamadhokṣajaḥ |
gataḥ samprajitaḥ sarvaiḥ sa yoginilayo hariḥ

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तद्भक्तस्तत्परायणः ।
अर्चयित्वा यथायोगं भजस्व पुरुषोत्तमम्

tasmāttvamapi rājendra tadbhaktastatparāyaṇaḥ |
arcayitvā yathāyogaṃ bhajasva puruṣottamam

अजरममरमेकं ध्येयमाद्यन्तशून्यं
सगुणमगुणमाद्यं स्थूलमत्यन्तसूक्ष्मम् ।
निरुपममुपमेयं योगिविज्ञानगम्यं
त्रिभुवनगुरुमीशं सम्प्रपद्यस्व विष्णुम्

ajaramamaramekaṃ dhyeyamādyantaśūnyaṃ
saguṇamaguṇamādyaṃ sthūlamatyantasūkṣmam |
nirupamamupameyaṃ yogivijñānagamyaṃ
tribhuvanagurumīśaṃ samprapadyasva viṣṇum