अध्याय 185: शाण्डिली सुमना को स्वर्ग-प्राप्ति का कारण बताती हैं

स्त्रीणां हि समुदाचारं सर्वधर्मविदांवर ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं त्वत्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह

strīṇāṃ hi samudācāraṃ sarvadharmavidāṃvara |
śrotumicchāmyahaṃ tvattastanme brūhi pitāmaha

सर्वज्ञां सर्वतत्त्वज्ञां देवलोके मनस्विनीम् ।
कैकेयी सुमना नाम शाण्डिलीं पर्यपृच्छत

sarvajñāṃ sarvatattvajñāṃ devaloke manasvinīm |
kaikeyī sumanā nāma śāṇḍilīṃ paryapṛcchata

केन वृत्तेन कल्याणि समाचारेण केन वा ।
विधूय सर्वपापानि देवलोकं त्वमागता

kena vṛttena kalyāṇi samācāreṇa kena vā |
vidhūya sarvapāpāni devalokaṃ tvamāgatā

हुताशनशिखेव त्वं ज्वलमाना स्वतेजसा ।
सुता ताराधिपस्येव प्रभया दिवमागता

hutāśanaśikheva tvaṃ jvalamānā svatejasā |
sutā tārādhipasyeva prabhayā divamāgatā

अरजांसि च वस्त्राणि धारयन्ती गतक्लमा ।
विमानस्था शुभा भासि सहस्रगुणमोजसा

arajāṃsi ca vastrāṇi dhārayantī gataklamā |
vimānasthā śubhā bhāsi sahasraguṇamojasā

न त्वमल्पेन तपसा दानेन नियमेन वा ।
इमं लोकमनुप्राप्ता त्वं हि तत्त्वं वदस्व मे

na tvamalpena tapasā dānena niyamena vā |
imaṃ lokamanuprāptā tvaṃ hi tattvaṃ vadasva me

इति पृष्टा सुमनया मधुरं चारुहासिनी ।
शाण्डिली निभृतं वाक्यं सुमनामिदमब्रवीत्

iti pṛṣṭā sumanayā madhuraṃ cāruhāsinī |
śāṇḍilī nibhṛtaṃ vākyaṃ sumanāmidamabravīt

नाहं काषायवसना नापि वल्कलधारिणी ।
न च मुण्डा च जटिला भूत्वा देवत्वमागता

nāhaṃ kāṣāyavasanā nāpi valkaladhāriṇī |
na ca muṇḍā ca jaṭilā bhūtvā devatvamāgatā

अहितानि च वाक्यानि सर्वाणि परुषाणि च ।
अप्रमत्ता च भर्तारं कदाचिन्नाहमब्रवम्

ahitāni ca vākyāni sarvāṇi paruṣāṇi ca |
apramattā ca bhartāraṃ kadācinnāhamabravam

देवतानां पितॄणां च ब्राह्मणानां च पूजने ।
अप्रमत्ता सदा युक्ता श्वश्रूश्वशुरवर्तिनी

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca pūjane |
apramattā sadā yuktā śvaśrūśvaśuravartinī

पैशुन्ये न प्रवर्तामि न ममैतन्मनो गतम् ।
अद्वारि न च तिष्ठामि चिरं न कथयामि च

paiśunye na pravartāmi na mamaitanmano gatam |
advāri na ca tiṣṭhāmi ciraṃ na kathayāmi ca

असद्वा हसितं किञ्चिदहितं वाऽपि कर्मणा ।
रहस्यमरहस्यं वा न प्रवर्तामि सर्वथा

asadvā hasitaṃ kiñcidahitaṃ vā'pi karmaṇā |
rahasyamarahasyaṃ vā na pravartāmi sarvathā

कार्यार्थे निर्गतं चापि भर्तारं गृहमागतम् ।
आसनेनोपसंयोज्य पूजयामि समाहिता

kāryārthe nirgataṃ cāpi bhartāraṃ gṛhamāgatam |
āsanenopasaṃyojya pūjayāmi samāhitā

यदन्नं नाभिजानाति यद्भोज्यं नाभिनन्दति ।
भक्ष्यं वा यदि वा लेह्यं तत्सर्वं वर्जयाम्यहम्

yadannaṃ nābhijānāti yadbhojyaṃ nābhinandati |
bhakṣyaṃ vā yadi vā lehyaṃ tatsarvaṃ varjayāmyaham

कुटुंबार्थे समानीतं यत्किञ्चित्कार्यमेव तु ।
पुनरुत्थाय तत्सर्वं कारयामि करोमि च

kuṭuṃbārthe samānītaṃ yatkiñcitkāryameva tu |
punarutthāya tatsarvaṃ kārayāmi karomi ca

अग्निसंरक्षणपरा गृहशुद्धिं च कारये ।
कुमारान्पालये नित्यं कुमारीं परिशिक्षये

agnisaṃrakṣaṇaparā gṛhaśuddhiṃ ca kāraye |
kumārānpālaye nityaṃ kumārīṃ pariśikṣaye

आत्मप्रियाणि हित्वाऽपि गर्भसंरक्षणे रता ।
बालानां वर्जये नित्यं शापं कोपं प्रतापनम्

ātmapriyāṇi hitvā'pi garbhasaṃrakṣaṇe ratā |
bālānāṃ varjaye nityaṃ śāpaṃ kopaṃ pratāpanam

अविक्षिप्तानि धान्यानि नान्नविक्षेपणं गृहे ।
रक्तवत्स्पृहये गेहे गावः सयवसोदकाः ।
समुद्गम्य च शुद्धाऽहं भिक्षां दद्यां द्विजातिषु

avikṣiptāni dhānyāni nānnavikṣepaṇaṃ gṛhe |
raktavatspṛhaye gehe gāvaḥ sayavasodakāḥ |
samudgamya ca śuddhā'haṃ bhikṣāṃ dadyāṃ dvijātiṣu

प्रवासं यदि मे याति भर्ता कार्येण केनचित् ।
मङ्गलैर्बहुभिर्युक्ता भवामि नियता तदा

pravāsaṃ yadi me yāti bhartā kāryeṇa kenacit |
maṅgalairbahubhiryuktā bhavāmi niyatā tadā

अञ्जनं रोचनां चैव स्नानं माल्यानुलेपनम् ।
प्रसाधनं च निष्क्रान्ते नामिनन्दामि भर्तरि

añjanaṃ rocanāṃ caiva snānaṃ mālyānulepanam |
prasādhanaṃ ca niṣkrānte nāminandāmi bhartari

नोत्थापयामि भर्तारं सुखं सुप्तमहं सदा ।
आतुरेष्वपि कार्येषु तेन तुष्यति मे मनः ।
नोत्थापये सुखं सुप्तं ह्यातुरं पालये पतिम्

notthāpayāmi bhartāraṃ sukhaṃ suptamahaṃ sadā |
ātureṣvapi kāryeṣu tena tuṣyati me manaḥ |
notthāpaye sukhaṃ suptaṃ hyāturaṃ pālaye patim

नायासयामि भर्तारं कुटुम्बार्थेऽपि सर्वदा ।
गुप्तगुह्या सदा चास्मि सुसंमृष्टनिवेशना

nāyāsayāmi bhartāraṃ kuṭumbārthe'pi sarvadā |
guptaguhyā sadā cāsmi susaṃmṛṣṭaniveśanā

इमं धर्मपथं नारी पालयन्ती समाहिता ।
अरुन्धतीव नारीणीस्वर्गलोके महीयते

imaṃ dharmapathaṃ nārī pālayantī samāhitā |
arundhatīva nārīṇīsvargaloke mahīyate

एतदाख्याय सा देवी सुमनायै तपस्विनी ।
पतिधर्मं महाभागा जगामादर्शनं तदा

etadākhyāya sā devī sumanāyai tapasvinī |
patidharmaṃ mahābhāgā jagāmādarśanaṃ tadā

यश्चेदं पाण्डवाख्यानं पठेत्पर्वणि पर्वणि ।
स देवलोकं सम्प्राप्य नन्दने स सुखी वसेत्

yaścedaṃ pāṇḍavākhyānaṃ paṭhetparvaṇi parvaṇi |
sa devalokaṃ samprāpya nandane sa sukhī vaset