अध्याय 145: सूर्य छाता और जूते देते हैं

एवं प्रयाचति तदा भास्करे मुनिसत्तमः ।
जमदग्निर्महातेजाः किं कार्यं प्रत्यपद्यत

evaṃ prayācati tadā bhāskare munisattamaḥ |
jamadagnirmahātejāḥ kiṃ kāryaṃ pratyapadyata

स तथा याचमानस्य मुनिरग्निसमप्रभः ।
जमदग्निः शमं नैव जगाम कुरुनन्दन

sa tathā yācamānasya muniragnisamaprabhaḥ |
jamadagniḥ śamaṃ naiva jagāma kurunandana

ततः सूर्यो मधुरया वाचा तमिदमब्रवीत् ।
कृताञ्जलिर्विप्ररूपी प्रणम्यैनं विशाम्पते

tataḥ sūryo madhurayā vācā tamidamabravīt |
kṛtāñjalirviprarūpī praṇamyainaṃ viśāmpate

चलं निमित्तं विप्रर्षे सदा सूर्यस्य गच्छतः ।
कतं चलं भेत्स्यसि त्वं सदा यान्तं दिवाकरम्

calaṃ nimittaṃ viprarṣe sadā sūryasya gacchataḥ |
kataṃ calaṃ bhetsyasi tvaṃ sadā yāntaṃ divākaram

स्थिरं चापि चलं चापि जाने त्वां ज्ञानचक्षुषा ।
अवस्यं विनयाधानं कार्यमद्य मया तव

sthiraṃ cāpi calaṃ cāpi jāne tvāṃ jñānacakṣuṣā |
avasyaṃ vinayādhānaṃ kāryamadya mayā tava

मध्याह्ने वै निमेषार्धं तिष्टसि त्वं दिवाकर ।
तत्र भेत्स्यामि सूर्य त्वां न मेऽत्रास्ति विचारणा

madhyāhne vai nimeṣārdhaṃ tiṣṭasi tvaṃ divākara |
tatra bhetsyāmi sūrya tvāṃ na me'trāsti vicāraṇā

असंशयं मां विप्रर्षे भेत्स्यसे धन्विनांवर ।
अपकारिणं मां विद्दि भगवञ्शरणागतम्

asaṃśayaṃ māṃ viprarṣe bhetsyase dhanvināṃvara |
apakāriṇaṃ māṃ viddi bhagavañśaraṇāgatam

ततः प्रहस्य भगवाञ्जमदग्निरुवाच तम् ।
न भीः सूर्य त्वया कार्या प्रणिपातगतो ह्यसि

tataḥ prahasya bhagavāñjamadagniruvāca tam |
na bhīḥ sūrya tvayā kāryā praṇipātagato hyasi

ब्राह्मणेष्वार्जवं यच्च स्थैर्यं च धरणीतले ।
सौम्यतां चैव सोमस्य गाम्भीर्यं वरुणस्य च

brāhmaṇeṣvārjavaṃ yacca sthairyaṃ ca dharaṇītale |
saumyatāṃ caiva somasya gāmbhīryaṃ varuṇasya ca

दीप्तिमग्नेः प्रभां मेरोः प्रतापं धनदस्य च ।
एतान्यतिक्रमेद्यो वै स हन्याच्छरणागतम्

dīptimagneḥ prabhāṃ meroḥ pratāpaṃ dhanadasya ca |
etānyatikramedyo vai sa hanyāccharaṇāgatam

भवेत्स गुरुतल्पी च ब्रह्मिहा च स वै भवेत् ।
सुरापानं स कुर्याच्च यो हन्याच्छरणागतम्

bhavetsa gurutalpī ca brahmihā ca sa vai bhavet |
surāpānaṃ sa kuryācca yo hanyāccharaṇāgatam

एतस्य त्वपनीतस्य समाधिं तात चिन्तय ।
यथा सुखगमः पन्था भवेत्त्वद्रश्मितापितः

etasya tvapanītasya samādhiṃ tāta cintaya |
yathā sukhagamaḥ panthā bhavettvadraśmitāpitaḥ

एतावदुक्त्वा स तदा तूष्णीमासीद्भृगूत्तमः ।
अथ सूर्योऽददत्तस्मै छत्रोपानहमाशु वै

etāvaduktvā sa tadā tūṣṇīmāsīdbhṛgūttamaḥ |
atha sūryo'dadattasmai chatropānahamāśu vai

महर्षे शिरसस्त्राणां छत्रं मद्रश्मिवारणम् ।
प्रतिगृह्णीष्व पद्भ्यां च त्राणार्थं चर्मपादुके ।

maharṣe śirasastrāṇāṃ chatraṃ madraśmivāraṇam |
pratigṛhṇīṣva padbhyāṃ ca trāṇārthaṃ carmapāduke |

अद्यप्रभृति चैवेह लोके सम्प्रचरिष्यति ।
पुण्यकेषु च सर्वेषु परमक्षय्यमेव च

adyaprabhṛti caiveha loke sampracariṣyati |
puṇyakeṣu ca sarveṣu paramakṣayyameva ca

उपानहौ च च्छत्रं च सूर्येणैतत्प्रवर्तितम् ।
पुण्यमेतदभिख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत

upānahau ca cchatraṃ ca sūryeṇaitatpravartitam |
puṇyametadabhikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata

तस्मात्प्रयच्छ विप्रेषु छत्रोपानहमुत्तमम् ।
धर्मस्ते सुमहान्भावी न मेऽत्रास्ति विचारणा

tasmātprayaccha vipreṣu chatropānahamuttamam |
dharmaste sumahānbhāvī na me'trāsti vicāraṇā

छत्रं हि भरतश्रेष्ठः यः प्रदद्याद्द्विजातये ।
शुभ्रं शतशलाकं वै स प्रेत्य सुखमेधते

chatraṃ hi bharataśreṣṭhaḥ yaḥ pradadyāddvijātaye |
śubhraṃ śataśalākaṃ vai sa pretya sukhamedhate

स शक्रलोके वसति पूज्यमानो द्विजातिभिः ।
अप्सरोभिश्च सततं देवैश्च भरतर्षभ

sa śakraloke vasati pūjyamāno dvijātibhiḥ |
apsarobhiśca satataṃ devaiśca bharatarṣabha

उपानहौ च यो दद्याच्छ्लक्ष्णौ स्नेहसमन्वितौ ।
स्नातकाय महाबाहो संशिताय द्विजातये

upānahau ca yo dadyācchlakṣṇau snehasamanvitau |
snātakāya mahābāho saṃśitāya dvijātaye

सोपि लोकानवाप्नोति देवतैरभिपूजितान् ।
गोलोके स मुदा युक्तो वसति प्रेत्य भारत

sopi lokānavāpnoti devatairabhipūjitān |
goloke sa mudā yukto vasati pretya bhārata

एतत्ते भरतश्रेष्ठ मया कार्त्स्न्येन कीर्तितम् ।
छत्रोपानहदानस्य फलं भरतसत्तम

etatte bharataśreṣṭha mayā kārtsnyena kīrtitam |
chatropānahadānasya phalaṃ bharatasattama