अध्याय 133: कुमार ने तारकासुर का वध कैसे किया

उक्ताः पितामहेनेह सुवर्णस्य विधानतः ।
विस्तरेण प्रदानस्य ये गुणाः श्रुतिलक्षणाः

uktāḥ pitāmaheneha suvarṇasya vidhānataḥ |
vistareṇa pradānasya ye guṇāḥ śrutilakṣaṇāḥ

यत्तु कारणमुत्पत्तेः सुवर्णस्य प्रकीर्तितम् ।
स कथं तारकः प्राप्तो निधनं तद्ब्रवीहि मे

yattu kāraṇamutpatteḥ suvarṇasya prakīrtitam |
sa kathaṃ tārakaḥ prāpto nidhanaṃ tadbravīhi me

उक्तं स दैवतानां हि अवध्य इति पार्थिव ।
कथं तस्याभवन्मृत्युर्विस्तरेण प्रकीर्तय

uktaṃ sa daivatānāṃ hi avadhya iti pārthiva |
kathaṃ tasyābhavanmṛtyurvistareṇa prakīrtaya

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः कुरुकुलोद्वह ।
कार्त्स्न्येन तारकवधं परं कौतूहलं हि मे

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tvattaḥ kurukulodvaha |
kārtsnyena tārakavadhaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me

विपन्नकृत्या राजेन्द्र देवता ऋषयस्तथा ।
कृत्तिकाश्चोदयामासुरपत्यभरणाय वै

vipannakṛtyā rājendra devatā ṛṣayastathā |
kṛttikāścodayāmāsurapatyabharaṇāya vai

न देवतानां काचिद्धि समर्था जातवेदसः ।
एता हि शक्तास्तं गर्भं सन्धारयितुमोजसा

na devatānāṃ kāciddhi samarthā jātavedasaḥ |
etā hi śaktāstaṃ garbhaṃ sandhārayitumojasā

षण्णां तासां ततः प्रीतः पावको गर्भधारणात् ।
स्वेन तेजोविसर्गेण वीर्येण परमेण च

ṣaṇṇāṃ tāsāṃ tataḥ prītaḥ pāvako garbhadhāraṇāt |
svena tejovisargeṇa vīryeṇa parameṇa ca

तास्तु षट् कृत्तिका गर्भं पुपुषुर्जातवेदसः ।
षट्सु वर्त्मसु तेजोऽग्नेः सकलं निहितं प्रभो

tāstu ṣaṭ kṛttikā garbhaṃ pupuṣurjātavedasaḥ |
ṣaṭsu vartmasu tejo'gneḥ sakalaṃ nihitaṃ prabho

ततस्ता वर्धमानस्य कुमारस्य महात्मनः ।
तेजसाऽभिपरीताङ्ग्यो न क्वचिच्छर्म लेभिरे

tatastā vardhamānasya kumārasya mahātmanaḥ |
tejasā'bhiparītāṅgyo na kvaciccharma lebhire

ततस्तेजःपरीताङ्ग्यः सर्वाः काल उपस्थिते ।
समं गर्भं सुषुविरे कृतिकास्ता नरर्षभ

tatastejaḥparītāṅgyaḥ sarvāḥ kāla upasthite |
samaṃ garbhaṃ suṣuvire kṛtikāstā nararṣabha

ततस्तं ष॰धिष्ठानं गर्भमेकत्वमागतम् ।
पृथिवी प्रतिजग्राह कृत्तिकानां समीपतः

tatastaṃ ṣa॰dhiṣṭhānaṃ garbhamekatvamāgatam |
pṛthivī pratijagrāha kṛttikānāṃ samīpataḥ

स गर्भो दिव्यसंस्थानो दीप्तिमान्पावकप्रभः ।
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधे प्रियदर्शनः

sa garbho divyasaṃsthāno dīptimānpāvakaprabhaḥ |
divyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe priyadarśanaḥ

ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालमर्कसमद्युतिम् ।
जातस्नेहाश्च सौहार्दात्पुपुषुः स्तन्तविस्रवैः

dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālamarkasamadyutim |
jātasnehāśca sauhārdātpupuṣuḥ stantavisravaiḥ

अभवत्कार्तिकेयः स त्रैलोक्ये सचराचरे ।
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां प्राप्तो गुहावासाद्गुहोऽभवत्

abhavatkārtikeyaḥ sa trailokye sacarācare |
skannatvātskandatāṃ prāpto guhāvāsādguho'bhavat

ततो देवास्त्रयस्त्रिंशद्दिशश्च सदिगीश्वराः ।
रुद्रो धाता च विष्णुश्च यमः पूषाऽर्यमा भगः

tato devāstrayastriṃśaddiśaśca sadigīśvarāḥ |
rudro dhātā ca viṣṇuśca yamaḥ pūṣā'ryamā bhagaḥ

अंशो मित्रश्च साध्याश्च वासवो वसवोऽश्विनौ ।
आपो वायुर्नभश्चन्द्रो नक्षत्राणि ग्रहा रविः

aṃśo mitraśca sādhyāśca vāsavo vasavo'śvinau |
āpo vāyurnabhaścandro nakṣatrāṇi grahā raviḥ

पृथग्भूतानि चान्यानि यानि देवगणानि वै ।
आजग्मुस्तेऽद्भुतं द्रष्टुं कुमारं ज्वलनात्मजम्

pṛthagbhūtāni cānyāni yāni devagaṇāni vai |
ājagmuste'dbhutaṃ draṣṭuṃ kumāraṃ jvalanātmajam

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव गन्धर्वाश्च जगुस्तथा ।
षडाननं कुमारं तु द्विषडक्षं द्विजप्रियम्

ṛṣayastuṣṭuvuścaiva gandharvāśca jagustathā |
ṣaḍānanaṃ kumāraṃ tu dviṣaḍakṣaṃ dvijapriyam

पीनांसं द्वादशभुजं पावकादित्यवर्चसम् ।
शयानं शरगुल्मस्थं दृष्ट्वा देवाः सहर्षिभिः ।
लेभिरे परमं हर्षं मेनिरे चासुरं हतम्

pīnāṃsaṃ dvādaśabhujaṃ pāvakādityavarcasam |
śayānaṃ śaragulmasthaṃ dṛṣṭvā devāḥ saharṣibhiḥ |
lebhire paramaṃ harṣaṃ menire cāsuraṃ hatam

ततो देवाः प्रियाण्यस्य सर्व एव समाहरन् ।
क्रीडतः क्रीडनीयानि ददुः पक्षिगणांश्च ह

tato devāḥ priyāṇyasya sarva eva samāharan |
krīḍataḥ krīḍanīyāni daduḥ pakṣigaṇāṃśca ha

सुपर्णोऽस्य ददौ पुत्रं मयूरं चित्रबर्हिणम् ।
राक्षसाश्च ददुस्तस्मै वराहमहिषावुभौ

suparṇo'sya dadau putraṃ mayūraṃ citrabarhiṇam |
rākṣasāśca dadustasmai varāhamahiṣāvubhau

कुक्कुटं चाग्निसङ्काशं प्रददावरुणः स्वयम् ।
चन्द्रमाः प्रददौ मेषमादित्यो रुचिरां प्रभाम्

kukkuṭaṃ cāgnisaṅkāśaṃ pradadāvaruṇaḥ svayam |
candramāḥ pradadau meṣamādityo rucirāṃ prabhām

गवां माता च गा देवी ददौ शतसहस्रशः ।
छागमग्निर्गुणोपेतमिला पुष्पफलं बहु

gavāṃ mātā ca gā devī dadau śatasahasraśaḥ |
chāgamagnirguṇopetamilā puṣpaphalaṃ bahu

सुधन्वा शकटं चैव रथं चाञ्चितकूबरम् ।
वरुणो वारुणान्दिव्यान्सगजान्प्रददौ शुभान्

sudhanvā śakaṭaṃ caiva rathaṃ cāñcitakūbaram |
varuṇo vāruṇāndivyānsagajānpradadau śubhān

सिंहान्सुरेन्द्रो व्याघ्रांश्च द्विपानन्यांश्च दंष्ट्रिणः ।
श्वापदांश्च बहून्घोराञ्शस्त्राणि विविधानि च

siṃhānsurendro vyāghrāṃśca dvipānanyāṃśca daṃṣṭriṇaḥ |
śvāpadāṃśca bahūnghorāñśastrāṇi vividhāni ca

राक्षसासुरसङ्घाश्च अनुजग्मुस्तमीश्वरम्

rākṣasāsurasaṅghāśca anujagmustamīśvaram

वर्धमानवधोपायं प्रार्थयामास तारकः ।
उपायैर्बहुभिर्हन्तुं नाशकच्चापि तं विभुम्

vardhamānavadhopāyaṃ prārthayāmāsa tārakaḥ |
upāyairbahubhirhantuṃ nāśakaccāpi taṃ vibhum

सैनापत्येन तं देवाः पूजयित्वा गुहालयम् ।
शशंसुर्विप्रकारं तं तस्मै तारककारितम्

saināpatyena taṃ devāḥ pūjayitvā guhālayam |
śaśaṃsurviprakāraṃ taṃ tasmai tārakakāritam

स विवृद्धो महावीर्यो देवसेनापतिः प्रभुः ।
जघानामोघया शक्त्या दानवं तारकं गुहः

sa vivṛddho mahāvīryo devasenāpatiḥ prabhuḥ |
jaghānāmoghayā śaktyā dānavaṃ tārakaṃ guhaḥ

तेन तस्मिन्कुमारेण क्रीडता निहतेऽसुरे ।
सुरेन्द्रः स्थापितो राज्ये देवानां पुनरीश्वरः

tena tasminkumāreṇa krīḍatā nihate'sure |
surendraḥ sthāpito rājye devānāṃ punarīśvaraḥ

स सेनापतिरेवाथ बभौ स्कन्दः प्रतापवान् ।
ईशो गोप्ता च देवानां प्रियकृच्छङ्करस्य च

sa senāpatirevātha babhau skandaḥ pratāpavān |
īśo goptā ca devānāṃ priyakṛcchaṅkarasya ca

हिरण्यमूर्तिर्भगवानेव एव च पावकिः ।
सदा कुमारो देवानां सैनापत्यमवाप्तवान्

hiraṇyamūrtirbhagavāneva eva ca pāvakiḥ |
sadā kumāro devānāṃ saināpatyamavāptavān

तस्मात्सुवर्णं मङ्गल्यं रत्नमक्षय्यमुत्तमम् ।
सहजं कार्तिकेयस्य वह्नेस्तेजः परं मतम्

tasmātsuvarṇaṃ maṅgalyaṃ ratnamakṣayyamuttamam |
sahajaṃ kārtikeyasya vahnestejaḥ paraṃ matam

एवं रामाय कौरव्य वसिष्ठोऽकथयत्पुरा ।
तस्मात्सुवर्णदानाय प्रयतस्व नराधिप

evaṃ rāmāya kauravya vasiṣṭho'kathayatpurā |
tasmātsuvarṇadānāya prayatasva narādhipa

रामः सुवर्णं दत्त्वा हि विमुक्तः सर्वकिल्बिषैः ।
त्रिविष्टपे महत्स्थानमवापासुलभं नरैः

rāmaḥ suvarṇaṃ dattvā hi vimuktaḥ sarvakilbiṣaiḥ |
triviṣṭape mahatsthānamavāpāsulabhaṃ naraiḥ