अध्याय 119: इन्द्र ने सुरभि का दूध पिया, देवता गायों में

सुरभ्यास्तु तदा देव्याः कीर्तिर्लक्ष्मीः सरस्वती ।
मेधा च प्रवरा देवी याश्चतस्रोऽभिविश्रुताः

surabhyāstu tadā devyāḥ kīrtirlakṣmīḥ sarasvatī |
medhā ca pravarā devī yāścatasro'bhiviśrutāḥ

पृथग्गोभ्यः किमेताः स्युरुताहो गोषु संश्रिताः ।
देवाः के वाऽऽश्रिता गोषु तन्मे ब्रूहि पितामह

pṛthaggobhyaḥ kimetāḥ syurutāho goṣu saṃśritāḥ |
devāḥ ke vā''śritā goṣu tanme brūhi pitāmaha

यं देवं संश्रिता गावस्तं देवं देवसंज्ञितम् ।
यद्यद्देवाश्रितं दैवं तत्तद्दैवं द्विजा विदुः

yaṃ devaṃ saṃśritā gāvastaṃ devaṃ devasaṃjñitam |
yadyaddevāśritaṃ daivaṃ tattaddaivaṃ dvijā viduḥ

सर्वेषामेव देवानां पूर्वं किल समुद्भवे ।
अमृतार्थे सुरपतिः सुरभिं समुपस्थितः

sarveṣāmeva devānāṃ pūrvaṃ kila samudbhave |
amṛtārthe surapatiḥ surabhiṃ samupasthitaḥ

इच्छेयममृतं दत्तं त्वया देवि रसाधिकम् ।
त्वत्प्रसादाच्छिवं मह्यममरत्वं भवेदिति

iccheyamamṛtaṃ dattaṃ tvayā devi rasādhikam |
tvatprasādācchivaṃ mahyamamaratvaṃ bhavediti

वत्सो भूत्वा सुपरते पिबस्व प्रस्रवं मम ।
ततोऽमरत्वमपि तस्थानमैन्द्रमवाप्स्यसि

vatso bhūtvā suparate pibasva prasravaṃ mama |
tato'maratvamapi tasthānamaindramavāpsyasi

न च ते वृत्रहन्युद्धे व्यथाऽरिभ्यो भविष्यति ।
बलार्थमात्मनः शक्र प्रस्रवं पिब मे विभो

na ca te vṛtrahanyuddhe vyathā'ribhyo bhaviṣyati |
balārthamātmanaḥ śakra prasravaṃ piba me vibho

ततोऽपिबत्स्नं तस्याः सुरभ्याः सुरसत्तमः ।
अमरत्वं सुरूपत्वं बलं चापदनुत्तमम्

tato'pibatsnaṃ tasyāḥ surabhyāḥ surasattamaḥ |
amaratvaṃ surūpatvaṃ balaṃ cāpadanuttamam

पुरंदरोऽमृतं पीत्वा प्रहृष्टः समुपस्थितः ।
पुत्रोऽहं तव भद्रं ते ब्रूहि किं करवाणि ते

puraṃdaro'mṛtaṃ pītvā prahṛṣṭaḥ samupasthitaḥ |
putro'haṃ tava bhadraṃ te brūhi kiṃ karavāṇi te

कृतं पुत्र त्वया सर्वमुपयाहि त्रिविष्टपम् ।
पालयस्व सुरान्सर्वाञ्जहि ये सुरशत्रवः

kṛtaṃ putra tvayā sarvamupayāhi triviṣṭapam |
pālayasva surānsarvāñjahi ye suraśatravaḥ

न च गोब्राह्मणेऽवज्ञा कार्या ते शान्तिमिच्छता ।
गोब्राह्मणस्य निश्वासः शोषयेदपि देवताः

na ca gobrāhmaṇe'vajñā kāryā te śāntimicchatā |
gobrāhmaṇasya niśvāsaḥ śoṣayedapi devatāḥ

गोब्राह्मणप्रियो नित्यं स्वस्तिशब्दमुदाहरन् ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च नाकपृष्ठे च विक्रमेत्

gobrāhmaṇapriyo nityaṃ svastiśabdamudāharan |
pṛthivyāmantarikṣe ca nākapṛṣṭhe ca vikramet

यच्च तेऽन्यद्भवेत्कृत्यं तन्मे ब्रूयाः समासतः ।
तत्ते सर्वं करिष्यामि सत्येनैतद्ब्रवीमि ते

yacca te'nyadbhavetkṛtyaṃ tanme brūyāḥ samāsataḥ |
tatte sarvaṃ kariṣyāmi satyenaitadbravīmi te

इच्छेयं गोषु नियतं वस्तुं देवि ब्रवीमि ते ।
एभिः सुरगणैः सार्धं ममानुग्रहमाचर

iccheyaṃ goṣu niyataṃ vastuṃ devi bravīmi te |
ebhiḥ suragaṇaiḥ sārdhaṃ mamānugrahamācara

गवां शरीरं प्रत्यक्षमेतत्कौशिक लक्ष्ये ।
यो यत्रोत्सहते वस्तुं स तत्र वसतां सुरः

gavāṃ śarīraṃ pratyakṣametatkauśika lakṣye |
yo yatrotsahate vastuṃ sa tatra vasatāṃ suraḥ

सर्वं पवित्रं परमं गवां गात्रं सुपूजितम् ।
तथा कुरुष्व भद्रं ते यथा त्वं शक्र मन्यसे

sarvaṃ pavitraṃ paramaṃ gavāṃ gātraṃ supūjitam |
tathā kuruṣva bhadraṃ te yathā tvaṃ śakra manyase

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा सुरभ्याः सुरसत्तमः ।
सह सर्वैः सुरगणैरभजत्सौरभीं प्रजाम्

tasyāstadvacanaṃ śrutvā surabhyāḥ surasattamaḥ |
saha sarvaiḥ suragaṇairabhajatsaurabhīṃ prajām

शृङ्गे वक्त्रे च जिह्वायां देवराजः समाविशत् ।
सर्वच्छिद्रेषु पवनः पादेषु मरुतां गणाः

śṛṅge vaktre ca jihvāyāṃ devarājaḥ samāviśat |
sarvacchidreṣu pavanaḥ pādeṣu marutāṃ gaṇāḥ

ककुदं सर्वगो रुद्रः कुक्षौ चैव हुताशनः ।
सरस्वती स्तनेष्वग्र्या श्रीः पुरीषे जगत्प्रिया

kakudaṃ sarvago rudraḥ kukṣau caiva hutāśanaḥ |
sarasvatī staneṣvagryā śrīḥ purīṣe jagatpriyā

मूत्रे कीर्तिश्च गङ्गा च मेधा पयसि शाश्वती ।
वक्त्रे सोमश्च वै देवो हृदये भगवान्यमः

mūtre kīrtiśca gaṅgā ca medhā payasi śāśvatī |
vaktre somaśca vai devo hṛdaye bhagavānyamaḥ

धर्मः पुच्छे क्रिया लोम्नि भास्करश्चक्षुषी श्रितः ।
सिद्धाः सन्धिषु सिद्धिश्च तपस्तेजश्च चेष्टने

dharmaḥ pucche kriyā lomni bhāskaraścakṣuṣī śritaḥ |
siddhāḥ sandhiṣu siddhiśca tapastejaśca ceṣṭane

एवं सर्वे सुरगणा नियता गात्रवर्त्मसु ।
महती देवता गावो ब्राह्मणैः परिसंस्कृताः

evaṃ sarve suragaṇā niyatā gātravartmasu |
mahatī devatā gāvo brāhmaṇaiḥ parisaṃskṛtāḥ

गामाश्रयन्ति सहिता देवा हि प्रभविष्णवः ।
किमासां सर्वभावेन विदध्याद्भगवान्प्रियम्

gāmāśrayanti sahitā devā hi prabhaviṣṇavaḥ |
kimāsāṃ sarvabhāvena vidadhyādbhagavānpriyam

भवांश्च परया भक्त्या पूजयस्व नरेश्वर ।
गावस्तु परमं लोके पवित्रं पावनं हविः

bhavāṃśca parayā bhaktyā pūjayasva nareśvara |
gāvastu paramaṃ loke pavitraṃ pāvanaṃ haviḥ

निपात्य भक्षितः स्वर्गाद्भार्गवः फेनपः किल ।
स च प्राणान्पुनर्लब्ध्वा ततो गोलोकमाश्रितः

nipātya bhakṣitaḥ svargādbhārgavaḥ phenapaḥ kila |
sa ca prāṇānpunarlabdhvā tato golokamāśritaḥ