अध्याय 113: वसिष्ठ सौदास को गौमहिमा बताते हैं

एवमुक्त्वा ततो भीष्मः पुनर्धर्मसुतं नृपम् ।
जनमेजयभूपाल उवाचेदं सहेतुकम्

evamuktvā tato bhīṣmaḥ punardharmasutaṃ nṛpam |
janamejayabhūpāla uvācedaṃ sahetukam

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
इक्ष्वाकुवंशजो राजा सौदासो वदतां वरः

etasminneva kāle tu vasiṣṭhamṛṣisattamam |
ikṣvākuvaṃśajo rājā saudāso vadatāṃ varaḥ

सर्वलोकचरं सिद्धं ब्रह्मकोशं सनातनम् ।
पुरोहितमभिप्रष्टुमभिवाद्योपचक्रमे

sarvalokacaraṃ siddhaṃ brahmakośaṃ sanātanam |
purohitamabhipraṣṭumabhivādyopacakrame

त्रैलोक्ये भगवन्किंस्वित्पवित्रं कथ्यतेऽनघ ।
यत्कीर्तयन्सदा मर्त्यः प्राप्नुयात्पुण्यमुत्तमम्

trailokye bhagavankiṃsvitpavitraṃ kathyate'nagha |
yatkīrtayansadā martyaḥ prāpnuyātpuṇyamuttamam

तस्मै प्रोवाच वचनं प्रणताय हितं तदा ।
गवामुपनिषद्विद्यां नमस्कृत्य गवां शुचिः

tasmai provāca vacanaṃ praṇatāya hitaṃ tadā |
gavāmupaniṣadvidyāṃ namaskṛtya gavāṃ śuciḥ

गावः सुरभिगन्धिन्यस्तथा गुग्गुलुगन्धयः ।
गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं महत्

gāvaḥ surabhigandhinyastathā guggulugandhayaḥ |
gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ gāvaḥ svastyayanaṃ mahat

गावो भूतं च भव्यं च गावः पुष्टिः सनातनी ।
गावो लक्ष्म्यास्तथा मूलं गोषु दत्तं न नश्यति

gāvo bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca gāvaḥ puṣṭiḥ sanātanī |
gāvo lakṣmyāstathā mūlaṃ goṣu dattaṃ na naśyati

अन्नं हि परमं गावो देवानां परमं हविः ।
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ

annaṃ hi paramaṃ gāvo devānāṃ paramaṃ haviḥ |
svāhākāravaṣaṭkārau goṣu nityaṃ pratiṣṭhitau

गावो यज्ञस्य हि फलं गोषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ।
गावो भविष्यं भूतं च गोषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः

gāvo yajñasya hi phalaṃ goṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ |
gāvo bhaviṣyaṃ bhūtaṃ ca goṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ

सायं प्रातश्च सततं होमकाले महाद्युते ।
गावो ददति वै हौम्यमृषिभ्यः पुरुषर्षभ

sāyaṃ prātaśca satataṃ homakāle mahādyute |
gāvo dadati vai haumyamṛṣibhyaḥ puruṣarṣabha

यानि कानि च दुर्गाणि दुष्कृतानि कृतानि च ।
तरन्ति चैव पाप्मानं धेनुं ये ददति प्रभो

yāni kāni ca durgāṇi duṣkṛtāni kṛtāni ca |
taranti caiva pāpmānaṃ dhenuṃ ye dadati prabho

एकां च दशगुर्दद्याद्दश दद्याच्च गोशती ।
शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे तुल्यफला हि ते

ekāṃ ca daśagurdadyāddaśa dadyācca gośatī |
śataṃ sahasragurdadyātsarve tulyaphalā hi te

अनाहिताग्निः शतगुरयज्वा च सहस्रगुः ।
समृद्धो यश्च कीनाशो नार्घमर्हन्ति ते त्रयः

anāhitāgniḥ śatagurayajvā ca sahasraguḥ |
samṛddho yaśca kīnāśo nārghamarhanti te trayaḥ

कपिलां ये प्रयच्छन्ति सवत्सां कांस्यदोहनाम् ।
सुव्रतां वस्त्रसंवीतामुभौ लोकौ जयन्ति ते

kapilāṃ ye prayacchanti savatsāṃ kāṃsyadohanām |
suvratāṃ vastrasaṃvītāmubhau lokau jayanti te

युवानमिन्द्रियोपेतं शतेन सहयूथपम् ।
गवेन्द्रं ब्राह्मणेन्द्राय भूरिशृङ्गमलङ्कृतम्

yuvānamindriyopetaṃ śatena sahayūthapam |
gavendraṃ brāhmaṇendrāya bhūriśṛṅgamalaṅkṛtam

वृषबं ये प्रयच्छन्ति श्रोत्रियाय परन्तप ।
ऐश्वर्यं तेऽधिगच्छन्ति जायमानाः पुनःपुनः

vṛṣabaṃ ye prayacchanti śrotriyāya parantapa |
aiśvaryaṃ te'dhigacchanti jāyamānāḥ punaḥpunaḥ

नाकीर्तयित्वा गाःक सुप्यात्तासां संस्मृत्य चोत्पतेत् ।
सायं प्रातर्नमस्येच्च गास्ततः पुष्टिमाप्नुयात्

nākīrtayitvā gāḥka supyāttāsāṃ saṃsmṛtya cotpatet |
sāyaṃ prātarnamasyecca gāstataḥ puṣṭimāpnuyāt

गवां मूत्रपुरीषस्य नोद्विजेत कथञ्चन ।
न चासां मांसमश्नीयाद्गवां पुष्टिं तथाऽऽप्नुयात्

gavāṃ mūtrapurīṣasya nodvijeta kathañcana |
na cāsāṃ māṃsamaśnīyādgavāṃ puṣṭiṃ tathā''pnuyāt

गाश्च संकीर्तयन्नित्यं नावमन्येत तास्तथा ।
अनिष्टं स्वप्नमालक्ष्य गां नरः सम्प्रकीर्तयेत्

gāśca saṃkīrtayannityaṃ nāvamanyeta tāstathā |
aniṣṭaṃ svapnamālakṣya gāṃ naraḥ samprakīrtayet

गोमयेन सदा स्नायाद्गोकरीषे च संविशेत् ।
श्लोष्ममूत्रपुरीषाणि प्रतिघातं च वर्जयेत्

gomayena sadā snāyādgokarīṣe ca saṃviśet |
śloṣmamūtrapurīṣāṇi pratighātaṃ ca varjayet

सार्द्रे चर्मणि भुञ्जीत निरीक्षेद्वारुणीं दिशम् ।
वाग्यतः सर्पिषा भूमौ गवां व्युष्टिं सदाऽऽश्नुते

sārdre carmaṇi bhuñjīta nirīkṣedvāruṇīṃ diśam |
vāgyataḥ sarpiṣā bhūmau gavāṃ vyuṣṭiṃ sadā''śnute

घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् ।
घृतं दद्याद्धृतं प्राशेद्गवां व्युष्टिं सदाऽऽश्नुते

ghṛtena juhuyādagniṃ ghṛtena svasti vācayet |
ghṛtaṃ dadyāddhṛtaṃ prāśedgavāṃ vyuṣṭiṃ sadā''śnute

गोमत्या विद्यया धेनुं तिलानामभिमन्त्र्य यः ।
सर्वरत्नमयीं दद्यान्न स शोचेत्कृताकृते

gomatyā vidyayā dhenuṃ tilānāmabhimantrya yaḥ |
sarvaratnamayīṃ dadyānna sa śocetkṛtākṛte

गावो मामुपतिष्ठन्तु हेमशृङ्ग्यः पयोमुचः ।
सुरभ्यः सौरभेय्यश्च सरितः सागरं यथा

gāvo māmupatiṣṭhantu hemaśṛṅgyaḥ payomucaḥ |
surabhyaḥ saurabheyyaśca saritaḥ sāgaraṃ yathā

गा वै पश्याम्यहं नित्यं गावः पश्यन्तु मां सदा ।
गावोस्माकं वयं तासां यतो गावस्ततो वयम्

gā vai paśyāmyahaṃ nityaṃ gāvaḥ paśyantu māṃ sadā |
gāvosmākaṃ vayaṃ tāsāṃ yato gāvastato vayam

एवं रात्रौ दिवा चापि समेषु विषमेषु च ।
महाभयेषु च नरः कीर्तयन्मुच्यते भवात्

evaṃ rātrau divā cāpi sameṣu viṣameṣu ca |
mahābhayeṣu ca naraḥ kīrtayanmucyate bhavāt