अध्याय 109: गौ की चोरी और गोदान की स्वर्ण दक्षिणा

जान्यो गामपहरेद्विक्रीयाच्चार्थकारणात् ।
एतद्विज्ञातुमिच्छामि कानु तस्य गतिर्भवेत्

jānyo gāmapaharedvikrīyāccārthakāraṇāt |
etadvijñātumicchāmi kānu tasya gatirbhavet

भक्तार्थं विक्रयार्थं वा येऽपहारं हि कुर्वते ।
दानार्थं ब्राह्मणार्थाय तत्रेदं श्रूयतां फलम्

bhaktārthaṃ vikrayārthaṃ vā ye'pahāraṃ hi kurvate |
dānārthaṃ brāhmaṇārthāya tatredaṃ śrūyatāṃ phalam

विक्रयार्थं हि यो हिंस्याद्भक्षयेद्वा निरङ्कुशः ।
घातयानं हि पुरुषं येऽनुमन्येयुरर्थिनः

vikrayārthaṃ hi yo hiṃsyādbhakṣayedvā niraṅkuśaḥ |
ghātayānaṃ hi puruṣaṃ ye'numanyeyurarthinaḥ

घातकः खादको वाऽपि तथा यश्चानुमन्यते ।
यावन्ति तस्या रोमाणि तावद्वर्षाणि मज्जति

ghātakaḥ khādako vā'pi tathā yaścānumanyate |
yāvanti tasyā romāṇi tāvadvarṣāṇi majjati

ये दोषा यादृशाश्चैव द्विजयज्ञोपघातके ।
विक्रये चापहारे च ते दोषा वै स्मृता गवाम्

ye doṣā yādṛśāścaiva dvijayajñopaghātake |
vikraye cāpahāre ca te doṣā vai smṛtā gavām

अपहृत्य तु यो गां वै ब्राह्मणाय प्रयच्छति ।
यावद्दाने तु यो गां वै ब्राह्मणाय प्रयच्छति ।

apahṛtya tu yo gāṃ vai brāhmaṇāya prayacchati |
yāvaddāne tu yo gāṃ vai brāhmaṇāya prayacchati |

सुवर्णं दक्षिणामाहुर्गोप्रदाने महाद्युते ।
सुवर्णं परमित्युक्तं दक्षिणार्थमसंशयम्

suvarṇaṃ dakṣiṇāmāhurgopradāne mahādyute |
suvarṇaṃ paramityuktaṃ dakṣiṇārthamasaṃśayam

गोप्रदानात्तारयते सप्त पूर्वांस्तथाऽपरान् ।
सुवर्णं दक्षिणां कृत्वा तावद्द्विगुणमुच्यते

gopradānāttārayate sapta pūrvāṃstathā'parān |
suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ kṛtvā tāvaddviguṇamucyate

सुवर्णं परमं दानं सुवर्णं दक्षिणा परा ।
सुवर्णं पावनं शक्र पावनानां परं स्मृतम्

suvarṇaṃ paramaṃ dānaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇā parā |
suvarṇaṃ pāvanaṃ śakra pāvanānāṃ paraṃ smṛtam

कुलानां पावनं प्राहुर्जातरूपं शतक्रतो ।
एषा मे दक्षिणा प्रोक्ता समासेन महाद्युते

kulānāṃ pāvanaṃ prāhurjātarūpaṃ śatakrato |
eṣā me dakṣiṇā proktā samāsena mahādyute

एतत्पितामहेनोक्तमिन्द्राय भरतर्षभ ।
इन्द्रो दशरथायाह रामायाह पिता तथा

etatpitāmahenoktamindrāya bharatarṣabha |
indro daśarathāyāha rāmāyāha pitā tathā

राघवोपि प्रियभ्रात्रे लक्ष्मणाय यशस्विने ।
ऋषिभ्यो लक्ष्मणेनोक्तमरण्ये वसता प्रभो

rāghavopi priyabhrātre lakṣmaṇāya yaśasvine |
ṛṣibhyo lakṣmaṇenoktamaraṇye vasatā prabho

पारम्पर्यागतं चेदमृषयः संशितव्रताः ।
दुर्धरं दारयामासू राजानश्चैव धार्मिकाः

pāramparyāgataṃ cedamṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ |
durdharaṃ dārayāmāsū rājānaścaiva dhārmikāḥ

उपाध्यायेन गदितं मम चेदं युधिष्ठिर

upādhyāyena gaditaṃ mama cedaṃ yudhiṣṭhira

य इदं ब्राह्मणो नित्यं वदेद्ब्राह्मणसंसदि ।
यज्ञेषु गोप्रदानेषु द्वयोरपि समागमे

ya idaṃ brāhmaṇo nityaṃ vadedbrāhmaṇasaṃsadi |
yajñeṣu gopradāneṣu dvayorapi samāgame

तस्य लोकाः किलाक्षय्या दैवतैः सह नित्यदा ।
इति ब्रह्मा स भगवानुवाच परमेश्वरः

tasya lokāḥ kilākṣayyā daivataiḥ saha nityadā |
iti brahmā sa bhagavānuvāca parameśvaraḥ