अध्याय 97: पुत्र के साथ शकुन्तला दुष्यन्त की सभा में

गतान्मुनिगणान्दृष्ट्वा पुत्रं संगृह्य पाणिना ।
मातापितृभ्यां रहिता यथा शोचन्ति दारकाः

gatānmunigaṇāndṛṣṭvā putraṃ saṃgṛhya pāṇinā |
mātāpitṛbhyāṃ rahitā yathā śocanti dārakāḥ

तथा शोकपरीताङ्गी धृतिमालम्ब्य दुःखिता ।
गतेषु तेषु विप्रेषु राजमार्गेण भामिनी

tathā śokaparītāṅgī dhṛtimālambya duḥkhitā |
gateṣu teṣu vipreṣu rājamārgeṇa bhāminī

पुत्रेणैव सहायेन सा जगाम शनैः शनैः ।
अदृष्टपूर्वान्पश्यन्वै राजमार्गेण पौरवः

putreṇaiva sahāyena sā jagāma śanaiḥ śanaiḥ |
adṛṣṭapūrvānpaśyanvai rājamārgeṇa pauravaḥ

हर्म्यप्रसादचैत्यांश्च सभा दिव्या विचित्रिताः ।
कौतूहलसमाविष्टो दृष्ट्वा विस्मयमागतः

harmyaprasādacaityāṃśca sabhā divyā vicitritāḥ |
kautūhalasamāviṣṭo dṛṣṭvā vismayamāgataḥ

सर्वे ब्रुवन्ति तां दृष्ट्वा पद्महीनामिव श्रियम् ।
गत्या च संहीसदृशीं कोकिलेन स्वरे समाम्

sarve bruvanti tāṃ dṛṣṭvā padmahīnāmiva śriyam |
gatyā ca saṃhīsadṛśīṃ kokilena svare samām

मुखेन चन्द्रसदृशीं श्रिया पद्मालयासमाम् ।
स्मितेन कुन्दसदृशीं पद्मगर्भसमत्वचम्

mukhena candrasadṛśīṃ śriyā padmālayāsamām |
smitena kundasadṛśīṃ padmagarbhasamatvacam

पद्मपत्रविशालाक्षीं तप्तजाम्बूनदप्रभाम् ।
करान्तमितमध्यैषा सुकेशी संहतस्तनी

padmapatraviśālākṣīṃ taptajāmbūnadaprabhām |
karāntamitamadhyaiṣā sukeśī saṃhatastanī

जघनं सुविशालं वै ऊरू करिकरोपमौ ।
रक्ततुङ्गतलौ पादौ धरण्यां सुप्रतिष्ठितौ

jaghanaṃ suviśālaṃ vai ūrū karikaropamau |
raktatuṅgatalau pādau dharaṇyāṃ supratiṣṭhitau

एवं रूपसमायुक्ता स्वर्गलोकादिवागता ।
इति स्म सर्वेऽमन्यन्त दुष्यन्तनगरे जनाः

evaṃ rūpasamāyuktā svargalokādivāgatā |
iti sma sarve'manyanta duṣyantanagare janāḥ

पुनः पुनरवोचंस्ते शाकुन्तलगुणानपि ।
सिंहेक्षणः सिंहदंष्ट्रः सिंहस्कन्धो महाभुजः

punaḥ punaravocaṃste śākuntalaguṇānapi |
siṃhekṣaṇaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ

सिंहोरस्कः सिंहबलः सिंहविक्रान्तगाम्ययम् ।
पृथ्वंसः पृथुवक्षाश्च छत्राकारशिरा महान्

siṃhoraskaḥ siṃhabalaḥ siṃhavikrāntagāmyayam |
pṛthvaṃsaḥ pṛthuvakṣāśca chatrākāraśirā mahān

पाणिपादतले रक्तो रक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः ।
राजलक्षणयुक्तश्च राजश्रीश्चास्य लक्ष्यते

pāṇipādatale rakto raktāsyo dundubhisvanaḥ |
rājalakṣaṇayuktaśca rājaśrīścāsya lakṣyate

आकारेण च रूपेण शरीरेणापि तेजसा ।
दुष्यन्तेन समो ह्येष कस्य पुत्रो भविष्यति

ākāreṇa ca rūpeṇa śarīreṇāpi tejasā |
duṣyantena samo hyeṣa kasya putro bhaviṣyati

एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रशशंसुः सहस्रशः ।
युक्तिवादानवोचन्त सर्वाः प्राणभृतः स्त्रियः

evaṃ bruvantaste sarve praśaśaṃsuḥ sahasraśaḥ |
yuktivādānavocanta sarvāḥ prāṇabhṛtaḥ striyaḥ

बान्धवा इव सस्नेहा अनुजग्मुः शकुन्तलाम् ।
पौराणां तद्वचः श्रुत्वा तूष्णींभूता शकुन्तला

bāndhavā iva sasnehā anujagmuḥ śakuntalām |
paurāṇāṃ tadvacaḥ śrutvā tūṣṇīṃbhūtā śakuntalā

वेश्मद्वारं समासाद्य विह्वला सा नृपात्मजा ।
चिन्तयामास सहसा कार्यगौरवकारणात्

veśmadvāraṃ samāsādya vihvalā sā nṛpātmajā |
cintayāmāsa sahasā kāryagauravakāraṇāt

लज्जया च परीताङ्गी राजन्राजसमक्षतः ।
अघृणा किं नु वक्ष्यामि दुष्यन्तं मम कारणात्

lajjayā ca parītāṅgī rājanrājasamakṣataḥ |
aghṛṇā kiṃ nu vakṣyāmi duṣyantaṃ mama kāraṇāt

एवमुक्त्वा तु कृपणा चिन्तयन्ती शकुन्तला ।
अभिसृत्य च राजानं वेदिता सा प्रवेशिता

evamuktvā tu kṛpaṇā cintayantī śakuntalā |
abhisṛtya ca rājānaṃ veditā sā praveśitā

सह तेन कुमारेण तरुणादित्यवर्चसा ।
सिंहासनस्थं राजानं महेन्द्रसदृशद्युतिम्

saha tena kumāreṇa taruṇādityavarcasā |
siṃhāsanasthaṃ rājānaṃ mahendrasadṛśadyutim

शकुन्तला नतशिराः परं हर्षमवाप्य च ।
पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीत्तं शकुन्तला

śakuntalā nataśirāḥ paraṃ harṣamavāpya ca |
pūjayitvā yathānyāyamabravīttaṃ śakuntalā

अभिवादय राजानं पितरं ते दृढव्रतम् ।
एवमुक्त्वा सुतं तत्र लज्जानतमुखी स्थिता

abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ te dṛḍhavratam |
evamuktvā sutaṃ tatra lajjānatamukhī sthitā

स्तम्भमालिङ्ग्य राजानं प्रसीदस्वेत्युवाच सा ।
शाकुन्तलोपि राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः

stambhamāliṅgya rājānaṃ prasīdasvetyuvāca sā |
śākuntalopi rājānamabhivādya kṛtāñjaliḥ

हर्षेणोत्फुल्लनयनो राजानं चान्ववैक्षत ।
दुष्यन्तो धर्मबुद्ध्या तु चिन्तयन्नेव सोब्रवीत्

harṣeṇotphullanayano rājānaṃ cānvavaikṣata |
duṣyanto dharmabuddhyā tu cintayanneva sobravīt

किमागमनकार्यं ते ब्रूहि त्वं वरवर्णिनि ।
करिष्यामि न संदेहः सपुत्राया विशेषतः

kimāgamanakāryaṃ te brūhi tvaṃ varavarṇini |
kariṣyāmi na saṃdehaḥ saputrāyā viśeṣataḥ

प्रसीदस्व महाराज वक्ष्यामि पुरुषोत्तम ।
एष पुत्रो हि ते राजन्मय्युत्पन्नः परंतप

prasīdasva mahārāja vakṣyāmi puruṣottama |
eṣa putro hi te rājanmayyutpannaḥ paraṃtapa

तस्मात्पुत्रस्त्वया राजन्यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ।
यथोक्तमाश्रमे तस्मिन्वर्तस्व पुरुषोत्तम

tasmātputrastvayā rājanyauvarājye'bhiṣicyatām |
yathoktamāśrame tasminvartasva puruṣottama

मया समागमे पूर्वं कृतः स समयस्त्वया ।
तत्त्वं स्मर महाबाहो कण्वाश्रमपदं प्रति

mayā samāgame pūrvaṃ kṛtaḥ sa samayastvayā |
tattvaṃ smara mahābāho kaṇvāśramapadaṃ prati

तस्योपभोगसक्तस्य स्त्रीषु चान्यासु भारत ।
शकुन्तला सपुत्रा च मनस्यन्तरधीयत

tasyopabhogasaktasya strīṣu cānyāsu bhārata |
śakuntalā saputrā ca manasyantaradhīyata

स धारयन्मनस्येनां सपुत्रां सस्मितां तदा ।
तदोपगृह्य मनसा चिरं सुखमवाप सः

sa dhārayanmanasyenāṃ saputrāṃ sasmitāṃ tadā |
tadopagṛhya manasā ciraṃ sukhamavāpa saḥ

सोऽथ श्रुत्वापि तद्वाक्यं तस्या राजा स्मरन्नपि ।
अब्रवीन्न स्मरामीति त्वया भद्रे समागमम्

so'tha śrutvāpi tadvākyaṃ tasyā rājā smarannapi |
abravīnna smarāmīti tvayā bhadre samāgamam

मैथुनं च वृथा नाहं गच्छेयमिति मे मतिः ।
नाभिजानामि कल्याणि त्वया सह समागमम्

maithunaṃ ca vṛthā nāhaṃ gaccheyamiti me matiḥ |
nābhijānāmi kalyāṇi tvayā saha samāgamam

धर्मार्थकामसंबन्धं न स्मरामि त्वया सह ।
गच्छ वा तिष्ठ वा कामं यद्वापीच्छसि तत्कुरु

dharmārthakāmasaṃbandhaṃ na smarāmi tvayā saha |
gaccha vā tiṣṭha vā kāmaṃ yadvāpīcchasi tatkuru