अध्याय 80: वन में ययाति का तप

एवं स नाहुषो राजा ययातिः पुत्रमीप्सितम् ।
राज्येऽभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थोऽभवन्मुनिः

evaṃ sa nāhuṣo rājā yayātiḥ putramīpsitam |
rājye'bhiṣicya mudito vānaprastho'bhavanmuniḥ

उषित्वा च वने वासं ब्राह्मणैः संशितव्रतः ।
फलमूलाशनो दान्तस्ततः स्वर्गमितो गतः

uṣitvā ca vane vāsaṃ brāhmaṇaiḥ saṃśitavrataḥ |
phalamūlāśano dāntastataḥ svargamito gataḥ

स गतः स्वर्निवासं तं निवसन्मुदितः सुखी ।
कालेन नातिमहता पुनः शक्रेण पातितः

sa gataḥ svarnivāsaṃ taṃ nivasanmuditaḥ sukhī |
kālena nātimahatā punaḥ śakreṇa pātitaḥ

साधुभिः संगतिं लब्ध्वा पुनः स्वर्गमुपेयिवान् ।
(जनमेजय उवाच)
स्वर्गतश्च पुनर्ब्रह्मन्निवसन्देववेश्मनि ।
कालेन नातिमहता कथं शक्रेण पातितः

sādhubhiḥ saṃgatiṃ labdhvā punaḥ svargamupeyivān |
(janamejaya uvāca)
svargataśca punarbrahmannivasandevaveśmani |
kālena nātimahatā kathaṃ śakreṇa pātitaḥ

निपतन्प्रच्युतः स्वर्गादप्राप्तो मेदिनीतलम् ।
स्थित आसीदन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया

nipatanpracyutaḥ svargādaprāpto medinītalam |
sthita āsīdantarikṣe sa tadeti śrutaṃ mayā

तत एव पुनश्चापि गतः स्वर्गमिति श्रुतम् ।
राज्ञा वसुमता सार्धमष्टकेन च वीर्यवान्

tata eva punaścāpi gataḥ svargamiti śrutam |
rājñā vasumatā sārdhamaṣṭakena ca vīryavān

प्रतर्दनेन शिविना समेत्य किल संसदि ।
कर्मणा केन स दिवं पुनः प्राप्तो महीपतिः

pratardanena śivinā sametya kila saṃsadi |
karmaṇā kena sa divaṃ punaḥ prāpto mahīpatiḥ

सर्वमेतदशेषेण श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
कथ्यमानं त्वया विप्र विप्रर्षिगणसंनिधौ

sarvametadaśeṣeṇa śrotumicchāmi tattvataḥ |
kathyamānaṃ tvayā vipra viprarṣigaṇasaṃnidhau

देवराजसमो ह्यासीद्ययातिः पृथिवीपतिः ।
वर्धनः कुरुवंशस्य विभावसुसमद्युतिः

devarājasamo hyāsīdyayātiḥ pṛthivīpatiḥ |
vardhanaḥ kuruvaṃśasya vibhāvasusamadyutiḥ

तस्य विस्तीर्णयशसः सत्यकीर्तेर्महात्मनः ।
चरितं श्रोतुमिच्छामि दिवि चेह च सर्वशः

tasya vistīrṇayaśasaḥ satyakīrtermahātmanaḥ |
caritaṃ śrotumicchāmi divi ceha ca sarvaśaḥ

हन्त ते कथयिष्यामि ययातेरुत्तरां कथाम् ।
दिवि चेह च पुण्यार्थां सर्वपापप्रणाशिनीम्

hanta te kathayiṣyāmi yayāteruttarāṃ kathām |
divi ceha ca puṇyārthāṃ sarvapāpapraṇāśinīm

ययातिर्नाहुषो राजा पूरुं पुत्रं कनीयसम् ।
राज्येऽभिषिच्य मुदितः प्रावव्राज वनं तदा

yayātirnāhuṣo rājā pūruṃ putraṃ kanīyasam |
rājye'bhiṣicya muditaḥ prāvavrāja vanaṃ tadā

अन्त्युषे स विनिक्षिप्य पुत्रान्यदुपुरोगमान् ।
फलमूलाशनो राजा वने संन्यवसच्चिरम्

antyuṣe sa vinikṣipya putrānyadupurogamān |
phalamūlāśano rājā vane saṃnyavasacciram

शंसितात्मा जितक्रोधस्तर्पयन्पितृदेवताः ।
अग्नींश्च विधिवज्जुह्वन्वानप्रस्थविधानतः

śaṃsitātmā jitakrodhastarpayanpitṛdevatāḥ |
agnīṃśca vidhivajjuhvanvānaprasthavidhānataḥ

अथितीन्पूजयामास वन्येन हविषा विभुः ।
शिलोञ्छवृत्तिमास्थाय शेषान्नकृतभोजनः

athitīnpūjayāmāsa vanyena haviṣā vibhuḥ |
śiloñchavṛttimāsthāya śeṣānnakṛtabhojanaḥ

पूर्णं वर्षसहस्रं च एवंवृत्तिरभून्नृपः ।
अब्भक्षः शरदस्त्रिंशदासीन्नियतवाङ्मनाः

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ ca evaṃvṛttirabhūnnṛpaḥ |
abbhakṣaḥ śaradastriṃśadāsīnniyatavāṅmanāḥ

ततश्च वायुभक्षोऽभूत्संवत्सरमतन्द्रितः ।
तथा पञ्चाग्निमध्ये च तपस्तेपे स वत्सरम्

tataśca vāyubhakṣo'bhūtsaṃvatsaramatandritaḥ |
tathā pañcāgnimadhye ca tapastepe sa vatsaram

एकपादः स्तितश्चासीत्षण्मासाननिलाशनः ।
पुण्यकीर्तिस्ततः स्वर्गे जगामावृत्य रोदसी

ekapādaḥ stitaścāsītṣaṇmāsānanilāśanaḥ |
puṇyakīrtistataḥ svarge jagāmāvṛtya rodasī