अध्याय 78: चार पुत्र मना करते हैं, पूरु बुढ़ापा लेते हैं

जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि ।
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः

jarāṃ prāpya yayātistu svapuraṃ prāpya caiva hi |
putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca yadumityabravīdvacaḥ

जरावली च मां तात पलितानि च पर्यगुः ।
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने

jarāvalī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ |
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम्

tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
yauvanena tvadīyena careyaṃ viṣayānaham

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम् ।
दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह

pūrṇe varṣasahasre tu punaste yauvanaṃ tvaham |
dattvā svaṃ pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha

जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः ।
तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीष्य इति मे मतिः

jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ |
tasmājjarāṃ na te rājangrahīṣya iti me matiḥ

सितश्मश्रुर्निरानन्दो जरया शिथिलीकृतः ।
वलीसङ्गतगात्रस्तु दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः

sitaśmaśrurnirānando jarayā śithilīkṛtaḥ |
valīsaṅgatagātrastu durdarśo durbalaḥ kṛśaḥ

अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवतैः ।
सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtaḥ sa yauvataiḥ |
sahopajīvibhiścaiva tāṃ jarāṃ nābhikāmaye

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप ।
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्मादन्यं वृणीष्व वै

santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa |
jarāṃ grahītuṃ dharmajña tasmādanyaṃ vṛṇīṣva vai

यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा तव भविष्यति

yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
tasmādarājyabhāktāta prajā tava bhaviṣyati

प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वसुं प्रत्युवाच ह ।
तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक

pratyākhyātastu rājā sa turvasuṃ pratyuvāca ha |
turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
yauvanena careyaṃ vai viṣayāṃstava putraka

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam |
svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha

न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् ।
बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणप्रणाशिनीम्

na kāmaye jarāṃ tāta kāmabhogapraṇāśinīm |
balarūpāntakaraṇīṃ buddhiprāṇapraṇāśinīm

यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति

yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
tasmātprajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati

संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च ।
पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि

saṃkīrṇācāradharmeṣu pratilomacareṣu ca |
piśitāśiṣu cāntyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi

गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च ।
पशुधर्मेषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि

gurudāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu ca |
paśudharmeṣu pāpeṣu mleccheṣu tvaṃ bhaviṣyasi

एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः ।
शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत्

evaṃ sa turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ |
śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ druhyumidaṃ vacanamabravīt

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् ।
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च

druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm |
jarāṃ varṣasahasraṃ me yauvanaṃ svaṃ dadasva ca

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam |
svaṃ cādāsyāmi bhūyo'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha

न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् ।
वाग्भङ्गश्चास्य भवति तां जरां नाभिकामये

na gajaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam |
vāgbhaṅgaścāsya bhavati tāṃ jarāṃ nābhikāmaye

यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित्

yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
tasmāddruhyo priyaḥ kāmo na te saṃpatsyate kvacit

यत्राश्वरथमुख्यानामश्वानां स्याद्गतं न च ।
हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च

yatrāśvarathamukhyānāmaśvānāṃ syādgataṃ na ca |
hastināṃ pīṭhakānāṃ ca gardabhānāṃ tathaiva ca

बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च ।
उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति ।

bastānāṃ ca gavāṃ caiva śibikāyāstathaiva ca |
uḍupaplavasaṃtāro yatra nityaṃ bhaviṣyati |

अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते

ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
ekaṃ varṣasahasraṃ tu careyaṃ yauvanena te

जीर्णः शिशुवदादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा ।
न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये

jīrṇaḥ śiśuvadādatte kāle'nnamaśuciryathā |
na juhoti ca kāle'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye

यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
जरादोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्मात्त्वं प्रतिलप्स्यसे

yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
jarādoṣastvayā proktastasmāttvaṃ pratilapsyase

प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव ।
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि

prajāśca yauvanaprāptā vinaśiṣyantyano tava |
agnipraskandanaparastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi

प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान् ।
पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम्

pratyākhyātaścaturbhiśca śaptvā tānyadupūrvakān |
pūroḥ sakāśamagamanmattvā pūrumalaṅghanam

पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि ।
जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः

pūro tvaṃ me priyaḥ putrastvaṃ varīyānbhaviṣyasi |
jarā valī ca māṃtāta palitāni ca paryaguḥ

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ।
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव

kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane |
pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
kaṃcitkālaṃ careyaṃ vai viṣayānvayasātava

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam |
svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha

एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा ।
यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः

evamuktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaramajjasā |
yadāttha māṃ mahārāja tatkariṣyāmi te vacaḥ

गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम् ।
गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः

gurorvai vacanaṃ puṇyaṃ svargyamāyuṣkaraṃ nṛṇām |
guruprasādāttrailokyamanvaśāsacchatakratuḥ

गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात् ।
यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम्

guroranumataṃ prāpya sarvānkāmānamāpnuyāt |
yāvadicchasi tāvacca dhārayiṣyāmi te jarām

प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह ।
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान्

pratipatsyāmi te rājanpāpmānaṃ jarayā saha |
gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmānyathepsitān

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव ।
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम्

jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava |
yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathātthamām

पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते ।
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति

pūro prīto'smi te vatsa prītaścedaṃ dadāmi te |
sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati

एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः ।
संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि

evamuktvā yayātistu smṛtvā kāvyaṃ mahātapāḥ |
saṃkrāmayāmāsa jarāṃ tadā pūrau mahātmani