अध्याय 68: कौन देव और असुर मनुष्य बनकर जन्मे

जरासन्धादीनां संभवः ॥ 1 ॥ द्रोणादीनां संभवः ॥ 2 ॥ धृतराष्ट्रादीनां संभवः ॥ 3 ॥ दुर्योधनादीनां संभवः ॥ 4 ॥ युधिष्ठिरादीनां संभवः ॥ 5 ॥ धृष्टद्युम्नादीनां संभवः ॥ 6 ॥ पृथाचरित्रं । कर्णोत्पत्तिश्च ॥ 7 ॥ बलरामादीनां संभवः ॥ 8 ॥ द्रौपदीसंभवः ॥ 9 ॥ कुन्तीमाद्र्योः संभवः ॥ 10
जनमेजय उवाच ।
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
सिंहव्याघ्रमृगाणां च पन्नगानां पतत्त्रिणाम्

jarāsandhādīnāṃ saṃbhavaḥ || 1 || droṇādīnāṃ saṃbhavaḥ || 2 || dhṛtarāṣṭrādīnāṃ saṃbhavaḥ || 3 || duryodhanādīnāṃ saṃbhavaḥ || 4 || yudhiṣṭhirādīnāṃ saṃbhavaḥ || 5 || dhṛṣṭadyumnādīnāṃ saṃbhavaḥ || 6 || pṛthācaritraṃ | karṇotpattiśca || 7 || balarāmādīnāṃ saṃbhavaḥ || 8 || draupadīsaṃbhavaḥ || 9 || kuntīmādryoḥ saṃbhavaḥ || 10
janamejaya uvāca |
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām |
siṃhavyāghramṛgāṇāṃ ca pannagānāṃ patattriṇām

अन्येषां चैव भूतानां संभवं भगवन्नहम् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम् ।
जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वशः

anyeṣāṃ caiva bhūtānāṃ saṃbhavaṃ bhagavannaham |
śrotumicchāmi tattvena mānuṣeṣu mahātmanām |
janma karma ca bhūtānāmeteṣāmanupūrvaśaḥ

मानुषेषु मनुष्येन्द्र संभूता ये दिवौकसः ।
प्रथमं दानवाश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः

mānuṣeṣu manuṣyendra saṃbhūtā ye divaukasaḥ |
prathamaṃ dānavāścaiva tāṃste vakṣyāmi sarvaśaḥ

विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद्दानवर्षभः ।
जरासन्ध इति ख्यातः स आसीन्मनुजर्षभः

vipracittiriti khyāto ya āsīddānavarṣabhaḥ |
jarāsandha iti khyātaḥ sa āsīnmanujarṣabhaḥ

दितेः पुत्रस्तु यो राजन्हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः

diteḥ putrastu yo rājanhiraṇyakaśipuḥ smṛtaḥ |
sa jajñe mānuṣe loke śiśupālo nararṣabhaḥ

संह्लाद इति विख्यातः प्रह्लादस्यानुजस्तु यः ।
स शल्य इति विख्यातो जज्ञे वाहीकपुङ्गवः

saṃhlāda iti vikhyātaḥ prahlādasyānujastu yaḥ |
sa śalya iti vikhyāto jajñe vāhīkapuṅgavaḥ

अनुह्लादस्तु तेजस्वी योऽभूत्ख्यातो जघन्यजः ।
धृष्टकेतुरिति ख्यातः स बभूव नरेश्वरः

anuhlādastu tejasvī yo'bhūtkhyāto jaghanyajaḥ |
dhṛṣṭaketuriti khyātaḥ sa babhūva nareśvaraḥ

यस्तु राजञ्शिबिर्नाम दैतेयः परिकीर्तितः ।
द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः

yastu rājañśibirnāma daiteyaḥ parikīrtitaḥ |
druma ityabhivikhyātaḥ sa āsīdbhuvi pārthivaḥ

बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तमः ।
भगदत्त इति ख्यातः सं जज्ञे पुरुषर्षभः

bāṣkalo nāma yasteṣāmāsīdasurasattamaḥ |
bhagadatta iti khyātaḥ saṃ jajñe puruṣarṣabhaḥ

अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् ।
तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः

ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuśca vīryavān |
tathā gaganamūrdhā ca vegavāṃścātra pañcamaḥ

पञ्चैते जज्ञिरे राजन्वीर्यवन्तो महासुराः ।
केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः ।
केतुमानिति विख्यातो यस्ततोऽन्यःप्रतापवान्

pañcaite jajñire rājanvīryavanto mahāsurāḥ |
kekayeṣu mahātmānaḥ pārthivarṣabhasattamāḥ |
ketumāniti vikhyāto yastato'nyaḥpratāpavān

अमितौजा इति ख्यातः सोग्रकर्मा नराधिपः ।
स्वर्भानुरिति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः

amitaujā iti khyātaḥ sograkarmā narādhipaḥ |
svarbhānuriti vikhyātaḥ śrīmānyastu mahāsuraḥ

उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ।
यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमानासीन्महासुरः

ugrasena iti khyāta ugrakarmā narādhipaḥ |
yastvaśva iti vikhyātaḥ śrīmānāsīnmahāsuraḥ

अशोको नाम राजाऽभून्महावीर्योऽपराजितः ।
तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः

aśoko nāma rājā'bhūnmahāvīryo'parājitaḥ |
tasmādavarajo yastu rājannaśvapatiḥ smṛtaḥ

दैतेयः सोऽभवद्राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ।
वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः

daiteyaḥ so'bhavadrājā hārdikyo manujarṣabhaḥ |
vṛṣaparveti vikhyātaḥ śrīmānyastu mahāsuraḥ

दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
अजकस्त्ववरो राजन्य आसीद्वृषपर्वणः

dīrghaprajña iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so'bhavannṛpaḥ |
ajakastvavaro rājanya āsīdvṛṣaparvaṇaḥ

स शाल्व इति विख्यातः पृथिव्यामभवन्नृपः ।
अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्ववान्यो महासुरः

sa śālva iti vikhyātaḥ pṛthivyāmabhavannṛpaḥ |
aśvagrīva iti khyātaḥ satvavānyo mahāsuraḥ

रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां कोऽभवन्नृपः ।
सूक्ष्मस्तु मतिमान्राजन्कीर्तिमान्यः प्रकीर्तितः

rocamāna iti khyātaḥ pṛthivyāṃ ko'bhavannṛpaḥ |
sūkṣmastu matimānrājankīrtimānyaḥ prakīrtitaḥ

बृहद्रथ इति ख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः

bṛhadratha iti khyātaḥ kṣitāvāsītsa pārthivaḥ |
tuhuṇḍa iti vikhyāto ya āsīdasurottamaḥ

सेनाबिन्दुरिति ख्यातः स बूभव नराधिपः ।
इषुमान्नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिकः

senābinduriti khyātaḥ sa būbhava narādhipaḥ |
iṣumānnāma yasteṣāmasurāṇāṃ balādhikaḥ

नग्नजिन्नाम राजासीद्भुवि विख्यातविक्रमः ।
एकचक्र इति ख्यात आसीद्यस्तु महासुरः

nagnajinnāma rājāsīdbhuvi vikhyātavikramaḥ |
ekacakra iti khyāta āsīdyastu mahāsuraḥ

प्रतिविन्घ्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ।
विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः

prativinghya iti khyāto babhūva prathitaḥ kṣitau |
virūpākṣastu daiteyaścitrayodhī mahāsuraḥ

चित्रधर्मेति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्यो दानवोत्तमः

citradharmeti vikhyātaḥ kṣitāvāsītsa pārthivaḥ |
harastvariharo vīra āsīdyo dānavottamaḥ

सुबाहुरिति विख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः

subāhuriti vikhyātaḥ śrīmānāsītsa pārthivaḥ |
aharastu mahātejāḥ śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ

बाह्लिको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ।
निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रस्तु य आसीदसुरोत्तमः

bāhliko nāma rājā sa babhūva prathitaḥ kṣitau |
nicandraścandravaktrastu ya āsīdasurottamaḥ

मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिरजायत

muñjakeśa iti khyātaḥ śrīmānāsītsa pārthivaḥ |
nikumbhastvajitaḥ saṃkhye mahāmatirajāyata

भूमौ भूमिपतिश्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ।
शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः

bhūmau bhūmipatiśreṣṭho devādhipa iti smṛtaḥ |
śarabho nāma yasteṣāṃ daiteyānāṃ mahāsuraḥ

पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरोत्तमः ।
कुपटस्तु महावीर्यः श्रीमान्राजन्महासुरः

pauravo nāma rājarṣiḥ sa babhūva narottamaḥ |
kupaṭastu mahāvīryaḥ śrīmānrājanmahāsuraḥ

सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ।
कपटस्तु राजन्राजर्षिः क्षितौ जज्ञे महासुरः

supārśva iti vikhyātaḥ kṣitau jajñe mahīpatiḥ |
kapaṭastu rājanrājarṣiḥ kṣitau jajñe mahāsuraḥ

पार्वतेय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ।
द्वितीयः शलभस्तेषामसुराणां बभूव ह

pārvateya iti khyātaḥ kāñcanācalasannibhaḥ |
dvitīyaḥ śalabhasteṣāmasurāṇāṃ babhūva ha

प्रह्लादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ।
चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः

prahlādo nāma bāhlīkaḥ sa babhūva narādhipaḥ |
candrastu ditijaśreṣṭho loke tārādhipopamaḥ

चन्द्रवर्मेति विख्यातः काम्बोजानां नराधिपः ।
अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुङ्गवः

candravarmeti vikhyātaḥ kāmbojānāṃ narādhipaḥ |
arka ityabhivikhyāto yastu dānavapuṅgavaḥ

ऋषिको नाम राजर्षिर्बभूव नृपसत्तमः ।
मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः

ṛṣiko nāma rājarṣirbabhūva nṛpasattamaḥ |
mṛtapā iti vikhyāto ya āsīdasurottamaḥ

पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ।
गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः

paścimānūpakaṃ viddhi taṃ nṛpaṃ nṛpasattama |
gaviṣṭhastu mahātejā yaḥ prakhyāto mahāsuraḥ

द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
मयूर इति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः

drumasena iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so'bhavannṛpaḥ |
mayūra iti vikhyātaḥ śrīmānyastu mahāsuraḥ

स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ।
सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु यः

sa viśva iti vikhyāto babhūva pṛthivīpatiḥ |
suparṇa iti vikhyātastasmādavarajastu yaḥ

कालकीर्तिरिति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरोऽसुरः

kālakīrtiriti khyātaḥ pṛthivyāṃ so'bhavannṛpaḥ |
candrahanteti yasteṣāṃ kīrtitaḥ pravaro'suraḥ

शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ।
विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः

śunako nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ |
vināśanastu candrasya ya ākhyāto mahāsuraḥ

जानकिर्नाम विख्यातः सोऽभवन्मनुजाधिपः ।
दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः

jānakirnāma vikhyātaḥ so'bhavanmanujādhipaḥ |
dīrghajihvastu kauravya ya ukto dānavarṣabhaḥ

काशिराजः स विख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम् ।
स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिपः

kāśirājaḥ sa vikhyātaḥ pṛthivyāṃ pṛthivīpate |
grahaṃ tu suṣuve yaṃ tu siṃhikārkendumardanam |
sa krātha iti vikhyāto babhūva manujādhipaḥ

दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरोऽसुरः ।
विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृपः स्मृतः

danāyuṣastu putrāṇāṃ caturṇāṃ pravaro'suraḥ |
vikṣaro nāma tejasvī vasumitro nṛpaḥ smṛtaḥ

द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः ।
पाण्ड्यराष्ट्राधिप इति विख्यातः सोऽभवन्नृपः

dvitīyo vikṣarādyastu narādhipa mahāsuraḥ |
pāṇḍyarāṣṭrādhipa iti vikhyātaḥ so'bhavannṛpaḥ

बली वीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तमः ।
पौण्ड्रमात्स्यक इत्येवं बभूव स नराधिपः

balī vīra iti khyāto yastvāsīdasurottamaḥ |
pauṇḍramātsyaka ityevaṃ babhūva sa narādhipaḥ

वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्महासुरः ।
मणिमान्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः

vṛtra ityabhivikhyāto yastu rājanmahāsuraḥ |
maṇimānnāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ

क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजोऽसुरः ।
दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन्नृपतिः क्षितौ

krodhahanteti yastasya babhūvāvarajo'suraḥ |
daṇḍa ityabhivikhyātaḥ sa āsīnnṛpatiḥ kṣitau

क्रोधवर्धन इत्येवं यस्त्वन्यः परिकीर्तितः ।
दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजर्षभः

krodhavardhana ityevaṃ yastvanyaḥ parikīrtitaḥ |
daṇḍadhāra iti khyātaḥ so'bhavanmanujarṣabhaḥ

कालेयानां तु ये पुत्रास्तेषामष्टौ नराधिपाः ।
जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः

kāleyānāṃ tu ye putrāsteṣāmaṣṭau narādhipāḥ |
jajñire rājaśārdūla śārdūlasamavikramāḥ

मगधेषु जयत्सेनस्तेषामासीत्स पार्थिवः ।
अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः

magadheṣu jayatsenasteṣāmāsītsa pārthivaḥ |
aṣṭānāṃ pravarasteṣāṃ kāleyānāṃ mahāsuraḥ

द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान्हरिहयोपमः ।
अपराजित इत्येवं स बभूव नराधिपः

dvitīyastu tatasteṣāṃ śrīmānharihayopamaḥ |
aparājita ityevaṃ sa babhūva narādhipaḥ

तृतीयस्तु महातेजा महामायो महासुरः ।
निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः

tṛtīyastu mahātejā mahāmāyo mahāsuraḥ |
niṣādādhipatirjajñe bhuvi bhīmaparākramaḥ

तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः ।
श्रेणिमानिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः

teṣāmanyatamo yastu caturthaḥ parikīrtitaḥ |
śreṇimāniti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ

पञ्चमस्त्वभवत्तेषां प्रवरो यो महासुरः ।
महौजा इति विख्यातो बभूवेह परन्दपः

pañcamastvabhavatteṣāṃ pravaro yo mahāsuraḥ |
mahaujā iti vikhyāto babhūveha parandapaḥ

षष्ठस्तु मतिमान्यो वै तेषामासीन्महासुरः ।
अभीरुरिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः

ṣaṣṭhastu matimānyo vai teṣāmāsīnmahāsuraḥ |
abhīruriti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ

समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद्गणात् ।
विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित्

samudrasenastu nṛpasteṣāmevābhavadgaṇāt |
viśrutaḥ sāgarāntāyāṃ kṣitau dharmārthatattvavit

बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां नराधिप ।
बभूव राजा धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः

bṛhannāmāṣṭamasteṣāṃ kāleyānāṃ narādhipa |
babhūva rājā dharmātmā sarvabhūtahite rataḥ

कुक्षिस्तु राजन्विख्यातो दानवानां महाबलः ।
पार्वतीय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः

kukṣistu rājanvikhyāto dānavānāṃ mahābalaḥ |
pārvatīya iti khyātaḥ kāñcanācalasannibhaḥ

क्रथनश्च महावीर्यः श्रीमान्राजा महासुरः ।
सूर्याक्ष इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः

krathanaśca mahāvīryaḥ śrīmānrājā mahāsuraḥ |
sūryākṣa iti vikhyātaḥ kṣitau jajñe mahīpatiḥ

असुराणां तु यः सकूर्यः श्रीमांश्चैव महासुरः ।
दरदो नाम बाह्लीको वरः सर्वमहीक्षिताम्

asurāṇāṃ tu yaḥ sakūryaḥ śrīmāṃścaiva mahāsuraḥ |
darado nāma bāhlīko varaḥ sarvamahīkṣitām

गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन्प्रकीर्तितः ।
ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः

gaṇaḥ krodhavaśo nāma yaste rājanprakīrtitaḥ |
tataḥ saṃjajñire vīrāḥ kṣitāviha narādhipāḥ

मद्रकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा ।
सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरोऽथ बाह्लिकः

madrakaḥ karṇaveṣṭaśca siddhārthaḥ kīṭakastathā |
suvīraśca subāhuśca mahāvīro'tha bāhlikaḥ

क्रथो विचित्रः सुरथः श्रीमान्नीलश्च भूमिपः ।
चीरवासाश्च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः

kratho vicitraḥ surathaḥ śrīmānnīlaśca bhūmipaḥ |
cīravāsāśca kauravya bhūmipālaśca nāmataḥ

दन्तवक्त्रश्च नामासीद्दुर्जयश्चैव दानवः ।
रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः

dantavaktraśca nāmāsīddurjayaścaiva dānavaḥ |
rukmī ca nṛpaśārdūlo rājā ca janamejayaḥ

आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च ।
एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानोऽथ गोमुखः

āṣāḍho vāyuvegaśca bhūritejāstathaiva ca |
ekalavyaḥ sumitraśca vāṭadhāno'tha gomukhaḥ

कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च ।
श्रुतायुरुद्वहश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च

kārūṣakāśca rājānaḥ kṣemadhūrtistathaiva ca |
śrutāyurudvahaścaiva bṛhatsenastathaiva ca

क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ।
मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः

kṣemogratīrthaḥ kuharaḥ kaliṅgeṣu narādhipaḥ |
matimāṃśca manuṣyendra īśvaraśceti viśrutaḥ

गणात्क्रोधवशादेष राजपूगोऽभवत्क्षितौ ।
जातः पुरा महाभागो महाकीर्तिर्महाबलः

gaṇātkrodhavaśādeṣa rājapūgo'bhavatkṣitau |
jātaḥ purā mahābhāgo mahākīrtirmahābalaḥ

कालनेमिरिति ख्यातो दानवानां महाबलः ।
स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली

kālanemiriti khyāto dānavānāṃ mahābalaḥ |
sa kaṃsa iti vikhyāta ugrasenasuto balī

यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः ।
स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः

yastvāsīddevako nāma devarājasamadyutiḥ |
sa gandharvapatirmukhyaḥ kṣitau jajñe narādhipaḥ

बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्देवर्षेर्विद्धि भारत ।
अंशाद्द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम्

bṛhaspaterbṛhatkīrterdevarṣerviddhi bhārata |
aṃśāddroṇaṃ samutpannaṃ bhāradvājamayonijam

धन्विनां नृपशार्दूल यः सर्वास्त्रविदुत्तमः ।
धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः ।
वरिष्ठं चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम्

dhanvināṃ nṛpaśārdūla yaḥ sarvāstraviduttamaḥ |
dhanurvede ca vede ca yaṃ taṃ vedavido viduḥ |
variṣṭhaṃ citrakarmāṇaṃ droṇaṃ svakulavardhanam

महादेवान्तकाभ्यां च कामात्क्रोधाच्च भारत ।
एकत्वमुपसंपद्य जज्ञे शूरः परन्तपः

mahādevāntakābhyāṃ ca kāmātkrodhācca bhārata |
ekatvamupasaṃpadya jajñe śūraḥ parantapaḥ

अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षभयावहः ।
वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन्नराधिपः

aśvatthāmā mahāvīryaḥ śatrupakṣabhayāvahaḥ |
vīraḥ kamalapatrākṣaḥ kṣitāvāsīnnarādhipaḥ

जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शन्तनोः सुताः ।
वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद्वासवस्य च

jajñire vasavastvaṣṭau gaṅgāyāṃ śantanoḥ sutāḥ |
vasiṣṭhasya ca śāpena niyogādvāsavasya ca

तेषामवरजो भीष्मः कुरूणामभयङ्करः ।
मतिमान्वेदविद्वाग्मी शत्रुपक्षक्षयङ्करः

teṣāmavarajo bhīṣmaḥ kurūṇāmabhayaṅkaraḥ |
matimānvedavidvāgmī śatrupakṣakṣayaṅkaraḥ

जामदग्न्येन रामेण सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
योऽप्युध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना

jāmadagnyena rāmeṇa sarvāstraviduṣāṃ varaḥ |
yo'pyudhyata mahātejā bhārgaveṇa mahātmanā

यस्तु राजन्कृपो नाम ब्रह्मर्षिरभवत्क्षितौ ।
रुद्राणां तु गणाद्विद्धि संभूतमतिपौरुषम्

yastu rājankṛpo nāma brahmarṣirabhavatkṣitau |
rudrāṇāṃ tu gaṇādviddhi saṃbhūtamatipauruṣam

शकुनिर्नाम यस्त्वासीद्राजा लोके महारथः ।
द्वापरं विद्धि तं राजन्संभूतमरिमर्दनम्

śakunirnāma yastvāsīdrājā loke mahārathaḥ |
dvāparaṃ viddhi taṃ rājansaṃbhūtamarimardanam

सात्यकिः सत्यसन्धश्च योऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः ।
पक्षात्स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दनः

sātyakiḥ satyasandhaśca yo'sau vṛṣṇikulodvahaḥ |
pakṣātsa jajñe marutāṃ devānāmarimardanaḥ

द्रुपदश्चैव राजर्षिस्तत एवाभवद्गणात् ।
मानुषे नृप लोकेऽस्मिन्सर्वशस्त्रभृतां वरः

drupadaścaiva rājarṣistata evābhavadgaṇāt |
mānuṣe nṛpa loke'sminsarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ

ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ्जनाधिपम् ।
तमप्रतिमकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम्

tataśca kṛtavarmāṇaṃ viddhi rājañjanādhipam |
tamapratimakarmāṇaṃ kṣatriyarṣabhasattamam

मरुतां तु गणाद्विद्धि संजातमरिमर्दनम् ।
विराटं नाम राजानं परराष्ट्रप्रतापनम्

marutāṃ tu gaṇādviddhi saṃjātamarimardanam |
virāṭaṃ nāma rājānaṃ pararāṣṭrapratāpanam

अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः ।
स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः

ariṣṭāyāstu yaḥ putro haṃsa ityabhiviśrutaḥ |
sa gandharvapatirjajñe kuruvaṃśavivardhanaḥ

धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनात्मजः ।
दीर्घबाहुर्महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः
मातुर्दोषादृषेः कोपादन्ध एव व्यजायत

dhṛtarāṣṭra iti khyātaḥ kṛṣṇadvaipāyanātmajaḥ |
dīrghabāhurmahātejāḥ prajñācakṣurnarādhipaḥ
māturdoṣādṛṣeḥ kopādandha eva vyajāyata

मरुतां तु गणाद्वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
पाण्डुर्जज्ञे महाबाहुस्तव पूर्वपितामहः ।
तस्यैवावरजो भ्राता महासत्वो महाबलः

marutāṃ tu gaṇādvīraḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
pāṇḍurjajñe mahābāhustava pūrvapitāmahaḥ |
tasyaivāvarajo bhrātā mahāsatvo mahābalaḥ

धर्मात्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् ।
विदुरं विद्धि तं लोके जातं बुद्धिमतां वरम्

dharmāttu sumahābhāgaṃ putraṃ putravatāṃ varam |
viduraṃ viddhi taṃ loke jātaṃ buddhimatāṃ varam

कलेरंशस्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः ।
दुर्बद्धिर्दुर्मतिश्चैव कुरूणामयशस्करः

kaleraṃśastu saṃjajñe bhuvi duryodhano nṛpaḥ |
durbaddhirdurmatiścaiva kurūṇāmayaśaskaraḥ

जगतो यस्तु सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः ।
यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पृथिवीपते

jagato yastu sarvasya vidviṣṭaḥ kalipūruṣaḥ |
yaḥ sarvāṃ ghātayāmāsa pṛthivīṃ pṛthivīpate

उद्दीपितं येन वैरं भूतान्तकरणं महत् ।
पौलस्त्या भ्रातरश्चास्य जज्ञिरे मनुजेष्विह

uddīpitaṃ yena vairaṃ bhūtāntakaraṇaṃ mahat |
paulastyā bhrātaraścāsya jajñire manujeṣviha

शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ।
दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः

śataṃ duḥśāsanādīnāṃ sarveṣāṃ krūrakarmaṇām |
durmukho duḥsahaścaiva ye cānye nānukīrtitāḥ

दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः

duryodhanasahāyāste paulastyā bharatarṣabha |
vaiśyāputro yuyutsuśca dhārtarāṣṭraḥ śatādhikaḥ

ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेषां नामधेयानि वा विभो ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय

jyeṣṭhānujyeṣṭhatāmeṣāṃ nāmadheyāni vā vibho |
dhṛtarāṣṭrasya putrāṇāmānupūrvyeṇa kīrtaya

दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा ।
दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च तथापरः

duryodhano yuyutsuśca rājanduḥśāsanastathā |
duḥsaho duḥśalaścaiva durmukhaśca tathāparaḥ

विविंशतिर्विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः ।
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः

viviṃśatirvikarṇaśca jalasandhaḥ sulocanaḥ |
vindānuvindau durdharṣaḥ subāhurduṣpradharṣaṇaḥ

दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ।
चत्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्राङ्गदश्च ह

durmarṣaṇo durmukhaśca duṣkarṇaḥ karṇa eva ca |
catropacitrau citrākṣaścārucitrāṅgadaśca ha

दुर्मदो दुष्प्रहर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ।
ऊर्णनाभः पद्मनाभस्तथा नन्दोपनन्दकौ

durmado duṣpraharṣaśca vivitsurvikaṭaḥ samaḥ |
ūrṇanābhaḥ padmanābhastathā nandopanandakau

सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ ।
चित्रबाहुश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विरोचनः

senāpatiḥ suṣeṇaśca kuṇḍodaramahodarau |
citrabāhuścitravarmā suvarmā durvirocanaḥ

अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्रचापसुकुण्डलौ ।
भीमवेगो भीमबलो बलाकी भीमविक्रमः

ayobāhurmahābāhuścitracāpasukuṇḍalau |
bhīmavego bhīmabalo balākī bhīmavikramaḥ

उग्रायुधो भीमशरः कनकायुर्दृढायुधः ।
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः

ugrāyudho bhīmaśaraḥ kanakāyurdṛḍhāyudhaḥ |
dṛḍhavarmā dṛḍhakṣatraḥ somakīrtiranūdaraḥ

जरासन्धो दृढसन्धः सत्यसन्धः सहस्रवाक् ।
उग्रश्रवा उग्रसेनः क्षेममूर्तिस्तथैव च

jarāsandho dṛḍhasandhaḥ satyasandhaḥ sahasravāk |
ugraśravā ugrasenaḥ kṣemamūrtistathaiva ca

अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधनः

aparājitaḥ paṇḍitako viśālākṣo durādhanaḥ

दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ ।
आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तानुयायिनौ

dṛḍhahastaḥ suhastaśca vātavegasuvarcasau |
ādityaketurbahvāśī nāgadattānuyāyinau

कवाची निषङ्गी दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः ।
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुपः

kavācī niṣaṅgī daṇḍī daṇḍadhāro dhanurgrahaḥ |
ugro bhīmaratho vīro vīrabāhuralolupaḥ

अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्च यः ।
अनाधृष्यः कुम्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः

abhayo raudrakarmā ca tathā dṛḍharathaśca yaḥ |
anādhṛṣyaḥ kumḍabhedī virāvī dīrghalocanaḥ

दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकाङ्गदः ।
कुण्डजश्चित्रकश्चैव दुःशला च शताधिका

dīrghabāhurmahābāhurvyūḍhoruḥ kanakāṅgadaḥ |
kuṇḍajaścitrakaścaiva duḥśalā ca śatādhikā

वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ।
एतदेकशतं राजन्कन्या चैका प्रकीर्तिता

vaiśyāputro yuyutsuśca dhārtarāṣṭraḥ śatādhikaḥ |
etadekaśataṃ rājankanyā caikā prakīrtitā

नामधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्येष्ठतां विदुः ।
सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः

nāmadheyānupūrvyā ca jyeṣṭhānujyeṣṭhatāṃ viduḥ |
sarve tvatirathāḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

सर्वे वेदविदश्चैव राजञ्शास्त्रे च परागाः ।
सर्वे सङ्घ्रामविद्यासु विद्याभिजनशोभिनः

sarve vedavidaścaiva rājañśāstre ca parāgāḥ |
sarve saṅghrāmavidyāsu vidyābhijanaśobhinaḥ

सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते ।
दुःशलां समये राजसिन्धुराजाय कौरवः

sarveṣāmanurūpāśca kṛtā dārā mahīpate |
duḥśalāṃ samaye rājasindhurājāya kauravaḥ

जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ।
धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन्युधिष्ठिरम्

jayadrathāya pradadau saubalānumate tadā |
dharmasyāṃśaṃ tu rājānaṃ viddhi rājanyudhiṣṭhiram

भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ।
अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि

bhīmasenaṃ tu vātasya devarājasya cārjunam |
aśvinostu tathaivāṃśau rūpeṇāpratimau bhuvi

नकुलः सहदेवश्च सर्वभूतमनोहरौ ।
स्युवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान्

nakulaḥ sahadevaśca sarvabhūtamanoharau |
syuvarcā iti khyātaḥ somaputraḥ pratāpavān

सोऽभिमन्युर्बृहत्कीर्तिरर्जुनस्य सुतोऽभवत् ।
यस्यावतरणे राजन्सुरान्सोमोऽब्रवीदिदम्

so'bhimanyurbṛhatkīrtirarjunasya suto'bhavat |
yasyāvataraṇe rājansurānsomo'bravīdidam

नाहं दद्यां प्रियं पुत्रं मम प्राणैर्गरीयसम् ।
समयः क्रियतामेष न शक्यमतिवर्तितुम्

nāhaṃ dadyāṃ priyaṃ putraṃ mama prāṇairgarīyasam |
samayaḥ kriyatāmeṣa na śakyamativartitum

सुरकार्यं हि नः कार्यमसुराणां क्षितौ वधः ।
तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति वै चिरम्

surakāryaṃ hi naḥ kāryamasurāṇāṃ kṣitau vadhaḥ |
tatra yāsyatyayaṃ varcā na ca sthāsyati vai ciram

ऐन्द्रिर्नरस्तु भविता यस्य नारायणः सखा ।
सोर्जुनेत्यभिविख्यातः पाण्डोः पुत्रः प्रतापवान्

aindrirnarastu bhavitā yasya nārāyaṇaḥ sakhā |
sorjunetyabhivikhyātaḥ pāṇḍoḥ putraḥ pratāpavān

तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथः ।
ततः षोडशवर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमाः

tasyāyaṃ bhavitā putro bālo bhuvi mahārathaḥ |
tataḥ ṣoḍaśavarṣāṇi sthāsyatyamarasattamāḥ

अस्य षोडशवर्षस्य स सङ्ग्रामो भविष्यति ।
यत्रांशा वः करिष्यन्ति कर्म वीरनिषूदनम्

asya ṣoḍaśavarṣasya sa saṅgrāmo bhaviṣyati |
yatrāṃśā vaḥ kariṣyanti karma vīraniṣūdanam

नरनारायणाभ्यां तु स सङ्ग्रामो विनाकृतः ।
चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति वःसुराः

naranārāyaṇābhyāṃ tu sa saṅgrāmo vinākṛtaḥ |
cakravyūhaṃ samāsthāya yodhayiṣyanti vaḥsurāḥ

विमुखाञ्छात्रवान्सर्वान्कारयिष्यति मे सुतः ।
बालः प्रविश्य च व्यूहमभेद्यं विचरिष्यति

vimukhāñchātravānsarvānkārayiṣyati me sutaḥ |
bālaḥ praviśya ca vyūhamabhedyaṃ vicariṣyati

महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति ।
सर्वेषामेव शत्रूणां चतुर्थांशं नयिष्यति

mahārathānāṃ vīrāṇāṃ kadanaṃ ca kariṣyati |
sarveṣāmeva śatrūṇāṃ caturthāṃśaṃ nayiṣyati

दिनार्धेन महाबाहुः प्रेतराजपुरं प्रति ।
ततो महारथैर्वीरैः समेत्य बहुशो रणे

dinārdhena mahābāhuḥ pretarājapuraṃ prati |
tato mahārathairvīraiḥ sametya bahuśo raṇe

दिनक्षये महाबाहुर्मया भूयः समेष्यति ।
एकं वंशकरं पुत्रं वीरं वै जनयिष्यति

dinakṣaye mahābāhurmayā bhūyaḥ sameṣyati |
ekaṃ vaṃśakaraṃ putraṃ vīraṃ vai janayiṣyati

प्रनष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति ।
(वैशंपायन उवाच)
एतत्सोमवचः श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकसः

pranaṣṭaṃ bhārataṃ vaṃśaṃ sa bhūyo dhārayiṣyati |
(vaiśaṃpāyana uvāca)
etatsomavacaḥ śrutvā tathāstviti divaukasaḥ

प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः

pratyūcuḥ sahitāḥ sarve tārādhipamapūjayan |
evaṃ te kathitaṃ rājaṃstava janma pituḥ pituḥ
pratyūcuḥ sahitāḥ sarve tārādhipamapūjayan |
evaṃ te kathitaṃ rājaṃstava janma pituḥ pituḥ

अग्नेर्भागं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
शिखण्डिनमथो राजंस्त्रीपूर्वं विद्धि राक्षसम्

agnerbhāgaṃ tu viddhi tvaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham |
śikhaṇḍinamatho rājaṃstrīpūrvaṃ viddhi rākṣasam

द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर्भरतर्षभ ।
विश्वान्देवगणान्विद्धि संजातान्भरतर्षभ

draupadeyāśca ye pañca babhūvurbharatarṣabha |
viśvāndevagaṇānviddhi saṃjātānbharatarṣabha

प्रतिविन्ध्यः सुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथापरः ।
नाकुलिस्तु शतानीकः श्रुतसेनश्च वीर्यवान्

prativindhyaḥ sutasomaḥ śrutakīrtistathāparaḥ |
nākulistu śatānīkaḥ śrutasenaśca vīryavān

शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि ।

śūro nāma yaduśreṣṭho vasudevapitā'bhavat |
tasya kanyā pṛthā nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi |

पितुः स्वस्रीयपुत्राय सोऽनपत्याय वीर्यवान् ।
अग्रमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा

pituḥ svasrīyaputrāya so'napatyāya vīryavān |
agramagre pratijñāya svasyāpatyasya vai tadā

अग्रजातेति तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षया ।
अददत्कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा

agrajāteti tāṃ kanyāṃ śūro'nugrahakāṅkṣayā |
adadatkuntibhojāya sa tāṃ duhitaraṃ tadā

सा नियुक्ता पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरद्धोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम्

sā niyuktā piturgehe brāhmaṇātithipūjane |
ugraṃ paryacaraddhoraṃ brāhmaṇaṃ saṃśitavratam

निकूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
समुग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत्

nikūḍhaniścayaṃ dharme yaṃ taṃ durvāsasaṃ viduḥ |
samugraṃ śaṃsitātmānaṃ sarvayatnairatoṣayat

तुष्टोऽभिचारसंयुक्तमाचचक्षे यथाविधि ।
उवाच चैनां भगवान्प्रीतोऽस्मि सुभगे तव

tuṣṭo'bhicārasaṃyuktamācacakṣe yathāvidhi |
uvāca caināṃ bhagavānprīto'smi subhage tava

यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रसादात्त्वं देवि पुत्राञ्जनिष्यसि

yaṃ yaṃ devaṃ tvametena mantreṇāvāhayiṣyasi |
tasya tasya prasādāttvaṃ devi putrāñjaniṣyasi

एवमुक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी

evamuktā ca sā bālā tadā kautūhalānvitā |
kanyā satī devamarkamājuhāva yaśasvinī

प्रकाशकर्ता भगवांस्तस्यां गर्भं दधौ तदा ।
अजीजनत्सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतांवरम्

prakāśakartā bhagavāṃstasyāṃ garbhaṃ dadhau tadā |
ajījanatsutaṃ cāsyāṃ sarvaśastrabhṛtāṃvaram

सकुण्डलं सकवचं देवगर्भं श्रियान्वितम् ।
दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाङ्गभूषितम्

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ devagarbhaṃ śriyānvitam |
divākarasamaṃ dīptyā cārusarvāṅgabhūṣitam

निगूहमाना जातं वै बन्धुपक्षभयात्तदा ।
उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम्

nigūhamānā jātaṃ vai bandhupakṣabhayāttadā |
utsasarja jale kuntī taṃ kumāraṃ yaśasvinam

तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
राधायाः कल्पयामास पुत्रं सोऽधिरथस्तदा

tamutsṛṣṭaṃ jale garbhaṃ rādhābhartā mahāyaśāḥ |
rādhāyāḥ kalpayāmāsa putraṃ so'dhirathastadā

चक्रतुर्नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ ।
दंपती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्रुतम्

cakraturnāmadheyaṃ ca tasya bālasya tāvubhau |
daṃpatī vasuṣeṇeti dikṣu sarvāsu viśrutam

संवर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूत्तमोऽभवत् ।
वेदाङ्गानि च सर्वाणि जजाप जपतां वरः

saṃvardhamāno balavānsarvāstreṣūttamo'bhavat |
vedāṅgāni ca sarvāṇi jajāpa japatāṃ varaḥ

यस्मिन्काले जपन्नास्ते धीमान्सत्यपराक्रमः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्तस्मिन्काले महात्मनः

yasminkāle japannāste dhīmānsatyaparākramaḥ |
nādeyaṃ brāhmaṇeṣvāsīttasminkāle mahātmanaḥ

तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावनः ।
ययाचे कुण्डले वीरं कवचं च सहाङ्गजम्

tamindro brāhmaṇo bhūtvā putrārthe bhūtabhāvanaḥ |
yayāce kuṇḍale vīraṃ kavacaṃ ca sahāṅgajam

उत्कृत्य कर्णो ह्यददत्कवचं कुण्डले तथा
शक्तिं शक्रो ददौ तस्मै विस्मितश्चेदमब्रवीत्

utkṛtya karṇo hyadadatkavacaṃ kuṇḍale tathā
śaktiṃ śakro dadau tasmai vismitaścedamabravīt

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
यस्मिन्क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |
yasminkṣepsyasi durdharṣa sa eko na bhaviṣyati

पुरा नाम च तस्यासीद्वसुषेण इति क्षितौ ।
ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सोऽभवत्

purā nāma ca tasyāsīdvasuṣeṇa iti kṣitau |
tato vaikartanaḥ karṇaḥ karmaṇā tena so'bhavat

आमुक्तकवचो वीरो यस्तु जज्ञे महायशाः ।
स कर्ण इति विख्यातः पृथायाः प्रथमः सुतः

āmuktakavaco vīro yastu jajñe mahāyaśāḥ |
sa karṇa iti vikhyātaḥ pṛthāyāḥ prathamaḥ sutaḥ

स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम ।
कर्णं नरवरश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

sa tu sūtakule vīro vavṛdhe rājasattama |
karṇaṃ naravaraśreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam

दुर्योधनस्य सचिवं मित्रं शत्रुविनाशनम् ।
दिवाकरस्य तं विद्धि राजन्नंशमनुत्तमम्

duryodhanasya sacivaṃ mitraṃ śatruvināśanam |
divākarasya taṃ viddhi rājannaṃśamanuttamam

यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः ।
तस्यांशो मानुषेष्वासीद्वासुदेवः प्रतापवान्

yastu nārāyaṇo nāma devadevaḥ sanātanaḥ |
tasyāṃśo mānuṣeṣvāsīdvāsudevaḥ pratāpavān

शेषस्यांशश्च नागस्य बलदेवो महाबलः ।
सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन्महौजसम्

śeṣasyāṃśaśca nāgasya baladevo mahābalaḥ |
sanatkumāraṃ pradyumnaṃ viddhi rājanmahaujasam

एवमन्ये मनुष्येन्द्रा बहवोंशा दिवौकसाम् ।
जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः

evamanye manuṣyendrā bahavoṃśā divaukasām |
jajñire vasudevasya kule kulavivardhanāḥ

गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन्प्रकीर्तितः ।
तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद्वासवस्य ह

gaṇastvapsarasāṃ yo vai mayā rājanprakīrtitaḥ |
tasya bhāgaḥ kṣitau jajñe niyogādvāsavasya ha

तानि षोडशदेवीनां सहस्राणि नराधिप ।
बभूवुर्मानुषे लोके वासुदेवपरिग्रहः

tāni ṣoḍaśadevīnāṃ sahasrāṇi narādhipa |
babhūvurmānuṣe loke vāsudevaparigrahaḥ

श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले ।
[भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामतः

śriyastu bhāgaḥ saṃjajñe ratyarthaṃ pṛthivītale |
[bhīṣmakasya kule sādhvī rukmiṇī nāma nāmataḥ

द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शची भागादनिन्दिता ।]
द्रुपदस्य कुले जाता वेदिमध्यादनिन्दिता

draupadī tvatha saṃjajñe śacī bhāgādaninditā |]
drupadasya kule jātā vedimadhyādaninditā

नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी ।
पद्मायताक्षी सुश्रोणी स्वसिताञ्चितमूर्धजा

nātihrasvā na mahatī nīlotpalasugandhinī |
padmāyatākṣī suśroṇī svasitāñcitamūrdhajā

सर्वलक्षणसंपन्ना वैदूर्यमणिसंनिभा ।
पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रहः

sarvalakṣaṇasaṃpannā vaidūryamaṇisaṃnibhā |
pañcānāṃ puruṣendrāṇāṃ cittapramathanī rahaḥ

सिद्धिर्धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते ।
कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु कुबलात्मजा

siddhirdhṛtiśca ye devyau pañcānāṃ mātarau tu te |
kuntī mādrī ca jajñāte matistu kubalātmajā

इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
अंशावतरणं राजन्राक्षसानां च कीर्तितम्

iti devāsurāṇāṃ te gandharvāpsarasāṃ tathā |
aṃśāvataraṇaṃ rājanrākṣasānāṃ ca kīrtitam

ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः ।
महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले

ye pṛthivyāṃ samudbhūtā rājāno yuddhadurmadāḥ |
mahātmāno yadūnāṃ ca ye jātā vipule kule

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिताः ।
धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम्

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā mayā te parikīrtitāḥ |
dhanyaṃ yaśasyaṃ putrīyamāyuṣyaṃ vijayāvaham

इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ।
अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम्

idamaṃśāvataraṇaṃ śrotavyamanasūyatā |
aṃśāvataraṇaṃ śrutvā devagandharvarakṣasām

प्रभवाप्ययवित्प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति

prabhavāpyayavitprājño na kṛcchreṣvavasīdati