अध्याय 67: देवों, ऋषियों और समस्त प्राणियों की उत्पत्ति

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परमतेजसः

brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ |
ekādaśa sutāḥ sthāṇoḥ khyātāḥ paramatejasaḥ

मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः ।
अजैकपादहिर्बिध्न्यः पिनाकी च परन्तपः

mṛgavyādhaśca sarpaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥ |
ajaikapādahirbidhnyaḥ pinākī ca parantapaḥ

दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः ।
स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः

dahano'theśvaraścaiva kapālī ca mahādyutiḥ |
sthāṇurbhagaśca bhagavān rudrā ekādaśa smṛtāḥ

मरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
षडेते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः

marīciraṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
ṣaḍete brahmaṇaḥ putrā vīryavanto maharṣayaḥ

त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः ।
बृहस्पतिरुतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः

trayastvaṅgirasaḥ putrā loke sarvatra viśrutāḥ |
bṛhaspatirutathyaśca saṃvartaśca dhṛtavratāḥ

अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप ।
सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः

atrestu bahavaḥ putrāḥ śrūyante manujādhipa |
sarve vedavidaḥ siddhāḥ śāntātmāno maharṣayaḥ

राक्षसाश्च पुलस्त्यस्य वानराः किन्नरास्तथा ।
यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः

rākṣasāśca pulastyasya vānarāḥ kinnarāstathā |
yakṣāśca manujavyāghra putrāstasya ca dhīmataḥ

पुलहस्य सुता राजञ्शरभाश्च प्रकीर्तिताः ।
सिंहाः किपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा

pulahasya sutā rājañśarabhāśca prakīrtitāḥ |
siṃhāḥ kipuruṣā vyāghrā ṛkṣā īhāmṛgāstathā

क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतङ्गसहचारिणः ।
विश्रुतास्त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः

kratoḥ kratusamāḥ putrāḥ pataṅgasahacāriṇaḥ |
viśrutāstriṣu lokeṣu satyavrataparāyaṇāḥ

दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद्दक्षिणाद्भगवानृषिः ।
ब्रह्मणः पृथिवीपाल शान्तात्मा सुमहातपाः

dakṣastvajāyatāṅguṣṭhāddakṣiṇādbhagavānṛṣiḥ |
brahmaṇaḥ pṛthivīpāla śāntātmā sumahātapāḥ

वामादजायताङ्गुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः ।
तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन्मुनिः

vāmādajāyatāṅguṣṭhādbhāryā tasya mahātmanaḥ |
tasyāṃ pañcāśataṃ kanyāḥ sa evājanayanmuniḥ

ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः ।
पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः

tāḥ sarvāstvanavadyāṅgyaḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ |
putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭaputraḥ prajāpatiḥ

ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिमिन्दवे ।
दिव्येन विधिना राजन्कश्यपाय त्रयोदश

dadau sa daśa dharmāya saptaviṃśatimindave |
divyena vidhinā rājankaśyapāya trayodaśa

नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे ।
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा

nāmato dharmapatnyastāḥ kīrtyamānā nibodha me |
kīrtirlakṣmīrdhṛtirmedhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā tathā

बुद्धिर्लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश ।
द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा

buddhirlajjā matiścaiva patnyo dharmasya tā daśa |
dvārāṇyetāni dharmasya vihitāni svayaṃbhuvā

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो लोकस्य विश्रुताः ।
कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्याः शुचिव्रताः

saptaviṃśatiḥ somasya patnyo lokasya viśrutāḥ |
kālasya nayane yuktāḥ somapatnyāḥ śucivratāḥ

सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधानतः ।
पैतामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः ।
तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्

sarvā nakṣatrayoginyo lokayātrāvidhānataḥ |
paitāmaho munirdevastasya putraḥ prajāpatiḥ |
tasyāṣṭau vasavaḥ putrāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram

धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

dharo dhruvaśca somaśca ahaścaivānilo'nalaḥ |
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ

धूम्रायास्तु धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा ।
चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वासायाः श्वसनस्तथा

dhūmrāyāstu dharaḥ putro brahmavidyo dhruvastathā |
candramāstu manasvinyāḥ śvāsāyāḥ śvasanastathā

रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ

ratāyāścāpyahaḥ putraḥ śāṇḍilyāśca hutāśanaḥ |
pratyūṣaśca prabhāsaśca prabhātāyāḥ sutau smṛtau

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा ।
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तोमुनिस्तथा ।
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः

dharasya putro draviṇo hutahavyavahastathā |
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śāntomunistathā |
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।
मनोहरायाः शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा

somasya tu suto varcā varcasvī yena jāyate |
manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo'tha ramaṇastathā

अह्नः सुतस्तथा ज्योतिः शमः शान्तस्तथा मुनिः ।
अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ्छरवणालयः

ahnaḥ sutastathā jyotiḥ śamaḥ śāntastathā muniḥ |
agneḥ putraḥ kumārastu śrīmāñcharavaṇālayaḥ

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजः ।
कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्तिकेय इति स्मृतः

tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajaḥ |
kṛttikābhyupapatteśca kārtikeya iti smṛtaḥ

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः ।
अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ |
avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाऽथ देवलम् ।
द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ ।
बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā'tha devalam |
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau |
bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmavādinī

योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता विचचार ह ।
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह

yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā vicacāra ha |
prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnāmaṣṭamasya ha

विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः ।
कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः

viśvakarmā mahābhāgo jajñe śilpaprajāpatiḥ |
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः ।
यो दिव्यानि विमानानि त्रिदशानां चकार ह

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ |
yo divyāni vimānāni tridaśānāṃ cakāra ha

मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ।
पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणमव्ययम्

manuṣyāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ |
pūjayanti ca yaṃ nityaṃ viśvakarmāṇamavyayam

स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः ।
निःसृतो भगवान्धर्मः सर्वलोकसुखावहः

stanaṃ tu dakṣiṇaṃ bhittvā brahmaṇo naravigrahaḥ |
niḥsṛto bhagavāndharmaḥ sarvalokasukhāvahaḥ

त्रयस्तस्य वराः पुत्राः सर्वभूतमनोहराः ।
शमः कामश्च हर्षश्च तेजसा लोकधारिणः

trayastasya varāḥ putrāḥ sarvabhūtamanoharāḥ |
śamaḥ kāmaśca harṣaśca tejasā lokadhāriṇaḥ

कामस्य तु रतिर्भार्या शमस्य प्राप्तिरङ्गना ।
नन्दा तु भार्या हर्षस्य यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः

kāmasya tu ratirbhāryā śamasya prāptiraṅganā |
nandā tu bhāryā harṣasya yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपस्य सुरासुराः ।
जज्ञिरे नृपशार्दूल लोकानां प्रभवस्तु सः

marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ kaśyapasya surāsurāḥ |
jajñire nṛpaśārdūla lokānāṃ prabhavastu saḥ

त्वाष्ट्री तु सवितुर्भार्या वडवारूपधारिणी ।
असूयत महाभागा सान्तरिक्षेऽस्विनावुभौ

tvāṣṭrī tu saviturbhāryā vaḍavārūpadhāriṇī |
asūyata mahābhāgā sāntarikṣe'svināvubhau

द्वादशैवादितेः पुत्राः शक्रमुख्या नराधिप ।
तेषामवरजो विष्णुर्यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः

dvādaśaivāditeḥ putrāḥ śakramukhyā narādhipa |
teṣāmavarajo viṣṇuryatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

त्रयस्त्रिंशत यत्येते देवास्तेषामहं तव ।
अन्वयं संप्रवक्ष्यामि पक्षैश्च कुलतो गणान्

trayastriṃśata yatyete devāsteṣāmahaṃ tava |
anvayaṃ saṃpravakṣyāmi pakṣaiśca kulato gaṇān

रुद्राणामपरः पक्षः साध्यानां मरुतां तथा ।
वसूनां भार्गवं विद्याद्विश्वेदेवांस्तथैव च

rudrāṇāmaparaḥ pakṣaḥ sādhyānāṃ marutāṃ tathā |
vasūnāṃ bhārgavaṃ vidyādviśvedevāṃstathaiva ca

वैनतेयस्तु गरुडो बलवानरुणस्तथा ।
बृहस्पतिश्च भगवानादित्येष्वेव गण्यते

vainateyastu garuḍo balavānaruṇastathā |
bṛhaspatiśca bhagavānādityeṣveva gaṇyate

अश्विनौ गुह्यकान्विद्धि सर्वौषध्यस्तथा पशून् ।
एते देवगणा राजन्कीर्तितास्तेऽनुपूर्वशः

aśvinau guhyakānviddhi sarvauṣadhyastathā paśūn |
ete devagaṇā rājankīrtitāste'nupūrvaśaḥ

यान्कीर्तयित्वा मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान्भृगुः

yānkīrtayitvā manujaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate |
brahmaṇo hṛdayaṃ bhittvā niḥsṛto bhagavānbhṛguḥ

भृगोः पुत्रः कविर्विद्वाञ्छुक्रः कविसुतो ग्रहः ।
त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थं वर्षावर्षे भयाभये ।
स्वयंभुवा नियुक्तः सन्भुवनं परिधावति

bhṛgoḥ putraḥ kavirvidvāñchukraḥ kavisuto grahaḥ |
trailokyaprāṇayātrārthaṃ varṣāvarṣe bhayābhaye |
svayaṃbhuvā niyuktaḥ sanbhuvanaṃ paridhāvati

योगाचार्यो महाबुद्धिर्दैत्यानामभवद्गुरुः ।
सुराणां चापि मेधावी ब्रह्मचारी यतव्रतः

yogācāryo mahābuddhirdaityānāmabhavadguruḥ |
surāṇāṃ cāpi medhāvī brahmacārī yatavrataḥ

तस्मिन्नियुक्ते विधिना योगक्षेमाय भार्गवे ।
अन्यमुत्पादयामास पुत्रं भृगुरनिन्दितम्

tasminniyukte vidhinā yogakṣemāya bhārgave |
anyamutpādayāmāsa putraṃ bhṛguraninditam

च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं यशस्विनम् ।
यः स रोषाच्च्युतो गर्भान्मातुर्मोक्षाय भारत

cyavanaṃ dīptatapasaṃ dharmātmānaṃ yaśasvinam |
yaḥ sa roṣāccyuto garbhānmāturmokṣāya bhārata

आरुषी तु मनोः कन्या तस्य पत्नी मनीषिणः ।
और्वस्तस्यां समभवदूरुं भित्त्वा महायशाः

āruṣī tu manoḥ kanyā tasya patnī manīṣiṇaḥ |
aurvastasyāṃ samabhavadūruṃ bhittvā mahāyaśāḥ

महातेजा महावीर्यो बाल एव गुणैर्युतः ।
ऋचीकस्तस्य पुत्रस्तु जमदग्निस्ततोऽभवत्

mahātejā mahāvīryo bāla eva guṇairyutaḥ |
ṛcīkastasya putrastu jamadagnistato'bhavat

जमदग्नेस्तु चत्वार आसन्पुत्रा महात्मनः ।
रामस्तेषां जघन्योऽभूदजघन्यैर्गुणैर्युतः ।
सर्वशस्त्रेषु कुशलः क्षत्रियान्तकरो वशी

jamadagnestu catvāra āsanputrā mahātmanaḥ |
rāmasteṣāṃ jaghanyo'bhūdajaghanyairguṇairyutaḥ |
sarvaśastreṣu kuśalaḥ kṣatriyāntakaro vaśī

और्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम् ।
तेषां पुत्रसहस्राणि बभूवुर्भुवि विस्तरः

aurvasyāsītputraśataṃ jamadagnipurogamam |
teṣāṃ putrasahasrāṇi babhūvurbhuvi vistaraḥ

द्वौ पुत्रो ब्रह्मणस्त्वन्यौ ययोस्तिष्ठति लक्षणम् ।
लोके धाता विधाता च यौ स्थितौ मनुना सह

dvau putro brahmaṇastvanyau yayostiṣṭhati lakṣaṇam |
loke dhātā vidhātā ca yau sthitau manunā saha

तयोरेव स्वसा देवी लक्ष्मीः पद्मगृहा शुभा ।
तस्यास्तु मानसाः पुत्रास्तुरगा व्योमचारिणः

tayoreva svasā devī lakṣmīḥ padmagṛhā śubhā |
tasyāstu mānasāḥ putrāsturagā vyomacāriṇaḥ

वरुणस्य भार्या या ज्येष्ठा शुक्राद्देवी व्यजायत ।
तस्याः पुत्रं बलं विद्धि सुरां च सुरनन्दिनीम्

varuṇasya bhāryā yā jyeṣṭhā śukrāddevī vyajāyata |
tasyāḥ putraṃ balaṃ viddhi surāṃ ca suranandinīm

प्रजानामन्नकामानामन्योन्यपरिभक्षणात् ।
अधर्मस्तत्र संजातः सर्वभूतविनाशकः

prajānāmannakāmānāmanyonyaparibhakṣaṇāt |
adharmastatra saṃjātaḥ sarvabhūtavināśakaḥ

तस्यापि निर्ऋतिर्भार्या नैर्ऋता येन राक्षसाः ।
घोरास्तस्यास्त्रयः पुत्राः पापकर्मरताः सदा

tasyāpi nirṛtirbhāryā nairṛtā yena rākṣasāḥ |
ghorāstasyāstrayaḥ putrāḥ pāpakarmaratāḥ sadā

भयो महाभयश्चैव मृत्युर्भूतान्तकस्तथा ।
न तस्य भार्या पुत्रो वा कश्चिदस्त्यन्तको हि सः

bhayo mahābhayaścaiva mṛtyurbhūtāntakastathā |
na tasya bhāryā putro vā kaścidastyantako hi saḥ

काकीं श्येनीं तथा भासीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ।
ताम्रा तु सुषुवे देवी पञ्चैता लोकविश्रुताः

kākīṃ śyenīṃ tathā bhāsīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm |
tāmrā tu suṣuve devī pañcaitā lokaviśrutāḥ

उलूकान्सुषुवे काकी श्येनी श्येनान्व्यजायत ।
भासी भासानजनयद्गृध्रांश्चैव जनाधिप

ulūkānsuṣuve kākī śyenī śyenānvyajāyata |
bhāsī bhāsānajanayadgṛdhrāṃścaiva janādhipa

धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः ।
चक्रवाकांश्च भद्रा तु जनयामास सैव तु

dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ |
cakravākāṃśca bhadrā tu janayāmāsa saiva tu

शुकी च जनयामास शुकानेव यशस्विनी ।
कल्याणगुणसंपन्ना सर्वलक्षणपूजिता

śukī ca janayāmāsa śukāneva yaśasvinī |
kalyāṇaguṇasaṃpannā sarvalakṣaṇapūjitā

नव क्रोधवशा नारीः प्रजज्ञे क्रोधसंभवाः ।
मृगी च मृगमन्दा च हरी भद्रमना अपि

nava krodhavaśā nārīḥ prajajñe krodhasaṃbhavāḥ |
mṛgī ca mṛgamandā ca harī bhadramanā api

मातङ्गी त्वथ शार्दूली श्वेता सुरभिरेव च ।
सर्वलक्षणसंपन्ना सुरसा चैव भामिनी

mātaṅgī tvatha śārdūlī śvetā surabhireva ca |
sarvalakṣaṇasaṃpannā surasā caiva bhāminī

अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम ।
ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्च परंतप

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama |
ṛkṣāśca mṛgamandāyāḥ sṛmarāśca paraṃtapa

ततस्त्वैरावतं नागं जज्ञे भद्रमनाः सुतम् ।
ऐरावतः सुतस्तस्या देवनागो महागजः

tatastvairāvataṃ nāgaṃ jajñe bhadramanāḥ sutam |
airāvataḥ sutastasyā devanāgo mahāgajaḥ

हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तरस्विनः ।
गोलाङ्गूलांश्च भद्रं ते हर्याः पुत्रान्प्रचक्षते

haryāśca harayo'patyaṃ vānarāśca tarasvinaḥ |
golāṅgūlāṃśca bhadraṃ te haryāḥ putrānpracakṣate

प्रजज्ञे त्वथ शार्दूली सिंहान्व्याग्राननेकशः ।
द्वीपिनश्च महासत्वान्सर्वानेव न सशंयः

prajajñe tvatha śārdūlī siṃhānvyāgrānanekaśaḥ |
dvīpinaśca mahāsatvānsarvāneva na saśaṃyaḥ

मातङ्ग्यपि च मातङ्गानपत्यानि नराधिप ।
दिशां गजं तु श्वेताख्यं श्वेताऽजनयदाशुगम्

mātaṅgyapi ca mātaṅgānapatyāni narādhipa |
diśāṃ gajaṃ tu śvetākhyaṃ śvetā'janayadāśugam

तथा दुहितरौ राजन्सुरभिर्वै व्यजायत ।
रोहिणी चैव भद्रं ते गन्धर्वी तु यशस्विनी

tathā duhitarau rājansurabhirvai vyajāyata |
rohiṇī caiva bhadraṃ te gandharvī tu yaśasvinī

विमलामपि भद्रं ते अनलामपि भारत ।
रोहिण्यां जज्ञिरे गावो गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः

vimalāmapi bhadraṃ te analāmapi bhārata |
rohiṇyāṃ jajñire gāvo gandharvyāṃ vājinaḥ sutāḥ

इरायाः कन्यका जातास्तिस्रः कमललोचनाः ।
वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः

irāyāḥ kanyakā jātāstisraḥ kamalalocanāḥ |
vanaspatīnāṃ vṛkṣāṇāṃ vīrudhāṃ caiva mātaraḥ

लतारुहे च द्वे प्रोक्ते वीरुधां चैव ताः स्मृताः ।
गृह्णन्ति ये विना पुष्पं फलानि तरवः पृथक्

latāruhe ca dve prokte vīrudhāṃ caiva tāḥ smṛtāḥ |
gṛhṇanti ye vinā puṣpaṃ phalāni taravaḥ pṛthak

लतासुतास्ते विज्ञेयास्तानेवाहुर्वनस्पतीन् ।
पुष्पैः फलग्रहान्वृक्षान्रुहायाः प्रसवं विदुः

latāsutāste vijñeyāstānevāhurvanaspatīn |
puṣpaiḥ phalagrahānvṛkṣānruhāyāḥ prasavaṃ viduḥ

लतागुल्मानि वृक्षाश्च त्वक्सारतृणजन्तवः ।
वीरुधो याः प्रजास्तस्यास्तत्र वंशः समाप्यते

latāgulmāni vṛkṣāśca tvaksāratṛṇajantavaḥ |
vīrudho yāḥ prajāstasyāstatra vaṃśaḥ samāpyate

सप्तपिम्डफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत

saptapimḍaphalānvṛkṣānanalāpi vyajāyata

अनलायाः शुकी पुत्री कंकस्तु सुरसासुतः ।
अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ

analāyāḥ śukī putrī kaṃkastu surasāsutaḥ |
aruṇasya bhāryā śyenī tu vīryavantau mahābalau

संपातिं जनयामास वीर्यवन्तं जटायुषम् ।
सुरसाऽजनयन्नागान्कद्रूः पुत्रांस्तु पन्नगान्

saṃpātiṃ janayāmāsa vīryavantaṃ jaṭāyuṣam |
surasā'janayannāgānkadrūḥ putrāṃstu pannagān

द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु विख्यातौ गरुडारुणौ ।
इत्येष सर्वभूतानां महतां मनुजाधिप ।
प्रभवः कीर्तितः सम्यङ्मया मतिमतां वर

dvau putrau vinatāyāstu vikhyātau garuḍāruṇau |
ityeṣa sarvabhūtānāṃ mahatāṃ manujādhipa |
prabhavaḥ kīrtitaḥ samyaṅmayā matimatāṃ vara

यं श्रुत्वा पुरुषः सम्यङ्मुक्तो भवति पाप्मनः ।
सर्वज्ञतां च लभते रतिमग्र्यां च विन्दति

yaṃ śrutvā puruṣaḥ samyaṅmukto bhavati pāpmanaḥ |
sarvajñatāṃ ca labhate ratimagryāṃ ca vindati