अध्याय 57: यज्ञ में जले सर्पों के नाम

ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने ।
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज

ye sarpāḥ sarpasatre'sminpatitā havyavāhane |
teṣāṃ nāmāni sarveṣāṃ śrotumicchāmi sūtaja

सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम

sahasrāṇi bahūnyasminprayutānyarbudāni ca |
na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ bahutvāddvijasattama

यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ।
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि

yathāsmṛti tu nāmāni pannagānāṃ nibodha me |
ucyamānāni mukhyānāṃ hutānāṃ jātavedasi

वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे ।
नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान्

vāsukeḥ kulajātāṃstu prādhānyena nibodha me |
nīlaraktānsitānghorānmahākāyānviṣolbaṇān

अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान् ।
कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः

avaśānmātṛvāgdaṇḍapīḍitānkṛpaṇānhūtān |
koṭiśo mānasaḥ pūrṇaḥ śalaḥ pālo halīmakaḥ

पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः ।
हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः

picchalaḥ kauṇapaścakraḥ kālavegaḥ prakālanaḥ |
hiraṇyabāhuḥ śaraṇaḥ kakṣakaḥ kāladantakaḥ

एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने ।
अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः ।
प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः

ete vāsukijā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhane |
anye ca bahavo vipra tathā vai kulasaṃbhavāḥ |
pradīptāgnau hutāḥsarve ghorarūpā mahābalāḥ

तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ।
पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः

takṣakasya kule jātānpravakṣyāmi nibodha tān |
pucchāṇḍako maṇḍalakaḥ piṇḍasektā rabheṇakaḥ

उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः ।
शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः

ucchikhaḥ śarabho bhaṅgo bilvatejā virohaṇaḥ |
śilī śalakaro mūkaḥ sukumāraḥ pravepanaḥ

मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः ।
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम्

mudgaraḥ śiśuromā ca suromā ca mahāhanuḥ |
ete takṣakajā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam

पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ।
विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः

pārāvataḥ pāriyātraḥ pāṇḍaro hariṇaḥ kṛśaḥ |
vihaṅgaḥ śarabho modaḥ pramodaḥ saṃhatāpanaḥ

ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम

airāvatakulādete praviṣṭā havyavāhanam |
kauravyakulajānnāgāñśṛṇu me tvaṃ dvijottama

एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः ।
बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ

erakaḥ kuṇḍalo veṇī veṇīskandhaḥ kumārakaḥ |
bāhukaḥ śṛṅgaberaśca dhūrtakaḥ prātarātakau

कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम्

kauravyakulajāstvete praviṣṭā havyavāhanam |
dhṛtarāṣṭrakule jātāñśṛṇu nāgānyathātatham

कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ।
शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ

kīrtyamānānmayā brahmanvātavegānviṣolbaṇān |
śaṅkukarṇaḥ piṭharakaḥ kuṭhāramukhasecakau

पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः ।
अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः

pūrṇāṅgadaḥ pūrṇamukhaḥ prahāsaḥ śakunirdariḥ |
amāhaṭhaḥ kāmaṭhakaḥ suṣeṇo mānaso'vyayaḥ

अष्टावक्रः कोमलकः श्वसनो मौनवेपगः ।
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोदपारकः ।
ऋषभो वेगवान्नागः पिण्डारकमहाहनू

aṣṭāvakraḥ komalakaḥ śvasano maunavepagaḥ |
bhairavo muṇḍavedāṅgaḥ piśaṅgaścodapārakaḥ |
ṛṣabho vegavānnāgaḥ piṇḍārakamahāhanū

रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धपटवासकौ ।
वराहको वीरणकः सुचित्रश्चित्रवेगिकः

raktāṅgaḥ sarvasāraṅgaḥ samṛddhapaṭavāsakau |
varāhako vīraṇakaḥ sucitraścitravegikaḥ

पराशरस्तरुणको मणिः स्कन्धस्तथाऽऽरुणिः ।
इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः

parāśarastaruṇako maṇiḥ skandhastathā''ruṇiḥ |
iti nāgā mayā brahmankīrtitāḥ kīrtivardhanāḥ

प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ।
एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च सन्ततिः

prādhānyena bahutvāttu na sarve parikīrtitāḥ |
eteṣāṃ prasavo yaśca prasavasya ca santatiḥ

न शक्यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ।
द्विशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च सप्तशीर्षास्तथाऽपरे ।
दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः

na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ ye dīptaṃ pāvakaṃ gatāḥ |
dviśīrṣāḥ pañcaśīrṣāśca saptaśīrṣāstathā'pare |
daśaśīrṣāḥ śataśīrṣāstathānye bahuśīrṣakāḥ

कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ।
महाकाया महावेगाः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः

kālānalaviṣā ghorā hutāḥ śatasahasraśaḥ |
mahākāyā mahāvegāḥ śailaśṛṅgasamucchrayāḥ

योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ।
कामरूपाः कामबला दीप्तानलविषोल्बणाः

yojanāyāmavistārā dviyojanasamāyatāḥ |
kāmarūpāḥ kāmabalā dīptānalaviṣolbaṇāḥ

दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपाडिताः

dagdhāstatra mahāsatre brahmadaṇḍanipāḍitāḥ