अध्याय 56: आस्तीक यज्ञ रोकने का वर माँगते हैं

बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते
नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे ।
इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं
तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत्

bālo'pyayaṃ sthavira ivāvabhāṣate
nāyaṃ bālaḥ sthaviro'yaṃ mato me |
icchāmyahaṃ varamasmai pradātuṃ
tanme viprāḥ saṃvidadhvaṃ yathāvat

यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्

yathā ca nastakṣaka eti śīghram

व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं
वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच ।
होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा
कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत्

vyāhartukāme varade nṛpe dvijaṃ
varaṃ vṛṇīṣveti tato'byuvāca |
hotā vākyaṃ nātihṛṣṭāntarātmā
karmaṇyasmiṃstakṣako naiti tāvat

यथा चेदं कर्म समाप्यते मे
यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम् ।
तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे
परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः

yathā cedaṃ karma samāpyate me
yathā ca vai takṣaka eti śīghram |
tathā bhavantaḥ prayatantu sarve
paraṃ śaktyā sa hi me vidviṣāṇaḥ

यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः ।
इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः

yathā śastrāṇi naḥ prāhuryathā śaṃsati pāvakaḥ |
indrasya bhavane rājaṃstakṣako bhayapīḍitaḥ

यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा
पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात् ।
स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं
यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव

yathā sūto lohitākṣo mahātmā
paurāṇiko veditavānpurastāt |
sa rājānaṃ prāha pṛṣṭastadānīṃ
yathāhurviprāstadvadetannṛdeva

पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं
दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन् ।
वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो
न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति

purāṇamāgamya tato bravīmyahaṃ
dattaṃ tasmai varamindreṇa rājan |
vaseha tvaṃ matsakāśe sugupto
na pāvakastvāṃ pradahiṣyatīti

तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः

tadā jagāmāhidattābhayaḥ prabhuḥ

भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः

bhaviṣyatītyeva vicintayānaḥ

तस्योत्तरीये निहितः स नागो
भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत् ।
ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः
क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन्

tasyottarīye nihitaḥ sa nāgo
bhayodvignaḥ śarma naivābhyagacchat |
tato rājā mantravido'bravītpunaḥ
kruddho vākyaṃ takṣakasyāntamicchan

इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः ।
तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ

indrasya bhavane viprā yadi nāgaḥ sa takṣakaḥ |
tamindreṇaiva sahitaṃ pātayadhyaṃ vibhāvasau

जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति ।
होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा

janamejayena rājñā tu noditastakṣakaṃ prati |
hotā juhāva tatrasthaṃ takṣakaṃ pannagaṃ tathā

हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः ।
आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा

hūyamāne tathā caiva takṣakaḥ sapurandaraḥ |
ākāśe dadṛśe tatra kṣaṇena vyathitastadā

पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत् ।
हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ

purandarastu taṃ yajñaṃ dṛṣṭvorubhayamāviśat |
hitvā tu takṣakaṃ trastaḥ svameva bhavanaṃ yayau

इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः ।
मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः ।
तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन्

indre gate tu rājendra takṣako bhayamohitaḥ |
mantraśaktyā pāvakārcissamīpamavaśo gataḥ |
taṃ dṛṣṭvā ṛtvijastatra vacanaṃ cedamabruvan

अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप ।
श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम्

ayamāyāti tūrṇaṃ sa takṣakaste vaśaṃ nṛpa |
śrūyate'sya mahānnādo nadato bhairavaṃ ravam

नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो
भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः ।
घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति
तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः

nūnaṃ mukto vajrabhṛtā sa nāgo
bhraṣṭo nākānmantravitrastakāyaḥ |
ghūrṇannākāśe naṣṭasaṃjño'bhyupaiti
tīvrānniśvāsānniśvasanpannagendraḥ

वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो ।
अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि

vartate tava rājendra karmaitadvidhivatprabho |
asmai tu dvijamukhyāya varaṃ tvaṃ dātumarhasi

बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय
वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम् ।
वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं
तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम्

bālābhirūpasya tavāprameya
varaṃ prayacchāmi yathānurūpam |
vṛṇīṣva yatte'bhimataṃ hṛdi sthitaṃ
tatte pradāsyāmyapi cedadeyam

पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि ।
इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत्

patiṣyamāṇe nāgendre takṣake jātavedasi |
idamantaramityevaṃ tadāstīko'bhyacodayat

वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय ।
सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः

varaṃ dadāsi cenmahyaṃ vṛṇomi janamejaya |
satraṃ te viramatvetanna pateyurihoragāḥ

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः ।
नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत्

evamuktastadā tena brahmanpārikṣitastu saḥ |
nātihṛṣṭamanāścedamāstīkaṃ vākyamabravīt

सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो ।
तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम

suvarṇaṃ rajataṃ gāśca yaccānyanmanyase vibho |
tatte dadyāṃ varaṃ vipra na nivartetkraturmama

सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम् ।
सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः

suvarṇaṃ rajataṃ gāśca na tvāṃ rājanvṛṇomyaham |
satraṃ te viramatvetatsvasti mātṛkulasya naḥ

आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः

āstīkenaivamuktastu rājā pārikṣitastadā |
punaḥpunaruvācedamāstīkaṃ vadatāṃ varaḥ

अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम ।
अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन

anyaṃ varaya bhadraṃ te varaṃ dvijvarottama |
ayācata na cāpyanyaṃ varaṃ sa bhṛgunandana

ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम् ।
राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम्

tato vedavidastāta sadasyāḥ sarva eva tam |
rājānamūcuḥ sahitā labhatāṃ brāhmaṇo varam