अध्याय 51: सर्पयज्ञ की तैयारी

एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमीदितः ।
आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः

evamuktvā tataḥ śrīmānmantribhiścānumīditaḥ |
āruroha pratijñāṃ sa sarpasatrāya pārthivaḥ

ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुरोहितमथाहूय ऋत्विजो वसुधाधिपः

brahmanbharataśārdūlo rājā pārikṣitastadā |
purohitamathāhūya ṛtvijo vasudhādhipaḥ

अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः कार्यसंपत्करं वचः ।
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान्

abravīdvākyasaṃpannaḥ kāryasaṃpatkaraṃ vacaḥ |
yo me hiṃsitavāṃstātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān

प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे ।
अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम्

pratikuryāṃ yathā tasya tadbhavanto bruvantu me |
api tatkarma viditaṃ bhavatāṃ yena pannagam

तक्षकं संप्रदीप्तेऽग्नौ प्रक्षिपेयं सबान्धवम् ।
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना ॥
तथाऽहमपि तं पापं दग्धुमिच्छामि पन्नगम्

takṣakaṃ saṃpradīpte'gnau prakṣipeyaṃ sabāndhavam |
yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā ||
tathā'hamapi taṃ pāpaṃ dagdhumicchāmi pannagam

अस्ति राजन्महात्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम् ।
सर्वसत्रमिति ख्यातं पुराणे परिपठ्यते

asti rājanmahātsatraṃ tvadarthaṃ devanirmitam |
sarvasatramiti khyātaṃ purāṇe paripaṭhyate

आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्योऽस्ति नराधिप ।
इति पौराणिकाः प्राहुरस्माकं चास्ति स क्रतुः

āhartā tasya satrasya tvannānyo'sti narādhipa |
iti paurāṇikāḥ prāhurasmākaṃ cāsti sa kratuḥ

एवमुक्तः स राजर्षिर्मेने दग्धं हि तक्षकम् ।
हुताशनमुखे दीप्ते प्रविष्टमिति सत्तम

evamuktaḥ sa rājarṣirmene dagdhaṃ hi takṣakam |
hutāśanamukhe dīpte praviṣṭamiti sattama

ततोऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा ।
आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे

tato'bravīnmantravidastānrājā brāhmaṇāṃstadā |
āhariṣyāmi tatsatraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me

ततस्त ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम ।
तं देशं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात्

tatasta ṛtvijastasya śāstrato dvijasattama |
taṃ deśaṃ māpayāmāsuryajñāyatanakāraṇāt

यथावद्वेदविद्वांसः सर्वे बुद्धेः परंगताः ।
ऋद्ध्या परमया युक्तमिष्टं द्विजगणैर्युतम्

yathāvadvedavidvāṃsaḥ sarve buddheḥ paraṃgatāḥ |
ṛddhyā paramayā yuktamiṣṭaṃ dvijagaṇairyutam

प्रभूतधनधान्याढ्यमृत्विग्भिः सुनिषेवितम् ।
निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनमीप्सितम्

prabhūtadhanadhānyāḍhyamṛtvigbhiḥ suniṣevitam |
nirmāya cāpi vidhivadyajñāyatanamīpsitam

राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा ।
इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति

rājānaṃ dīkṣayāmāsuḥ sarpasatrāptaye tadā |
idaṃ cāsīttatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati

निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा ।
यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत्

nimittaṃ mahadutpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā |
yajñasyāyatane tasminkriyamāṇe vaco'bravīt

स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः ।
इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा

sthapatirbuddhisaṃpanno vāstuvidyāviśāradaḥ |
ityabravītsūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikastadā

यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता ।
ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः

yasmindeśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā |
brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ

एतच्छ्रुत्वा तु राजासौ प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत् ।
क्षत्तारं न हि मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति

etacchrutvā tu rājāsau prāgdīkṣākālamabravīt |
kṣattāraṃ na hi me kaścidajñātaḥ praviśediti