अध्याय 48: आस्तीक का जन्म

गतमात्रं तु भर्तारं जरत्कारुरवेदयत् ।
भ्रातुः सकाशमागत्य यथातथ्यं तपोधन

gatamātraṃ tu bhartāraṃ jaratkāruravedayat |
bhrātuḥ sakāśamāgatya yathātathyaṃ tapodhana

ततः स भुजगश्रेष्ठः श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतरः स्वयम्

tataḥ sa bhujagaśreṣṭhaḥ śrutvā sumahadapriyam |
uvāca bhaginīṃ dīnāṃ tadā dīnataraḥ svayam

जानासि भद्रे यत्कार्यं प्रदाने कारणं च यत् ।
पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्यात्ततो यदि

jānāsi bhadre yatkāryaṃ pradāne kāraṇaṃ ca yat |
pannagānāṃ hitārthāya putraste syāttato yadi

स सर्पसत्रात्किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान् ।
एवं पितामहः पूर्वमुक्तवांस्तु सुरैः सह

sa sarpasatrātkila no mokṣayiṣyati vīryavān |
evaṃ pitāmahaḥ pūrvamuktavāṃstu suraiḥ saha

अप्यस्ति गर्भः सुभगे तस्मात्ते मुनिसत्तमात् ।
न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिणः

apyasti garbhaḥ subhage tasmātte munisattamāt |
na cecchāmyaphalaṃ tasya dārakarma manīṣiṇaḥ

कामं च मम न न्याय्यं प्रष्टुं त्वां कार्यमीदृशम् ।
किंतु कार्यगरीयस्त्वात्ततस्त्वाऽहमचूचुदम्

kāmaṃ ca mama na nyāyyaṃ praṣṭuṃ tvāṃ kāryamīdṛśam |
kiṃtu kāryagarīyastvāttatastvā'hamacūcudam

दुर्वार्यतां विदित्वा च भर्तुस्तेऽतितपस्विनः ।
नैनमन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत्स माम्

durvāryatāṃ viditvā ca bhartuste'titapasvinaḥ |
nainamanvāgamiṣyāmi kadāciddhi śapetsa mām

आचक्ष्व भद्रे भर्तुः स्वं सर्वमेव विचेष्टितम् ।
उद्धरस्व च शल्यं मे घोरं हृदि चिरस्थितम्

ācakṣva bhadre bhartuḥ svaṃ sarvameva viceṣṭitam |
uddharasva ca śalyaṃ me ghoraṃ hṛdi cirasthitam

जरत्कारुस्ततो वाक्यमित्युक्ता प्रत्यभाषत ।
आश्वासयन्ती सन्तप्तं वासुकिं पन्नगेश्वरम्

jaratkārustato vākyamityuktā pratyabhāṣata |
āśvāsayantī santaptaṃ vāsukiṃ pannageśvaram

पृष्टो मयाऽपत्यहेतोः स महात्मा महातपाः ।
अस्तीत्युत्तरमुद्दिश्य ममेदं गतवांश्च सः

pṛṣṭo mayā'patyahetoḥ sa mahātmā mahātapāḥ |
astītyuttaramuddiśya mamedaṃ gatavāṃśca saḥ

स्वैरेष्वपि न तेनाहं स्मरामि वितथं वचः ।
उक्तपूर्वं कुतो राजन्सांपराये स वक्ष्यति

svaireṣvapi na tenāhaṃ smarāmi vitathaṃ vacaḥ |
uktapūrvaṃ kuto rājansāṃparāye sa vakṣyati

न संतापस्त्वया कार्यः कार्यं प्रति भुजंगमे ।
उत्पत्स्यति च ते पुत्रो ज्वलनार्कसमप्रभः

na saṃtāpastvayā kāryaḥ kāryaṃ prati bhujaṃgame |
utpatsyati ca te putro jvalanārkasamaprabhaḥ

इत्युक्त्वा स हि मां भ्रातर्गतो भर्ता तपोधनः ।
तस्माद्व्येतु परं दुःखं तवेदं मनसि स्थितम्

ityuktvā sa hi māṃ bhrātargato bhartā tapodhanaḥ |
tasmādvyetu paraṃ duḥkhaṃ tavedaṃ manasi sthitam

एतच्छ्रुत्वा स नागेन्द्रो वासुकिः परया मुदा ।
एवमस्त्विति तद्वाक्यं भगिन्याः प्रत्यगृह्णत

etacchrutvā sa nāgendro vāsukiḥ parayā mudā |
evamastviti tadvākyaṃ bhaginyāḥ pratyagṛhṇata

सान्त्वमानार्थदानैश्च पूजया चारुरूपया ।
सोदर्यां पूजयामास स्वसारं पन्नगोत्तमः

sāntvamānārthadānaiśca pūjayā cārurūpayā |
sodaryāṃ pūjayāmāsa svasāraṃ pannagottamaḥ

ततः प्रववृधे गर्भो महातेजा महाप्रभः ।
यथा मोमो द्विजश्रेष्ठ शुक्लपक्षोदितो दिवि

tataḥ pravavṛdhe garbho mahātejā mahāprabhaḥ |
yathā momo dvijaśreṣṭha śuklapakṣodito divi

अथ काले तु सा ब्रह्मन्प्रजज्ञे भुजगस्वसा ।
कुमारं देवगर्भाभं पितृमातृभयापहम्

atha kāle tu sā brahmanprajajñe bhujagasvasā |
kumāraṃ devagarbhābhaṃ pitṛmātṛbhayāpaham

ववृधे स तु तत्रैव नागराजनिवेशने ।
वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्भार्गवच्यवनात्मजात्

vavṛdhe sa tu tatraiva nāgarājaniveśane |
vedāṃścādhijage sāṅgānbhārgavacyavanātmajāt

चीर्णव्रतो बाल एव बुद्धिसत्त्वगुणान्वितः ।
नाम चास्याभवत्ख्यातं लोकेष्वास्तीक इत्युत

cīrṇavrato bāla eva buddhisattvaguṇānvitaḥ |
nāma cāsyābhavatkhyātaṃ lokeṣvāstīka ityuta

अस्तीत्युक्त्वा गतो यस्मात्पिता गर्भस्थमेव तम् ।
वनं तस्मादिदं तस्य नामास्तीकेति विश्रुतम्

astītyuktvā gato yasmātpitā garbhasthameva tam |
vanaṃ tasmādidaṃ tasya nāmāstīketi viśrutam

स बाल एव तत्रस्थश्चरन्नमितबुद्धिमान् ।
गृहे पन्नगराजस्य प्रयत्नात्परिरक्षितः

sa bāla eva tatrasthaścarannamitabuddhimān |
gṛhe pannagarājasya prayatnātparirakṣitaḥ

भगवानिव देवेशः शूलपाणिर्हिरण्मयः ।
विवर्धमानः सर्वांस्तान्पन्नगानभ्यहर्षयत्

bhagavāniva deveśaḥ śūlapāṇirhiraṇmayaḥ |
vivardhamānaḥ sarvāṃstānpannagānabhyaharṣayat