अध्याय 33: अमृत-हरण और विष्णु के वाहन गरुड़

जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिनिकरोज्ज्वलः ।
प्रविवेश बलात्पक्षी वारिवेग इवार्णवम्

jāmbūnadamayo bhūtvā marīcinikarojjvalaḥ |
praviveśa balātpakṣī vārivega ivārṇavam

स चक्रं क्षुरपर्यन्तमपश्यदमृतान्तिके ।
परिभ्रमन्तमनिशं तीक्ष्णधारमयस्मयम्

sa cakraṃ kṣuraparyantamapaśyadamṛtāntike |
paribhramantamaniśaṃ tīkṣṇadhāramayasmayam

ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम् ।
घोररूपं तदत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम्

jvalanārkaprabhaṃ ghoraṃ chedanaṃ somahāriṇām |
ghorarūpaṃ tadatyarthaṃ yantraṃ devaiḥ sunirmitam

तस्यान्तरं स दृष्ट्वै पर्यवर्तत खेचरः ।
अरान्तरेणाभ्यपतत्संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह

tasyāntaraṃ sa dṛṣṭvai paryavartata khecaraḥ |
arāntareṇābhyapatatsaṃkṣipyāṅgaṃ kṣaṇena ha

अधश्चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्व्युती ।
विद्युज्जिह्वौ महावीर्यौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ

adhaścakrasya caivātra dīptānalasamadvyutī |
vidyujjihvau mahāvīryau dīptāsyau dīptalocanau

चक्षुर्विषौ महाघोरौ नित्यं क्रुद्धौ तरस्विनौ ।
अमृतस्यैव रक्षार्थं ददर्श भुजगोत्तमौ

cakṣurviṣau mahāghorau nityaṃ kruddhau tarasvinau |
amṛtasyaiva rakṣārthaṃ dadarśa bhujagottamau

सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ ।
तयोरेकोऽपि यं पश्येत्स तूर्णं भस्मसाद्भवेत्

sadā saṃrabdhanayanau sadā cānimiṣekṣaṇau |
tayoreko'pi yaṃ paśyetsa tūrṇaṃ bhasmasādbhavet

तौ दृष्ट्वा सहसा खेदं जगाम विनतात्मजः ।
कथमेतौ महावीर्यौ जेतव्यौ हरिभोजिनौ

tau dṛṣṭvā sahasā khedaṃ jagāma vinatātmajaḥ |
kathametau mahāvīryau jetavyau haribhojinau

इति संचिन्त्य गरुडस्तयोस्तूर्णं निराकरः ।
तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णः सहसाऽऽवृणोत् ।
ताभ्यामदृष्टरूपोऽसौ सर्वतः समताडयत्

iti saṃcintya garuḍastayostūrṇaṃ nirākaraḥ |
tayoścakṣūṃṣi rajasā suparṇaḥ sahasā''vṛṇot |
tābhyāmadṛṣṭarūpo'sau sarvataḥ samatāḍayat

तयोरङ्गे समाक्रम्य वैनतेयोऽन्तरिक्षगः ।
आच्छिनत्तरसा मध्ये सोममभ्यद्रवत्ततः

tayoraṅge samākramya vainateyo'ntarikṣagaḥ |
ācchinattarasā madhye somamabhyadravattataḥ

समुत्पाट्यामृतं तत्र वैनतेयस्ततो बली ।
उत्पपात जवेनैव यन्त्रमुन्मथ्य वीर्यवान्

samutpāṭyāmṛtaṃ tatra vainateyastato balī |
utpapāta javenaiva yantramunmathya vīryavān

अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु निःसृतः ।
आगच्छदपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां ततः

apītvaivāmṛtaṃ pakṣī parigṛhyāśu niḥsṛtaḥ |
āgacchadapariśrānta āvāryārkaprabhāṃ tataḥ

विष्णुना च तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान् ।
तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा

viṣṇunā ca tadākāśe vainateyaḥ sameyivān |
tasya nārāyaṇastuṣṭastenālaulyena karmaṇā

तमुवाचाव्ययो देवो वरदोऽस्मीति खेचरम् ।
स वव्रे तव तिष्ठेयमुपरीत्यन्तरिक्षगः

tamuvācāvyayo devo varado'smīti khecaram |
sa vavre tava tiṣṭheyamuparītyantarikṣagaḥ

उवाच चैनं भूयोऽपि नारायणमिदं वचः ।
अजरश्चामरश्च स्याममृतेन विनाऽप्यहम्

uvāca cainaṃ bhūyo'pi nārāyaṇamidaṃ vacaḥ |
ajaraścāmaraśca syāmamṛtena vinā'pyaham

एवमस्त्विति तं विष्णुरुवाच विनतासुतम् ।
प्रतिगृह्य वनौ तौ च गरुडो विष्णुमब्रवीत्

evamastviti taṃ viṣṇuruvāca vinatāsutam |
pratigṛhya vanau tau ca garuḍo viṣṇumabravīt

भवतेपि वरं दद्यां वृणोतु भगवानपि ।
तं वव्रे वाहनं विष्णुर्नरुत्मन्तं महाबलम्

bhavatepi varaṃ dadyāṃ vṛṇotu bhagavānapi |
taṃ vavre vāhanaṃ viṣṇurnarutmantaṃ mahābalam

ध्वजं च चक्रे भगवानुपरि स्थास्यसीति तम् ।
एवमस्त्विति तं देवमुक्त्वा नारायणं खगः

dhvajaṃ ca cakre bhagavānupari sthāsyasīti tam |
evamastviti taṃ devamuktvā nārāyaṇaṃ khagaḥ

वव्राज तरसा वेगाद्वायुं स्पर्धन्महाजवः ।
तं व्रजन्तं खगश्रेष्ठं वज्रेणेन्द्रोऽभ्यताडयत्

vavrāja tarasā vegādvāyuṃ spardhanmahājavaḥ |
taṃ vrajantaṃ khagaśreṣṭhaṃ vajreṇendro'bhyatāḍayat

हरन्तममृतं रोषाद्गरुडं पक्षिणां वरम् ।
तमुवाचेन्द्रमाक्रन्दे गरुडः पततां वरः

harantamamṛtaṃ roṣādgaruḍaṃ pakṣiṇāṃ varam |
tamuvācendramākrande garuḍaḥ patatāṃ varaḥ

प्रहसञ्श्लक्ष्णया वाचा तथा वज्रसमाहतः ।
ऋषेर्मानं करिष्यामि वज्रं यस्यास्थिसंभवम्

prahasañślakṣṇayā vācā tathā vajrasamāhataḥ |
ṛṣermānaṃ kariṣyāmi vajraṃ yasyāsthisaṃbhavam

वज्रस्य च करिष्यामि तवैव च शतक्रतो ।
एतत्पत्रं त्यजाम्येकं यस्यान्तं नोपलप्स्यसे

vajrasya ca kariṣyāmi tavaiva ca śatakrato |
etatpatraṃ tyajāmyekaṃ yasyāntaṃ nopalapsyase

न च वज्रनिपातेन रुजा मेऽस्तीह काचन ।
एवमुक्त्वा ततः पुत्रमुत्ससर्ज स पक्षिराट्

na ca vajranipātena rujā me'stīha kācana |
evamuktvā tataḥ putramutsasarja sa pakṣirāṭ

तदुत्सृष्टमभिप्रेक्ष्य तस्य पर्णमनुत्तमम् ।
हृष्टानि सर्धभूतानि नाम चक्रुर्गरुत्मतः

tadutsṛṣṭamabhiprekṣya tasya parṇamanuttamam |
hṛṣṭāni sardhabhūtāni nāma cakrurgarutmataḥ

सुरूपं पत्रमालक्ष्य सुपर्णोऽयं भवत्विति ।
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं सहस्राक्षः पुरंदरः ।
खगो महदिदं भूतमिति मत्वाऽभ्यभाषत

surūpaṃ patramālakṣya suparṇo'yaṃ bhavatviti |
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |
khago mahadidaṃ bhūtamiti matvā'bhyabhāṣata

बलं विज्ञातुमिच्छामि यत्ते परमनुत्तमम् ।
सख्यं चानन्तमिच्छामि त्वया सह खगोत्तम

balaṃ vijñātumicchāmi yatte paramanuttamam |
sakhyaṃ cānantamicchāmi tvayā saha khagottama