अध्याय 256: आग के समीप आने पर जरिता की दुविधा

ततः प्रज्वलिते वह्नौ शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः ।
व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम्

tataḥ prajvalite vahnau śārṅgakāste suduḥkhitāḥ |
vyathitāḥ paramodvignā nādhijagmuḥ parāyaṇam

निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी ।
जरिता शोकदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता

niśāmya putrakānbālānmātā teṣāṃ tapasvinī |
jaritā śokaduḥkhārtā vilalāpa suduḥkhitā

अयमग्निर्दहन्कक्षमित आयाति भीषणः ।
जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः

ayamagnirdahankakṣamita āyāti bhīṣaṇaḥ |
jagatsaṃdīpayanbhīmo mama duḥkhavivardhanaḥ

इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः ।
अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणाः

ime ca māṃ karṣayanti śiśavo mandacetasaḥ |
abarhāścaraṇairhīnāḥ pūrveṣāṃ naḥ parāyaṇāḥ

त्रासयंश्चायमायाति लेलिहानो महीरुहान् ।
अजातपक्षाश्च सुता न शक्ताः सरणे मम

trāsayaṃścāyamāyāti lelihāno mahīruhān |
ajātapakṣāśca sutā na śaktāḥ saraṇe mama

आदाय च न शक्नोमि पुत्रांस्तरितुमात्मना ।
न च त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे

ādāya ca na śaknomi putrāṃstaritumātmanā |
na ca tyaktumahaṃ śaktā hṛdayaṃ dūyatīva me

कं तु जह्यामहं पुत्रं कमादाय व्रजाम्यहम् ।
किंनु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम्

kaṃ tu jahyāmahaṃ putraṃ kamādāya vrajāmyaham |
kiṃnu me syātkṛtaṃ kṛtvā manyadhvaṃ putrakāḥ katham

चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन ।
छादयिष्यामि वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह

cintayānā vimokṣaṃ vo nādhigacchāmi kiṃcana |
chādayiṣyāmi vo gātraiḥ kariṣye maraṇaṃ saha

जरितारौ कुलं ह्येतज्ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् ।
सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः

jaritārau kulaṃ hyetajjyeṣṭhatvena pratiṣṭhitam |
sārisṛkkaḥ prajāyeta pitṝṇāṃ kulavardhanaḥ

स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविदां वरः ।
इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा

stambamitrastapaḥ kuryāddroṇo brahmavidāṃ varaḥ |
ityevamuktvā prayayau pitā vo nirghṛṇaḥ purā

कमुपादाय शक्येयं गन्तुं कष्टाऽऽपदुत्तमा ।
किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेदिति च विह्वला ।
नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात्

kamupādāya śakyeyaṃ gantuṃ kaṣṭā''paduttamā |
kiṃ nu kṛtvā kṛtaṃ kāryaṃ bhavediti ca vihvalā |
nāpaśyatsvadhiyā mokṣaṃ svasutānāṃ tadānalāt

एवं ब्रुवाणां शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुरथ मातरम् ।
स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट्

evaṃ bruvāṇāṃ śārṅgāste pratyūcuratha mātaram |
snehamutsṛjya mātastvaṃ pata yatra na havyavāṭ

अस्मास्विह विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव ।
त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसन्ततिः

asmāsviha vinaṣṭeṣu bhavitāraḥ sutāstava |
tvayi mātarvinaṣṭāyāṃ na naḥ syātkulasantatiḥ

अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षेमं स्याद्यत्कुलस्य नः ।
तद्वै कर्तुं परः कालो मातरेष भवेत्तव

anvavekṣyaitadubhayaṃ kṣemaṃ syādyatkulasya naḥ |
tadvai kartuṃ paraḥ kālo mātareṣa bhavettava

मा त्वं सर्वविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः ।
न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः

mā tvaṃ sarvavināśāya snehaṃ kārṣīḥ suteṣu naḥ |
na hīdaṃ karma moghaṃ syāllokakāmasya naḥ pituḥ

इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः ।
तदाविशध्वं त्वरिता वह्नेरत्र न वो भयम्

idamākhorbilaṃ bhūmau vṛkṣasyāsya samīpataḥ |
tadāviśadhvaṃ tvaritā vahneratra na vo bhayam

ततोऽहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रकाः ।
एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः

tato'haṃ pāṃsunā chidramapidhāsyāmi putrakāḥ |
evaṃ pratikṛtaṃ manye jvalataḥ kṛṣṇavartmanaḥ

तत एष्याम्यतीतेऽग्नौ विहन्तुं पांसुशंचयम् ।
रोचतामेष वो वादो मोक्षार्थं च हुताशनात्

tata eṣyāmyatīte'gnau vihantuṃ pāṃsuśaṃcayam |
rocatāmeṣa vo vādo mokṣārthaṃ ca hutāśanāt

अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत् ।
पश्यमाना भयमिदं प्रवेष्टुं नात्र शक्नुमः

abarhānmāṃsabhūtānnaḥ kravyādākhurvināśayet |
paśyamānā bhayamidaṃ praveṣṭuṃ nātra śaknumaḥ

कथमग्निर्न नो धक्ष्येत्कथमाखुर्न नाशयेत् ।
कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः

kathamagnirna no dhakṣyetkathamākhurna nāśayet |
kathaṃ na syātpitā moghaḥ kathaṃ mātā dhriyeta naḥ

बिल आखोर्विनाशः स्यादग्नेराकाशचारिणाम् ।
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम्

bila ākhorvināśaḥ syādagnerākāśacāriṇām |
anvavekṣyaitadubhayaṃ śreyāndāho na bhakṣaṇam

गर्हितं मरणं नः स्यादाखुना भक्षिते बिले ।
शिष्टादिष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात्

garhitaṃ maraṇaṃ naḥ syādākhunā bhakṣite bile |
śiṣṭādiṣṭaḥ parityāgaḥ śarīrasya hutāśanāt

अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः

agnidāhe tu niyataṃ brahmaloke dhruvā gatiḥ