अध्याय 241: सुभद्रा की यति-सेवा और अर्जुन की पहचान

स तथेति प्रतिज्ञाय सहितो यतिना हरिः ।
कृत्वा तु संविदं तेन प्रहृष्टः केशवोऽभवत्

sa tatheti pratijñāya sahito yatinā hariḥ |
kṛtvā tu saṃvidaṃ tena prahṛṣṭaḥ keśavo'bhavat

पर्वते तौ विहृत्यैव यथेष्टं कृष्णपाण्डवौ ।
तां पुरीं प्रविवेशाथ गृह्य हस्तेन पाण्डवम् ।
प्रविश्य च गृहं रम्यं सर्वभोगसमन्वितम्

parvate tau vihṛtyaiva yatheṣṭaṃ kṛṣṇapāṇḍavau |
tāṃ purīṃ praviveśātha gṛhya hastena pāṇḍavam |
praviśya ca gṛhaṃ ramyaṃ sarvabhogasamanvitam

पार्थमावेदयामास रुक्मिणीसत्यभामयोः ।
हृषीकेशवचः श्रुत्वा ते उभे चोचतुर्भृशम्

pārthamāvedayāmāsa rukmiṇīsatyabhāmayoḥ |
hṛṣīkeśavacaḥ śrutvā te ubhe cocaturbhṛśam

मनोरथो महानेष हृदि नौ परिवर्तते ।
कदा द्रक्षाव बीभत्सुं पाण्डवं पुरमागतम्

manoratho mahāneṣa hṛdi nau parivartate |
kadā drakṣāva bībhatsuṃ pāṇḍavaṃ puramāgatam

इत्येवं हर्षमाणे ते वदन्त्यौ सुभृशं प्रियम् ।
रुग्मिणीसत्यभामे वै दृष्ट्वा प्रीतोऽभवद्यतिः

ityevaṃ harṣamāṇe te vadantyau subhṛśaṃ priyam |
rugmiṇīsatyabhāme vai dṛṣṭvā prīto'bhavadyatiḥ

सर्वेषां हर्षमाणानां पार्थो हर्षमुपागमत् ।
प्राप्तमज्ञातरूपेण चागतं चार्जुनं हरिः

sarveṣāṃ harṣamāṇānāṃ pārtho harṣamupāgamat |
prāptamajñātarūpeṇa cāgataṃ cārjunaṃ hariḥ

सत्कृत्य पूज्यमानं तु प्रीत्या चैव ह्यपूजयत् ।
स तं प्रियातिथिं श्रेष्ठं समीक्ष्य यतिमागतम्

satkṛtya pūjyamānaṃ tu prītyā caiva hyapūjayat |
sa taṃ priyātithiṃ śreṣṭhaṃ samīkṣya yatimāgatam

सोदर्यां भगिनीं कृष्णः सुभद्रामिदमब्रवीत् ।
अयं देशातिथिर्भद्रे संशितव्रतवानृषिः

sodaryāṃ bhaginīṃ kṛṣṇaḥ subhadrāmidamabravīt |
ayaṃ deśātithirbhadre saṃśitavratavānṛṣiḥ

प्राप्नोतु सततं पूजां तव कन्यापुरे वसन् ।
आर्येण च परिज्ञातः पूजनीयो यतिस्त्वया

prāpnotu satataṃ pūjāṃ tava kanyāpure vasan |
āryeṇa ca parijñātaḥ pūjanīyo yatistvayā

रागाद्भरस्व वार्ष्णेयि भक्ष्यैर्भोज्यैर्यतिं सदा ।
एष यद्यदृषिर्ब्रूयात्कार्यमेव न संशयः

rāgādbharasva vārṣṇeyi bhakṣyairbhojyairyatiṃ sadā |
eṣa yadyadṛṣirbrūyātkāryameva na saṃśayaḥ

सखीभिः सहिता भद्रे भवास्य वशवर्तिनी ।
पुरा हि यतयो भद्रे ये भैक्षार्थमनुव्रताः

sakhībhiḥ sahitā bhadre bhavāsya vaśavartinī |
purā hi yatayo bhadre ye bhaikṣārthamanuvratāḥ

ते बभूवुर्दशार्हाणां कन्यापुरनिवासिनः ।
तेभ्यो भोज्यानि भक्ष्याणि यथाकालमतन्द्रिताः ।
कन्यापुरगताः कन्याः प्रयच्छन्ति यशस्विनि

te babhūvurdaśārhāṇāṃ kanyāpuranivāsinaḥ |
tebhyo bhojyāni bhakṣyāṇi yathākālamatandritāḥ |
kanyāpuragatāḥ kanyāḥ prayacchanti yaśasvini

सा तथेत्यब्रवीत्कृष्णं करिष्यामि यथाऽऽथ माम् ।
तोषयिष्यामि वृत्तेन कर्मणा च द्विजर्षभम्

sā tathetyabravītkṛṣṇaṃ kariṣyāmi yathā''tha mām |
toṣayiṣyāmi vṛttena karmaṇā ca dvijarṣabham

एवमेतेन रूपेण कंचित्कालं धनञ्जयः ।
उवास भक्ष्यैर्भोज्यैश्च भद्रया परमार्चितः

evametena rūpeṇa kaṃcitkālaṃ dhanañjayaḥ |
uvāsa bhakṣyairbhojyaiśca bhadrayā paramārcitaḥ

तस्य सर्वगुणोपेतां वासुदेवसहोदरीम् ।
पश्यतः सततं भद्रां प्रादुरासीन्मनोभवः

tasya sarvaguṇopetāṃ vāsudevasahodarīm |
paśyataḥ satataṃ bhadrāṃ prādurāsīnmanobhavaḥ

गूहयन्निव चाकारमालोक्य वरवर्णिनीम् ।
दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य पार्थः कामवशं गतः

gūhayanniva cākāramālokya varavarṇinīm |
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya pārthaḥ kāmavaśaṃ gataḥ

स कृष्णां द्रौपदीं मेने न रूपे भद्रया समाम् ।
प्राप्तां भूमान्विन्द्रसेनां साक्षाद्वा वरुणात्मजाम्

sa kṛṣṇāṃ draupadīṃ mene na rūpe bhadrayā samām |
prāptāṃ bhūmānvindrasenāṃ sākṣādvā varuṇātmajām

अतीतकाले संप्राप्ते सर्वास्तापि सुरस्त्रियः ।
न समा भद्रया लोके इत्येवं मन्यतेऽर्जुनः

atītakāle saṃprāpte sarvāstāpi surastriyaḥ |
na samā bhadrayā loke ityevaṃ manyate'rjunaḥ

अतीतसमये काले सोदर्याणां धनञ्जयः ।
न सस्मार सुभद्रायां कामाङ्कुशनिवारितः

atītasamaye kāle sodaryāṇāṃ dhanañjayaḥ |
na sasmāra subhadrāyāṃ kāmāṅkuśanivāritaḥ

क्रीडारतिपरां भद्रां सखीगणसमावृताम् ।
प्रीयते स्मार्जुनः पश्यन्स्वाहामिव विभावसुः

krīḍāratiparāṃ bhadrāṃ sakhīgaṇasamāvṛtām |
prīyate smārjunaḥ paśyansvāhāmiva vibhāvasuḥ

पाण्डवस्य सुभद्रायाः सकाशे तु यशस्विनः ।
समुत्पत्तिः प्रभावश्च गदेन कथितः पुरा

pāṇḍavasya subhadrāyāḥ sakāśe tu yaśasvinaḥ |
samutpattiḥ prabhāvaśca gadena kathitaḥ purā

श्रुत्वा चाशनिनिर्घोषं केशवेनापि धीमता ।
उपमामर्जुनं कृत्वा विस्तरः कथितः पुरा

śrutvā cāśaninirghoṣaṃ keśavenāpi dhīmatā |
upamāmarjunaṃ kṛtvā vistaraḥ kathitaḥ purā

क्रुद्धमानप्रलापश्च वृष्णीनामर्जुनं प्रति ।
पौरुषं चोपमां कृत्वा प्रावर्तत धनुष्मताम्

kruddhamānapralāpaśca vṛṣṇīnāmarjunaṃ prati |
pauruṣaṃ copamāṃ kṛtvā prāvartata dhanuṣmatām

अन्योन्यकलहे चापि विवादे चापि वृष्णयः ।
अर्जुनोपि न मे तुल्यः कुतस्त्वमिति चाब्रुवन्

anyonyakalahe cāpi vivāde cāpi vṛṣṇayaḥ |
arjunopi na me tulyaḥ kutastvamiti cābruvan

जातांश्च पुत्रान्गृह्णन्त आशिषो वृष्णयोऽब्रवन् ।
अर्जुनस्य समो वीर्ये भव तात धनुर्धरः

jātāṃśca putrāngṛhṇanta āśiṣo vṛṣṇayo'bravan |
arjunasya samo vīrye bhava tāta dhanurdharaḥ

तस्मात्सुभद्रा चकमे पौरुषाद्भरतर्षभम् ।
सत्यसन्धस्य रूपेण चातुर्येण च मोहिता

tasmātsubhadrā cakame pauruṣādbharatarṣabham |
satyasandhasya rūpeṇa cāturyeṇa ca mohitā

चारणातिथिसंघानां गदस्य च निशम्य सा ।
अदृष्टे कृतभावाभूत्सुभद्रा भरतर्षभे

cāraṇātithisaṃghānāṃ gadasya ca niśamya sā |
adṛṣṭe kṛtabhāvābhūtsubhadrā bharatarṣabhe

कीर्तयन्ददृशे यो यः कथंचित्कुरुजाङ्गलम् ।
तं तमेव तदा भद्रा बीभत्सुं स्म हि पृच्छति

kīrtayandadṛśe yo yaḥ kathaṃcitkurujāṅgalam |
taṃ tameva tadā bhadrā bībhatsuṃ sma hi pṛcchati

अभीक्ष्णश्रवणादेवमभीक्ष्णपरिपृच्छनात् ।
प्रत्यक्ष इव भद्रायाः पाण्डवः प्रत्यपद्यत

abhīkṣṇaśravaṇādevamabhīkṣṇaparipṛcchanāt |
pratyakṣa iva bhadrāyāḥ pāṇḍavaḥ pratyapadyata

भुजौ भुजगसङ्काशौ ज्याघातेन किणीकृतौ ।
पार्थोऽयमिति पश्यन्त्या निःशंसयमजायत

bhujau bhujagasaṅkāśau jyāghātena kiṇīkṛtau |
pārtho'yamiti paśyantyā niḥśaṃsayamajāyata

यथारूपं हि शुश्राव सुभद्रा भरतर्षभम् ।
तथारूपमवेक्ष्यैनं परां प्रीतिमवाप सा

yathārūpaṃ hi śuśrāva subhadrā bharatarṣabham |
tathārūpamavekṣyainaṃ parāṃ prītimavāpa sā

सा कदाचिदुपासीनं पप्रच्छ कुरुनन्दनम् ।
कथं देशाश्च चरिता नानाजनपदाः कथम्

sā kadācidupāsīnaṃ papraccha kurunandanam |
kathaṃ deśāśca caritā nānājanapadāḥ katham

सरांसि सरितश्चैव वनानि च कथं यते ।
दिशः काश्च कथं प्राप्ताश्चरता भवता सदा

sarāṃsi saritaścaiva vanāni ca kathaṃ yate |
diśaḥ kāśca kathaṃ prāptāścaratā bhavatā sadā

स तथोक्तस्तदा भद्रां बहुनर्मामृतं ब्रुवन् ।
उवाच परमप्रीतस्तथा बहुविधाः कथाः

sa tathoktastadā bhadrāṃ bahunarmāmṛtaṃ bruvan |
uvāca paramaprītastathā bahuvidhāḥ kathāḥ

निशण्य विविधं तस्य लोके चरितमात्मनः ।
तथा परिगतो भावः कन्यायाः समपद्यत

niśaṇya vividhaṃ tasya loke caritamātmanaḥ |
tathā parigato bhāvaḥ kanyāyāḥ samapadyata

पर्वसन्धौ तु कस्मिंश्चित्सुभद्रा भरतर्षभम् ।
रहस्येकान्तमासाद्य हर्षमाणाऽभ्यभाषत

parvasandhau tu kasmiṃścitsubhadrā bharatarṣabham |
rahasyekāntamāsādya harṣamāṇā'bhyabhāṣata

यतिना रचता देशान्खाण्डवप्रस्थवासिनी ।
कश्चिद्भगवता दृष्टा पृथाऽस्माकं पितृष्वसा

yatinā racatā deśānkhāṇḍavaprasthavāsinī |
kaścidbhagavatā dṛṣṭā pṛthā'smākaṃ pitṛṣvasā

भ्रातृभिः प्रीयते सर्वैर्दृष्टः कच्चिद्युधिष्ठिरः ।
कच्चिद्धर्मपरो भीमो धर्मराजस्य धीमतः

bhrātṛbhiḥ prīyate sarvairdṛṣṭaḥ kaccidyudhiṣṭhiraḥ |
kacciddharmaparo bhīmo dharmarājasya dhīmataḥ

निवृत्तसमयः कच्चिदपराधाद्धनञ्जयः ।
नियमे कामभोगानां वर्तमानः प्रिये रतः

nivṛttasamayaḥ kaccidaparādhāddhanañjayaḥ |
niyame kāmabhogānāṃ vartamānaḥ priye rataḥ

क्व नु पार्थश्चरत्यद्य बहिः स वसतीर्वसन् ।
सुखोचितो ह्यदुःखार्हो दीर्घबाहुररिन्दमः

kva nu pārthaścaratyadya bahiḥ sa vasatīrvasan |
sukhocito hyaduḥkhārho dīrghabāhurarindamaḥ

कच्चिच्छ्रुतो वा दृष्टो वा पार्थो भगवताऽर्जुनः ।
निशम्य वचनं तस्यास्तामुवाच हसन्निव

kaccicchruto vā dṛṣṭo vā pārtho bhagavatā'rjunaḥ |
niśamya vacanaṃ tasyāstāmuvāca hasanniva

आर्या कुशलिनी कुन्ती सहपुत्रा सहस्नुषा ।
प्रीयते पश्यती पुत्रान्खाण्डवप्रस्थ आसते

āryā kuśalinī kuntī sahaputrā sahasnuṣā |
prīyate paśyatī putrānkhāṇḍavaprastha āsate

अनुज्ञातश्च मात्रा च सोदरैश्च धनञ्जयः ।
द्वारकामावसत्येको यतिलिङ्गेन पाण्डवः

anujñātaśca mātrā ca sodaraiśca dhanañjayaḥ |
dvārakāmāvasatyeko yatiliṅgena pāṇḍavaḥ

पश्यन्ती सततं कस्मान्नाभिजानासि माधवि ।
निशण्य वचनं तस्य वासुदेवसहोदरी

paśyantī satataṃ kasmānnābhijānāsi mādhavi |
niśaṇya vacanaṃ tasya vāsudevasahodarī

निश्वासबहुला तस्थौ क्षितिं विलिखती तदा ।
ततः परमसंहृष्टः सर्वशस्त्रभृतां वरः

niśvāsabahulā tasthau kṣitiṃ vilikhatī tadā |
tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ

अर्जुनोऽहमिति प्रीतस्तामुवाच धनञ्जयः ।
यथा तव गतो भावः श्रवणान्मयि भामिनि

arjuno'hamiti prītastāmuvāca dhanañjayaḥ |
yathā tava gato bhāvaḥ śravaṇānmayi bhāmini

त्वद्गतः सततं भावस्तथा तव गुणैर्मम ।
प्रशस्तेऽहनि धर्मेण भद्रे स्वयमहं वृतः

tvadgataḥ satataṃ bhāvastathā tava guṇairmama |
praśaste'hani dharmeṇa bhadre svayamahaṃ vṛtaḥ

सत्यवानिव सावित्र्या भविष्यामि पतिस्तव

satyavāniva sāvitryā bhaviṣyāmi patistava

एवमुक्त्वा ततः पार्थः प्रविवेश लतागृहम् ।
ततः सुभद्रा ललिता लज्जाभावसमन्विता

evamuktvā tataḥ pārthaḥ praviveśa latāgṛham |
tataḥ subhadrā lalitā lajjābhāvasamanvitā

मुमोह शयने दिव्ये शयाना न तथोचिता ।
नाकरोद्यतिपूजां सा लज्जाभावमुपेयुषी

mumoha śayane divye śayānā na tathocitā |
nākarodyatipūjāṃ sā lajjābhāvamupeyuṣī

कन्यापुरे तु यद्वृत्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा ।
शशास रुक्मिणीं कृष्णो भोजनादि तदार्जुने

kanyāpure tu yadvṛttaṃ jñātvā divyena cakṣuṣā |
śaśāsa rukmiṇīṃ kṛṣṇo bhojanādi tadārjune

तदाप्रभृति तां भद्रां चिन्तयन्वै धनञ्जयः ।
आस्ते स्म स तदाऽऽरामे कामेन भृशपीडितः

tadāprabhṛti tāṃ bhadrāṃ cintayanvai dhanañjayaḥ |
āste sma sa tadā''rāme kāmena bhṛśapīḍitaḥ

सुभद्रा चापि न स्वस्था पार्थं प्रति बभूव सा ।
कृशा विवर्णवदना चिन्ताशोकपरायणा

subhadrā cāpi na svasthā pārthaṃ prati babhūva sā |
kṛśā vivarṇavadanā cintāśokaparāyaṇā

निश्वासपरमा भद्रा मानसेन मनस्विनी ।
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति केनचित्

niśvāsaparamā bhadrā mānasena manasvinī |
na śayyāsanabhogeṣu ratiṃ vindati kenacit

न नक्तं न दिवा शेते बभूवोन्मत्तदर्शना ।
एवं शोकपरां भद्रां देवी वाक्यमथाब्रवीत् ।
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने

na naktaṃ na divā śete babhūvonmattadarśanā |
evaṃ śokaparāṃ bhadrāṃ devī vākyamathābravīt |
mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane

रुक्मिण्येवं सुभद्रां तां कृष्णस्यानुमते तदा ।
रहोगत्य तदा श्वश्रूं देवकीं वाक्यमब्रवीत्

rukmiṇyevaṃ subhadrāṃ tāṃ kṛṣṇasyānumate tadā |
rahogatya tadā śvaśrūṃ devakīṃ vākyamabravīt

अर्जुनो यतिरूपेण ह्यागतः सुसमाहितः ।
कन्यापुरमथाविश्य पूजितो भद्रया मुदा

arjuno yatirūpeṇa hyāgataḥ susamāhitaḥ |
kanyāpuramathāviśya pūjito bhadrayā mudā

तं विदित्वा सुभद्रापि लज्जया परिमोहिता ।
दिवानिशं शयाना सा नाकरोद्भोजनादिकम्

taṃ viditvā subhadrāpi lajjayā parimohitā |
divāniśaṃ śayānā sā nākarodbhojanādikam

एवमुक्ता तया देवी भद्रां शोकपरायणाम् ।
तत्समीपं समागत्य श्लक्ष्णं वाक्यमथाब्रवीत्

evamuktā tayā devī bhadrāṃ śokaparāyaṇām |
tatsamīpaṃ samāgatya ślakṣṇaṃ vākyamathābravīt

मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने ।
राज्ञे निवेदयित्वापि वसुदेवाय धीमते

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane |
rājñe nivedayitvāpi vasudevāya dhīmate

कृष्णायापि तथा भद्रे प्रहर्षं कारयामि ते ।
पश्चाज्जानामि ते वार्तां मा शोकं कुरु भामिनि

kṛṣṇāyāpi tathā bhadre praharṣaṃ kārayāmi te |
paścājjānāmi te vārtāṃ mā śokaṃ kuru bhāmini

एवमुक्त्वा तु सा माता भद्रायाः प्रियकारिणी ।
निवेदयामास तदा भद्रामानकदुन्दुभेः

evamuktvā tu sā mātā bhadrāyāḥ priyakāriṇī |
nivedayāmāsa tadā bhadrāmānakadundubheḥ

रहस्येकासना तत्र भद्राऽस्वस्थेति चाब्रवीत् ।
आरामे तु यतिः श्रीमानर्जुनश्चेति नः श्रुतम्

rahasyekāsanā tatra bhadrā'svastheti cābravīt |
ārāme tu yatiḥ śrīmānarjunaśceti naḥ śrutam

अक्रूराय च कृष्माय आहुकाय च सात्येकः ।
निवेद्यतां महाप्राज्ञ श्रोतव्यं यदि बान्धवैः

akrūrāya ca kṛṣmāya āhukāya ca sātyekaḥ |
nivedyatāṃ mahāprājña śrotavyaṃ yadi bāndhavaiḥ

वसुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा अक्रूराहुकयोस्तथा ।
निवेदयित्वा कृष्णेन मन्त्रयामास तैस्तदा

vasudevastu tacchrutvā akrūrāhukayostathā |
nivedayitvā kṛṣṇena mantrayāmāsa taistadā

इदं कार्यमिदं कृत्यमिदमेवेति निश्चितः ।
अक्रूरश्चोग्रसेनश्च सात्यकिश्च गदस्तथा

idaṃ kāryamidaṃ kṛtyamidameveti niścitaḥ |
akrūraścograsenaśca sātyakiśca gadastathā

पृथुश्रवाश्च कृष्णश्च सहिताः शिनिना मुहुः ।
रुक्मिणी सत्यभामा च देवकी रोहिणी तथा

pṛthuśravāśca kṛṣṇaśca sahitāḥ śininā muhuḥ |
rukmiṇī satyabhāmā ca devakī rohiṇī tathā

वसुदेवेन सहिताः पुरोहितमते स्थिताः ।
विवाहं मन्त्रयामासुर्द्वादशेऽहनि भारत

vasudevena sahitāḥ purohitamate sthitāḥ |
vivāhaṃ mantrayāmāsurdvādaśe'hani bhārata

अज्ञातं रौहिणेयस्य उद्धवस्य च भारत ।
विवाहं तु सुभद्रायाः कर्तुकामो गदाग्रजः

ajñātaṃ rauhiṇeyasya uddhavasya ca bhārata |
vivāhaṃ tu subhadrāyāḥ kartukāmo gadāgrajaḥ

महादेवस्य पूजार्थं महोत्सव इति ब्रुवन् ।
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं सुभद्रार्तिप्रशान्तये

mahādevasya pūjārthaṃ mahotsava iti bruvan |
catustriṃśadahorātraṃ subhadrārtipraśāntaye

नगरे घोषयास हितार्थं सव्यसाचिनः ।
इतश्चतुर्थे त्वहनि अन्तर्द्वीपं तु गम्यताम्

nagare ghoṣayāsa hitārthaṃ savyasācinaḥ |
itaścaturthe tvahani antardvīpaṃ tu gamyatām

सदारैः सानुयात्रैश्च सपुत्रैः सहबाधवैः ।
गन्तव्यं सर्ववर्मैश्च गन्तव्यं सर्वयादवैः

sadāraiḥ sānuyātraiśca saputraiḥ sahabādhavaiḥ |
gantavyaṃ sarvavarmaiśca gantavyaṃ sarvayādavaiḥ

एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथा चक्रुश्च सर्वशः ।
ततः सर्वदशार्हाणामन्तर्द्वीपे च भारत

evamuktāstu te sarve tathā cakruśca sarvaśaḥ |
tataḥ sarvadaśārhāṇāmantardvīpe ca bhārata

चतुस्त्रिंशदहोरात्रं बभूव परमोत्सवः ।
कृष्णरामाहुकाक्रूरप्रद्युम्नशिनिसत्यकाः

catustriṃśadahorātraṃ babhūva paramotsavaḥ |
kṛṣṇarāmāhukākrūrapradyumnaśinisatyakāḥ

समुद्रं प्रययुर्हृष्टाः कुकुरान्धकवृष्णयः ।
युक्तयन्त्रपताकाभिर्वृष्णयो ब्राह्मणैः सह

samudraṃ prayayurhṛṣṭāḥ kukurāndhakavṛṣṇayaḥ |
yuktayantrapatākābhirvṛṣṇayo brāhmaṇaiḥ saha

समुद्रं प्रययुर्नौभिः सर्वे पुरनिवासिनः ।
ततस्त्वरितमागत्य दाशार्हगणपूजितम्

samudraṃ prayayurnaubhiḥ sarve puranivāsinaḥ |
tatastvaritamāgatya dāśārhagaṇapūjitam

सुभद्रा पुण्डरीकाक्षमब्रवीद्यतिशासनात् ।
कृत्यवान्द्वादशाहानि स्थाता स भगवानिह

subhadrā puṇḍarīkākṣamabravīdyatiśāsanāt |
kṛtyavāndvādaśāhāni sthātā sa bhagavāniha

तिष्ठतस्तस्य कः कुर्यादुपस्थानविधिं सदा ।
तमुवाच हृषीकेशः कस्त्वदन्यो विशेषतः

tiṣṭhatastasya kaḥ kuryādupasthānavidhiṃ sadā |
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ kastvadanyo viśeṣataḥ

तमृषिं प्रत्युपस्थातुमितो नार्हति माधवि ।
त्वमेवास्मन्मतेनाद्य महर्षेर्वशवर्तिनी

tamṛṣiṃ pratyupasthātumito nārhati mādhavi |
tvamevāsmanmatenādya maharṣervaśavartinī

कुरु सर्वाणि कार्याणि कीर्तिं धर्ममवेक्ष्य च ।
तस्य चातिथिमुख्यस्य सर्वेषां च तपस्विनाम्

kuru sarvāṇi kāryāṇi kīrtiṃ dharmamavekṣya ca |
tasya cātithimukhyasya sarveṣāṃ ca tapasvinām

संविधानपरा भद्रे भव त्वं वशवर्तिनी

saṃvidhānaparā bhadre bhava tvaṃ vaśavartinī

एवमादिश्य भिक्षां च भद्रां च मधुसूदनः ।
ययौ शङ्खप्रणादेन भेरीणां निस्वनेन च

evamādiśya bhikṣāṃ ca bhadrāṃ ca madhusūdanaḥ |
yayau śaṅkhapraṇādena bherīṇāṃ nisvanena ca

ततस्तु द्वीपमासाद्य दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाश्चान्ये विजहुः कुकुरान्धकाः

tatastu dvīpamāsādya dānadharmaparāyaṇāḥ |
ugrasenamukhāścānye vijahuḥ kukurāndhakāḥ

पटहानां प्रणादैश्च भेरीणां निस्वनेन च ।
सप्तयोजनविस्तार आयतो दशयोजनम्

paṭahānāṃ praṇādaiśca bherīṇāṃ nisvanena ca |
saptayojanavistāra āyato daśayojanam

बभूव स महाद्वीपः सपर्वतमहावनः ।
सेतुपुष्करिणीजालैराक्रीडः सर्वसात्वताम्

babhūva sa mahādvīpaḥ saparvatamahāvanaḥ |
setupuṣkariṇījālairākrīḍaḥ sarvasātvatām

वापीपल्वलसङ्घैश्च काननैश्च मनोरमैः ।
वासुदेवस्य क्रीडार्थं योग्यः सर्वप्रहर्षतः

vāpīpalvalasaṅghaiśca kānanaiśca manoramaiḥ |
vāsudevasya krīḍārthaṃ yogyaḥ sarvapraharṣataḥ

कुकुरान्धकवृष्णीनां तथा प्रियकरस्तदा ।
बभूव परमोपेतस्त्रिविष्टप इवापरः

kukurāndhakavṛṣṇīnāṃ tathā priyakarastadā |
babhūva paramopetastriviṣṭapa ivāparaḥ

चतुस्त्रिंशदहोरात्रं दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाः सर्वे विजहुः कुकुरान्धकाः

catustriṃśadahorātraṃ dānadharmaparāyaṇāḥ |
ugrasenamukhāḥ sarve vijahuḥ kukurāndhakāḥ

विचित्रमाल्याभरणाश्चित्रगन्धानुलेपनाः ।
विहाराभिगताः सर्वे यादवा हर्षसंयुताः

vicitramālyābharaṇāścitragandhānulepanāḥ |
vihārābhigatāḥ sarve yādavā harṣasaṃyutāḥ

सुनृत्तगीतवादित्रै रममाणास्तदाऽभवन् ।
प्रतियाते दशार्हाणामृषभे शार्ङ्गधन्वनि ।
सुभध्रोद्वाहनं पार्थः प्राप्तकालममन्यत

sunṛttagītavāditrai ramamāṇāstadā'bhavan |
pratiyāte daśārhāṇāmṛṣabhe śārṅgadhanvani |
subhadhrodvāhanaṃ pārthaḥ prāptakālamamanyata