अध्याय 232: तिलोत्तमा का आना और पाण्डवों का नियम

जित्वा तु पृथिवीं दैत्यौ निःसपत्नौ गतव्यथौ ।
कृत्वा त्रैलोक्यमव्यग्रं कृतकृत्यौ बभूवतुः

jitvā tu pṛthivīṃ daityau niḥsapatnau gatavyathau |
kṛtvā trailokyamavyagraṃ kṛtakṛtyau babhūvatuḥ

देवगन्धर्वयक्षाणां नागपार्थिवरक्षसाम् ।
आदाय सर्वरत्नानि परां तुष्टिमुपागतौ

devagandharvayakṣāṇāṃ nāgapārthivarakṣasām |
ādāya sarvaratnāni parāṃ tuṣṭimupāgatau

यदा न प्रतिषेद्धारस्तयोः सन्तीह केचन ॥
निरुद्योगौ तदा भूत्वा विजह्रातेऽमराविव

yadā na pratiṣeddhārastayoḥ santīha kecana ||
nirudyogau tadā bhūtvā vijahrāte'marāviva

स्त्रीभिर्माल्यैश्च गन्धैश्च भक्ष्यभोज्यैः सुपुष्कलैः ।
पानैश्च विविधैर्हृद्यैः परां प्रीतिमवापतुः

strībhirmālyaiśca gandhaiśca bhakṣyabhojyaiḥ supuṣkalaiḥ |
pānaiśca vividhairhṛdyaiḥ parāṃ prītimavāpatuḥ

अन्तःपुरवनोद्याने पर्वतेषु वनेषु च ।
यथेप्सितेषु देशेषु विजह्रातेऽमराविव

antaḥpuravanodyāne parvateṣu vaneṣu ca |
yathepsiteṣu deśeṣu vijahrāte'marāviva

ततः कदाचिद्विन्ध्यस्य प्रस्थे समशिलातले ।
पुष्पिताग्रेषु सालेषु विहारमभिजग्मतुः

tataḥ kadācidvindhyasya prasthe samaśilātale |
puṣpitāgreṣu sāleṣu vihāramabhijagmatuḥ

दिव्येषु सर्वकामेषु समानीतेषु तावुभौ ।
वरासनेषु संहृष्टौ सह स्त्रीभिर्निषीदतुः

divyeṣu sarvakāmeṣu samānīteṣu tāvubhau |
varāsaneṣu saṃhṛṣṭau saha strībhirniṣīdatuḥ

ततो वादित्रनृत्ताभ्यामुपातिष्ठन्त तौ स्त्रियः ।
गीतैश्च स्तुतिसंयुक्तैः प्रीत्या समुपजग्मिरे

tato vāditranṛttābhyāmupātiṣṭhanta tau striyaḥ |
gītaiśca stutisaṃyuktaiḥ prītyā samupajagmire

ततस्तिलोत्तमा तत्र वने पुष्पाणि चिन्वती ।
वेषं सा क्षिप्तमाधाय रक्तेनैकेन वाससा

tatastilottamā tatra vane puṣpāṇi cinvatī |
veṣaṃ sā kṣiptamādhāya raktenaikena vāsasā

नदीतीरेषु जातान्सा कर्णिकारान्प्रचिन्वती ।
शनैर्जगाम तं देशं यत्रास्तां तौ महासुरौ

nadītīreṣu jātānsā karṇikārānpracinvatī |
śanairjagāma taṃ deśaṃ yatrāstāṃ tau mahāsurau

तौ तु पीत्वा वरं पानं मदरक्तान्तलोचनौ ।
दृष्ट्वैव तां वरारोहां व्यथितौ संबभूवतुः

tau tu pītvā varaṃ pānaṃ madaraktāntalocanau |
dṛṣṭvaiva tāṃ varārohāṃ vyathitau saṃbabhūvatuḥ

तावुत्थायासनं हित्वा जग्मतुर्यत्र सा स्थिता ।
उभौ च कामसंमत्तावुभौ प्रार्थयतश्च ताम्

tāvutthāyāsanaṃ hitvā jagmaturyatra sā sthitā |
ubhau ca kāmasaṃmattāvubhau prārthayataśca tām

दक्षिणे तां करे सुभ्रूं सुन्दो जग्राह पाणिना ।
उपसुन्दोपि जग्राह वामे पाणौ तिलोत्तमाम्

dakṣiṇe tāṃ kare subhrūṃ sundo jagrāha pāṇinā |
upasundopi jagrāha vāme pāṇau tilottamām

वरप्रदानमत्तौ तावौरसेन बलेन च ।
धनरत्नमदाभ्यां च सुरापानमदेन च

varapradānamattau tāvaurasena balena ca |
dhanaratnamadābhyāṃ ca surāpānamadena ca

सर्वैरेतैर्मदैर्मत्तावन्योन्यं भ्रुकुटीकृतौ ।
मदकामसमाविष्टौ परस्परमथोचतुः

sarvairetairmadairmattāvanyonyaṃ bhrukuṭīkṛtau |
madakāmasamāviṣṭau parasparamathocatuḥ

मम भार्या तव गुरुरिति सुन्दोऽभ्यभाषत ।
मम भार्या तव वधूरुपसुन्दोऽभ्यभाषत

mama bhāryā tava gururiti sundo'bhyabhāṣata |
mama bhāryā tava vadhūrupasundo'bhyabhāṣata

नैषा तव ममैषेति ततस्तौ मन्युराविशत् ।
तस्या रूपेण संमत्तौ विगतस्नेहसौहृदौ

naiṣā tava mamaiṣeti tatastau manyurāviśat |
tasyā rūpeṇa saṃmattau vigatasnehasauhṛdau

तस्या हेतोर्गदे भीमे संगृह्णीतामुभौ तदा ।
प्रगृह्य च गदे भीमे तस्यां तौ काममोहितौ

tasyā hetorgade bhīme saṃgṛhṇītāmubhau tadā |
pragṛhya ca gade bhīme tasyāṃ tau kāmamohitau

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यन्योन्यं निजघ्नतुः ।
तौ गदाभिहतौ भीमौ पेततुर्धरणीतले

ahaṃpūrvamahaṃpūrvamityanyonyaṃ nijaghnatuḥ |
tau gadābhihatau bhīmau petaturdharaṇītale

रुधिरेणावसिक्ताङ्गौ द्वाविवार्कौ नभश्च्युतौ ।
ततस्ता विद्रुता नार्यः स च दैत्यगणस्तथा

rudhireṇāvasiktāṅgau dvāvivārkau nabhaścyutau |
tatastā vidrutā nāryaḥ sa ca daityagaṇastathā

पातालमगमत्सर्वो विषादभयकम्पितः ।
ततः पितामहस्तत्र सहदेवैर्महर्षिभिः

pātālamagamatsarvo viṣādabhayakampitaḥ |
tataḥ pitāmahastatra sahadevairmaharṣibhiḥ

आजगाम विशुद्धात्मा पूजयंश्च तिलोत्तमाम् ।
वरेण च्छन्दयामास भगवान्प्रपितामहः

ājagāma viśuddhātmā pūjayaṃśca tilottamām |
vareṇa cchandayāmāsa bhagavānprapitāmahaḥ

वरं दित्सुः स तत्रैनां प्रीतः प्राह पितामहः ।
आदित्यचरिताँल्लोकान्विचरिष्यसि भामिनि

varaṃ ditsuḥ sa tatraināṃ prītaḥ prāha pitāmahaḥ |
ādityacaritām̐llokānvicariṣyasi bhāmini

तेजसा च सुदृष्टां त्वां न करिष्यति कश्चन ।
एवं तस्यै वरं दत्वा सर्वलोकपितामहः

tejasā ca sudṛṣṭāṃ tvāṃ na kariṣyati kaścana |
evaṃ tasyai varaṃ datvā sarvalokapitāmahaḥ

इन्द्रे त्रैलोक्यमाधाय ब्रह्मलोकं गतः प्रभुः ।
एवं तौ सहितौ भऊत्वा सर्वार्थेष्वेकनिश्चयौ

indre trailokyamādhāya brahmalokaṃ gataḥ prabhuḥ |
evaṃ tau sahitau bhaūtvā sarvārtheṣvekaniścayau

तिलोत्तमार्थं संक्रुद्धावन्योन्यमभिजघ्नतुः ।
तस्माद्ब्रवीमि वः स्नेहात्सर्वाभरतसत्तमाः

tilottamārthaṃ saṃkruddhāvanyonyamabhijaghnatuḥ |
tasmādbravīmi vaḥ snehātsarvābharatasattamāḥ

यथा वो नात्र भेदः स्यात्सर्वेषां द्रौपदीकृते ।
तथा कुरुत भद्रं वो मम चेत्प्रियमिच्छथ

yathā vo nātra bhedaḥ syātsarveṣāṃ draupadīkṛte |
tathā kuruta bhadraṃ vo mama cetpriyamicchatha

एवमुक्ता महात्मानो नारदेन महर्षिणा ।
समयं चक्रिरे राजंस्तेऽन्योन्यवशमागताः ।
समक्षं तस्य देवर्षेर्नारदस्यामितौजसः

evamuktā mahātmāno nāradena maharṣiṇā |
samayaṃ cakrire rājaṃste'nyonyavaśamāgatāḥ |
samakṣaṃ tasya devarṣernāradasyāmitaujasaḥ

एकैकस्य गृहे कृष्णा वसेद्वर्षमकल्मषा
द्रौपद्या नः सहासीनानन्योन्यं योऽभिदर्शयेत् ।
स नो द्वादश मासानि ब्रह्मचारी वने वसेत्

ekaikasya gṛhe kṛṣṇā vasedvarṣamakalmaṣā
draupadyā naḥ sahāsīnānanyonyaṃ yo'bhidarśayet |
sa no dvādaśa māsāni brahmacārī vane vaset

कृते तु समये तस्मिन्पाण्डवैर्धर्मचारिभिः ।
नारदोऽप्यगमत्प्रीत इष्टं देशं महामुनिः

kṛte tu samaye tasminpāṇḍavairdharmacāribhiḥ |
nārado'pyagamatprīta iṣṭaṃ deśaṃ mahāmuniḥ

एवं तैः समयः पूर्वं कृतो नारदचोदितैः ।
न चाभिद्यन्त ते सर्वे तदान्योन्येन भारत

evaṃ taiḥ samayaḥ pūrvaṃ kṛto nāradacoditaiḥ |
na cābhidyanta te sarve tadānyonyena bhārata

अभ्यनन्दन्त ते सर्वे तदान्योन्यं च पाण्डवाः ।
एतद्विस्तरशः सर्वमाख्यातं ते नराधिप

abhyanandanta te sarve tadānyonyaṃ ca pāṇḍavāḥ |
etadvistaraśaḥ sarvamākhyātaṃ te narādhipa

काले च तस्मिन्संपन्ने यथावज्जनमेजय

kāle ca tasminsaṃpanne yathāvajjanamejaya