अध्याय 230: दोनों असुरों द्वारा त्रिलोकी का विनाश

उत्सवे वृत्तमात्रे तु त्रैलोक्याकाङ्क्षिणावुभौ ।
मन्त्रयित्वा ततः सेनां तावज्ञापयतां तदा

utsave vṛttamātre tu trailokyākāṅkṣiṇāvubhau |
mantrayitvā tataḥ senāṃ tāvajñāpayatāṃ tadā

सुहृद्भिरप्यनुज्ञातौ दैत्यैर्वृद्धैश्च मन्त्रिभिः ।
कृत्वा प्रास्थानिकं रात्रौ मघासु ययतुस्तदा

suhṛdbhirapyanujñātau daityairvṛddhaiśca mantribhiḥ |
kṛtvā prāsthānikaṃ rātrau maghāsu yayatustadā

गदापिट्टशधारिण्या शूलमुद्गरहस्तया ।
प्रस्थितौ सह वर्मिण्या महत्या दैत्यसेनया

gadāpiṭṭaśadhāriṇyā śūlamudgarahastayā |
prasthitau saha varmiṇyā mahatyā daityasenayā

मङ्गलैः स्तुतिभिश्चापि विजयप्रतिसंहितैः ।
चारणैः स्तूयमानौ तौ जग्मतुः परया मुदा

maṅgalaiḥ stutibhiścāpi vijayapratisaṃhitaiḥ |
cāraṇaiḥ stūyamānau tau jagmatuḥ parayā mudā

तावन्तरिक्षमुत्प्लुत्य दैत्यौ कामगमावुभौ ।
देवानामेव भवनं जग्मतुर्युद्दुर्मदौ

tāvantarikṣamutplutya daityau kāmagamāvubhau |
devānāmeva bhavanaṃ jagmaturyuddurmadau

तयोरागमनं ज्ञात्वा वरदानं च तत्प्रभोः ।
हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्ब्रह्मलोकं ततः सुराः

tayorāgamanaṃ jñātvā varadānaṃ ca tatprabhoḥ |
hitvā triviṣṭapaṃ jagmurbrahmalokaṃ tataḥ surāḥ

ताविन्द्रलोकं निर्जित्य यक्षरक्षोगणांस्तदा ।
खेचराण्यपि भूतानि जघ्नतुस्तीव्रविक्रमौ

tāvindralokaṃ nirjitya yakṣarakṣogaṇāṃstadā |
khecarāṇyapi bhūtāni jaghnatustīvravikramau

अन्तर्भूमिगतान्नागाञ्जित्वा तौ च महारथौ ।
समुद्रवासिनीः सर्वा म्लेच्छजातीर्विजिग्यतुः

antarbhūmigatānnāgāñjitvā tau ca mahārathau |
samudravāsinīḥ sarvā mlecchajātīrvijigyatuḥ

ततः सर्वां महीं जेतुमारब्धावुग्रशासनौ ।
सैनिकांश्च समाहूय सुतीक्ष्णं वाक्यमूचतुः

tataḥ sarvāṃ mahīṃ jetumārabdhāvugraśāsanau |
sainikāṃśca samāhūya sutīkṣṇaṃ vākyamūcatuḥ

राजर्षयो महायज्ञैर्हव्यकव्यैर्द्विजातयः ।
तेजो बलं च देवानां वर्धन्ति श्रियं तथा

rājarṣayo mahāyajñairhavyakavyairdvijātayaḥ |
tejo balaṃ ca devānāṃ vardhanti śriyaṃ tathā

तेषामेवं प्रवृत्तानां सर्वेषामसुरद्विषाम् ।
संभूय सर्वैरस्माभिः कार्यः सर्वात्मना वधः

teṣāmevaṃ pravṛttānāṃ sarveṣāmasuradviṣām |
saṃbhūya sarvairasmābhiḥ kāryaḥ sarvātmanā vadhaḥ

एवं सर्वान्समादिश्य पूर्वतीरे महोदधेः ।
क्रूरां मतिं समास्थाय जग्मतुः सर्वतोमुखौ

evaṃ sarvānsamādiśya pūrvatīre mahodadheḥ |
krūrāṃ matiṃ samāsthāya jagmatuḥ sarvatomukhau

यज्ञैर्यजन्ति ये केचिद्याजयन्ति च ये द्विजाः ।
तान्सर्वान्प्रसभं हत्वा बलिनौ जग्मतुस्ततः

yajñairyajanti ye kecidyājayanti ca ye dvijāḥ |
tānsarvānprasabhaṃ hatvā balinau jagmatustataḥ

आश्रमेष्वग्निहोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् ।
गृहीत्वा प्रक्षिपन्त्यप्सु विश्रब्धं सैनिकास्तयोः

āśrameṣvagnihotrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām |
gṛhītvā prakṣipantyapsu viśrabdhaṃ sainikāstayoḥ

तपोधनैश्च ये क्रुद्धैः शापा उक्ता महात्मभिः ।
नाक्रामन्त तयोस्तेऽपि वरदाननिराकृताः

tapodhanaiśca ye kruddhaiḥ śāpā uktā mahātmabhiḥ |
nākrāmanta tayoste'pi varadānanirākṛtāḥ

नाक्रामन्त यदा शापा बाणा मुक्ताः शिलास्विव ।
नियमान्संपरित्यज्य व्यद्रवन्त द्विजातयः

nākrāmanta yadā śāpā bāṇā muktāḥ śilāsviva |
niyamānsaṃparityajya vyadravanta dvijātayaḥ

पृथिव्यां ये तपःसिद्धा दान्ताः शमपरायणाः ।
तयोर्भयाद्दुद्रुवुस्ते वैनतेयादिवोरगाः

pṛthivyāṃ ye tapaḥsiddhā dāntāḥ śamaparāyaṇāḥ |
tayorbhayāddudruvuste vainateyādivoragāḥ

मथितैराश्रमैर्भग्नैर्विकीर्णकलशस्रुवैः ।
शून्यमासीज्जगत्सर्वं कालेनेव हतं तदा

mathitairāśramairbhagnairvikīrṇakalaśasruvaiḥ |
śūnyamāsījjagatsarvaṃ kāleneva hataṃ tadā

ततो राजन्नदृश्यद्भिर्ऋषिभिश्च महासुरौ ।
उभौ विनिश्चयं कृत्वा विकुर्वाते वधैषिणौ

tato rājannadṛśyadbhirṛṣibhiśca mahāsurau |
ubhau viniścayaṃ kṛtvā vikurvāte vadhaiṣiṇau

प्रभिन्नकरटौ मत्तौ भूत्वा कुञ्जररूपिणौ ।
संलीनमपि दुर्गेषु निन्यतुर्यमसादनम्

prabhinnakaraṭau mattau bhūtvā kuñjararūpiṇau |
saṃlīnamapi durgeṣu ninyaturyamasādanam

सिंहौ भूत्वा पुनर्व्याघ्रौ पुनश्चान्तर्हितावुभौ ।
तैस्तैरुपायैस्तौ क्रूरावृषीन्दृष्ट्वा निजघ्नतुः

siṃhau bhūtvā punarvyāghrau punaścāntarhitāvubhau |
taistairupāyaistau krūrāvṛṣīndṛṣṭvā nijaghnatuḥ

निवृत्तयज्ञस्वाध्याया प्रनष्टनृपतिद्विजा ।
उत्सन्नोत्सवयज्ञा च बभूव वसुधा तदा

nivṛttayajñasvādhyāyā pranaṣṭanṛpatidvijā |
utsannotsavayajñā ca babhūva vasudhā tadā

हाहाभूता भयार्ता च निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तदेवकार्या च पुण्योद्वाहविवर्जिता

hāhābhūtā bhayārtā ca nivṛttavipaṇāpaṇā |
nivṛttadevakāryā ca puṇyodvāhavivarjitā

निवृत्तकृषिगोरक्षा विध्वस्तनगराश्रमा ।
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा भूर्बभूवोग्रदर्शना

nivṛttakṛṣigorakṣā vidhvastanagarāśramā |
asthikaṅkālasaṃkīrṇā bhūrbabhūvogradarśanā

निवृत्तपितृकार्यं च निर्वषट्कारमङ्गलम् ।
जगत्प्रतिभयाकारं दुष्प्रेक्ष्यमभवत्तदा

nivṛttapitṛkāryaṃ ca nirvaṣaṭkāramaṅgalam |
jagatpratibhayākāraṃ duṣprekṣyamabhavattadā

चन्द्रादित्यौ ग्रहास्तारा नक्षत्राणि दिवौकसः ।
जग्मुर्विषादं तत्कर्म दृष्ट्वा सुन्दोपसुन्दयोः

candrādityau grahāstārā nakṣatrāṇi divaukasaḥ |
jagmurviṣādaṃ tatkarma dṛṣṭvā sundopasundayoḥ

एवं सर्वा दिशो दैत्यौ जित्वा क्रूरेण कर्मणा ।
निःसपत्नौ कुरुक्षेत्रे निवेशमभिचक्रतुः

evaṃ sarvā diśo daityau jitvā krūreṇa karmaṇā |
niḥsapatnau kurukṣetre niveśamabhicakratuḥ