अध्याय 23: विनता का दासीपन और गरुड़ की स्तुति

तं समुद्रमतिक्रम्य कद्रूर्विनतया सह ।
न्यपतत्तुरगाभ्याशे न चिरादिव शीघ्रगा

taṃ samudramatikramya kadrūrvinatayā saha |
nyapatatturagābhyāśe na cirādiva śīghragā

ततस्ते तं हयश्रेष्ठं ददृशाते महाजवम् ।
शशाङ्ककिरणप्रख्यं कालवालमुभे तदा

tataste taṃ hayaśreṣṭhaṃ dadṛśāte mahājavam |
śaśāṅkakiraṇaprakhyaṃ kālavālamubhe tadā

निशाम्य च बहून्वालान्कृष्णान्पुच्छसमाश्रितान् ।
विषण्णरूपां विनतां कद्रूर्दास्ये न्ययोजयत्

niśāmya ca bahūnvālānkṛṣṇānpucchasamāśritān |
viṣaṇṇarūpāṃ vinatāṃ kadrūrdāsye nyayojayat

ततः सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता ।
अभवद्दुःखसंतप्ता दासीभावं समास्थिता

tataḥ sā vinatā tasminpaṇitena parājitā |
abhavadduḥkhasaṃtaptā dāsībhāvaṃ samāsthitā

एतस्मिन्नन्तरे चापि गरुडः काल आगते ।
विना मात्रा महातेजा विदार्याण्डमजायत

etasminnantare cāpi garuḍaḥ kāla āgate |
vinā mātrā mahātejā vidāryāṇḍamajāyata

महासत्त्वबलोपेतः सर्वा विद्योतयन्दिशः ।
कामरूपः कामगमः कामवीर्यो विहंगमः

mahāsattvabalopetaḥ sarvā vidyotayandiśaḥ |
kāmarūpaḥ kāmagamaḥ kāmavīryo vihaṃgamaḥ

अग्निराशिरिवोद्भासन्समिद्धोऽतिभयंकरः ।
विद्युद्विस्पष्टपिङ्गाक्षो युगान्ताग्निसमप्रभः

agnirāśirivodbhāsansamiddho'tibhayaṃkaraḥ |
vidyudvispaṣṭapiṅgākṣo yugāntāgnisamaprabhaḥ

प्रवृद्धः सहसा पक्षी महाकायो नभोगतः ।
घोरो घोरस्वनो रौद्रो वह्निरौर्व इवापरः

pravṛddhaḥ sahasā pakṣī mahākāyo nabhogataḥ |
ghoro ghorasvano raudro vahniraurva ivāparaḥ

तं दृष्ट्वा शरणं जग्मुर्देवाः सर्वे विभावसुम् ।
प्रमिपत्याब्रुवंश्चैनमासीनं विश्वरूपिणम्

taṃ dṛṣṭvā śaraṇaṃ jagmurdevāḥ sarve vibhāvasum |
pramipatyābruvaṃścainamāsīnaṃ viśvarūpiṇam

अग्ने मा त्वं प्रवर्धिष्ठाः कच्चिन्नो न दिधक्षसि ।
असौ हि राशिः सुमहान्समिद्धस्तव सर्पति

agne mā tvaṃ pravardhiṣṭhāḥ kaccinno na didhakṣasi |
asau hi rāśiḥ sumahānsamiddhastava sarpati

नैतदेवं यथा यूयं मन्यध्वमसुरार्दनाः ।
गरुडो बलवानेष मम तुल्यश्च तेजसा

naitadevaṃ yathā yūyaṃ manyadhvamasurārdanāḥ |
garuḍo balavāneṣa mama tulyaśca tejasā

जातः परमतेजस्वी विनतानन्दवर्धनः ।
तेजोराशिमिमं दृष्ट्वा युष्मान्मोहः समाविशत्

jātaḥ paramatejasvī vinatānandavardhanaḥ |
tejorāśimimaṃ dṛṣṭvā yuṣmānmohaḥ samāviśat

नागक्षयकरश्चै काश्यपेयो महाबलः ।
देवानां च हिते युक्तस्त्वहितो दैत्यरक्षसाम्

nāgakṣayakaraścai kāśyapeyo mahābalaḥ |
devānāṃ ca hite yuktastvahito daityarakṣasām

न भीः कार्या कथं चात्र पश्यध्वं सहिता मया ।
(सौतिरुवाच)
एवमुक्तास्तदा गत्वा गरुडं वाग्भिरस्तुवन्

na bhīḥ kāryā kathaṃ cātra paśyadhvaṃ sahitā mayā |
(sautiruvāca)
evamuktāstadā gatvā garuḍaṃ vāgbhirastuvan

ते दूरादभ्युपेत्यैनं देवाः सर्षिगणास्तदा ।
(देवा ऊचुः)
त्वमृषिस्त्वं महाभागस्त्वं देवः पतगेश्वरः

te dūrādabhyupetyainaṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā |
(devā ūcuḥ)
tvamṛṣistvaṃ mahābhāgastvaṃ devaḥ patageśvaraḥ

त्वं प्रभुस्तपनः सूर्यः परमेष्ठी प्रजापतिः ।
त्वमिन्द्रस्त्वं हयमुखस्त्वं शर्वस्त्वं जगत्पतिः

tvaṃ prabhustapanaḥ sūryaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ |
tvamindrastvaṃ hayamukhastvaṃ śarvastvaṃ jagatpatiḥ

त्वं मुखं पद्मजी विप्रस्त्वमग्निः पवनस्तथा ।
त्वं हि धाता विधाता च त्वं विष्णुः सुरसत्तमः

tvaṃ mukhaṃ padmajī viprastvamagniḥ pavanastathā |
tvaṃ hi dhātā vidhātā ca tvaṃ viṣṇuḥ surasattamaḥ

त्वं महानभिभूः शश्वदमृतं त्वं महद्यशः ।
त्वं प्रभास्त्वमभिप्रेतं त्वं नस्त्राणमनुत्तमम्

tvaṃ mahānabhibhūḥ śaśvadamṛtaṃ tvaṃ mahadyaśaḥ |
tvaṃ prabhāstvamabhipretaṃ tvaṃ nastrāṇamanuttamam

ह्यनागतं चोपगतं च सर्वम्

hyanāgataṃ copagataṃ ca sarvam

त्वमुत्तमः सर्वमिदं चराचरं
गभस्तिभिर्भानुरिवावभाससे ।
समाक्षिपन्भानुमतः प्रभां मुहु-
स्त्वमन्तकः सर्वमिदं ध्रुवाध्रुवम्

tvamuttamaḥ sarvamidaṃ carācaraṃ
gabhastibhirbhānurivāvabhāsase |
samākṣipanbhānumataḥ prabhāṃ muhu-
stvamantakaḥ sarvamidaṃ dhruvādhruvam

दिवाकरः परिकुपितो यथा दहे-
त्प्रजास्तथा दहसि हुताशनप्रभ ।
भयंकरः प्रलय इवाग्निरुत्थितो
विनाशयन्युगपरिवर्तनान्तकृत्

divākaraḥ parikupito yathā dahe-
tprajāstathā dahasi hutāśanaprabha |
bhayaṃkaraḥ pralaya ivāgnirutthito
vināśayanyugaparivartanāntakṛt

खगेश्वरं शरणमुपागता वयं
महौजसं ज्वलनसमानवर्चसम् ।
तडित्प्रभं वितिमिरमभ्रगोचरं
महाबलं गरुडमुपेत्य खेचरम्

khageśvaraṃ śaraṇamupāgatā vayaṃ
mahaujasaṃ jvalanasamānavarcasam |
taḍitprabhaṃ vitimiramabhragocaraṃ
mahābalaṃ garuḍamupetya khecaram

परावरं वरदमजय्यविक्रमं
तवौजस सर्वमिदं प्रतापितम् ।
जगत्प्रभो तप्तसुवर्णवर्चसा
त्वं पाहि सर्वांश्च सुरान्महात्मनः

parāvaraṃ varadamajayyavikramaṃ
tavaujasa sarvamidaṃ pratāpitam |
jagatprabho taptasuvarṇavarcasā
tvaṃ pāhi sarvāṃśca surānmahātmanaḥ

भयान्विता नभसि विमानगामिनो
विमानिता विपथगतिं प्रयान्ति ते ।
ऋषेः सुतस्त्वमसि दयावतः प्रभो
महात्मनः खगवर कश्यपस्य ह

bhayānvitā nabhasi vimānagāmino
vimānitā vipathagatiṃ prayānti te |
ṛṣeḥ sutastvamasi dayāvataḥ prabho
mahātmanaḥ khagavara kaśyapasya ha

स मा क्रुधः कुरु जगतो दयां परां
त्वमीश्वरः प्रशममुपैहि पाहि नः ।
महाशनिस्फुरितसमस्वनेन ते
दिशोऽम्बरं त्रिदिवमियं च मेदिनी

sa mā krudhaḥ kuru jagato dayāṃ parāṃ
tvamīśvaraḥ praśamamupaihi pāhi naḥ |
mahāśanisphuritasamasvanena te
diśo'mbaraṃ tridivamiyaṃ ca medinī

शिवश्च नो भव भगवन्सुखावहः

śivaśca no bhava bhagavansukhāvahaḥ

एवं स्तुतः सुपर्णस्तु देवैः सर्षिगणैस्तदा ।
तेजसः प्रतिसंहारमात्मनः स चकार ह

evaṃ stutaḥ suparṇastu devaiḥ sarṣigaṇaistadā |
tejasaḥ pratisaṃhāramātmanaḥ sa cakāra ha