अध्याय 20: अश्व पर बाज़ी और कद्रू का शाप

एतत्ते कथितं सर्वममृतं मथितं यथा ।
यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः

etatte kathitaṃ sarvamamṛtaṃ mathitaṃ yathā |
yatra so'śvaḥ samutpannaḥ śrīmānatulavikramaḥ

तं निशाम्य तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत् ।
उच्चैःश्रवा हि किंवर्णो भद्रे प्रब्रूहि मा चिरम्

taṃ niśāmya tadā kadrūrvinatāmidamabravīt |
uccaiḥśravā hi kiṃvarṇo bhadre prabrūhi mā ciram

श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे ।
ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततोऽत्र विपणावहे

śveta evāśvarājo'yaṃ kiṃ vā tvaṃ manyase śubhe |
brūhi varṇaṃ tvamapyasya tato'tra vipaṇāvahe

कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते ।
एहि सार्धं मया दीव्य दासीभावाय भामिनि

kṛṣṇavālamahaṃ manye hayamenaṃ śucismite |
ehi sārdhaṃ mayā dīvya dāsībhāvāya bhāmini

एवं ते समयं कृत्वा दासीभावाय वै मिथः ।
जग्मतुः स्वगृहानेव श्वो द्रक्ष्याव इति स्म ह

evaṃ te samayaṃ kṛtvā dāsībhāvāya vai mithaḥ |
jagmatuḥ svagṛhāneva śvo drakṣyāva iti sma ha

ततः पुत्रसहस्रं तु कद्रूर्जिह्यं चिकीर्षती ।
आज्ञापयामास तदा वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः

tataḥ putrasahasraṃ tu kadrūrjihyaṃ cikīrṣatī |
ājñāpayāmāsa tadā vālā bhūtvā'ñjanaprabhāḥ

आविशध्वं हयं क्षिप्रं दासी न स्यामहं यथा ।
नावपद्यन्त ये वाक्यं ताञ्शशाप भुजंगमान्

āviśadhvaṃ hayaṃ kṣipraṃ dāsī na syāmahaṃ yathā |
nāvapadyanta ye vākyaṃ tāñśaśāpa bhujaṃgamān

सर्पसत्रे वर्तमाने पावको वः प्रधक्ष्यति ।
जनमेजयस्य राजर्षेः पाण्डवेयस्य धीमतः

sarpasatre vartamāne pāvako vaḥ pradhakṣyati |
janamejayasya rājarṣeḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ

शापमेनं तु शुश्राव स्वयमेव पितामहः ।
अतिक्रूरं समुत्सृष्टं कद्र्वा दैवादतीव हि

śāpamenaṃ tu śuśrāva svayameva pitāmahaḥ |
atikrūraṃ samutsṛṣṭaṃ kadrvā daivādatīva hi

सार्धं देवगणैः सर्वैर्वाचं तामन्वमोदत ।
बहुत्वं प्रेक्ष्य सर्पाणां प्रजानां हितकाम्यया

sārdhaṃ devagaṇaiḥ sarvairvācaṃ tāmanvamodata |
bahutvaṃ prekṣya sarpāṇāṃ prajānāṃ hitakāmyayā

तिग्मवीर्यविषा ह्येते दन्दशूका महाबलाः ।
तेषां तीक्ष्णविषत्वाद्धि प्रजानां च हिताय च

tigmavīryaviṣā hyete dandaśūkā mahābalāḥ |
teṣāṃ tīkṣṇaviṣatvāddhi prajānāṃ ca hitāya ca

युक्तं मात्रा कृतं तेषां परपीडोपसर्पिणाम् ।
अन्येषामपि सत्त्वानां नित्यं दोषपरास्तु ये

yuktaṃ mātrā kṛtaṃ teṣāṃ parapīḍopasarpiṇām |
anyeṣāmapi sattvānāṃ nityaṃ doṣaparāstu ye

तेषां प्राणान्तिको दण्डो दैवेन विनिपात्यते ।
एवं संभाष्य देवस्तु पूज्य कद्रूं च तां तदा

teṣāṃ prāṇāntiko daṇḍo daivena vinipātyate |
evaṃ saṃbhāṣya devastu pūjya kadrūṃ ca tāṃ tadā

आहूय कश्यपं देव इदं वचनमब्रवीत् ।
यदेते दन्दशूकाश्च सर्पा जातास्त्वयानघ

āhūya kaśyapaṃ deva idaṃ vacanamabravīt |
yadete dandaśūkāśca sarpā jātāstvayānagha

विषोल्बणा महाभोगा मात्रा शप्ताः परंतप ।
तत्र मन्युस्त्वया तात न कर्तव्यः कथंचन

viṣolbaṇā mahābhogā mātrā śaptāḥ paraṃtapa |
tatra manyustvayā tāta na kartavyaḥ kathaṃcana

दृष्टं पुरातनं ह्येतद्यज्ञे सर्पविनाशनम् ।
इत्युक्त्वा सृष्टिकृद्देवस्तं प्रसाद्य प्रजापतिम् ।
प्रादाद्विषहरीं विद्यां कश्यपाय महात्मने

dṛṣṭaṃ purātanaṃ hyetadyajñe sarpavināśanam |
ityuktvā sṛṣṭikṛddevastaṃ prasādya prajāpatim |
prādādviṣaharīṃ vidyāṃ kaśyapāya mahātmane

एवं शप्तेषु नागेषु कद्र्वातु द्विजसत्तम ।
अद्विग्नः शापतस्तस्याः कद्रूं कर्कोटकोऽब्रवीत्

evaṃ śapteṣu nāgeṣu kadrvātu dvijasattama |
advignaḥ śāpatastasyāḥ kadrūṃ karkoṭako'bravīt

मातरं परमप्रीतस्तथा भुजगसत्तमः ।
आविश्य वाजिनं मुख्यं बालो भूत्वाञ्जनप्रभः

mātaraṃ paramaprītastathā bhujagasattamaḥ |
āviśya vājinaṃ mukhyaṃ bālo bhūtvāñjanaprabhaḥ

दर्शयिष्यामि तत्राहमात्मानं काममाश्वस ।
एवमस्त्विति सा पुत्रं प्रत्युवाच यशस्विनी

darśayiṣyāmi tatrāhamātmānaṃ kāmamāśvasa |
evamastviti sā putraṃ pratyuvāca yaśasvinī