अध्याय 198: वसिष्ठ ने कल्माषपाद की रानी को पुत्र क्यों दिया

पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया ।
अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः

punaścaiva mahātejā viśvāmitrajighāṃsayā |
agniṃ saṃbhṛtavānghoraṃ śākteyaḥ sumahātapāḥ

वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा ।
तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता

vāsiṣṭhasaṃbhṛtaścāgnirviśvāmitrahitaiṣiṇā |
tejasā vahnitulyena grastaḥ skandena dhīmatā

राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे ।
कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता

rājñā kalmāṣapādena gurau brahmavidāṃ vare |
kāraṇaṃ kiṃ puraskṛtya bhāryā vai sanniyojitā

जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना ।
अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा

jānatā vai paraṃ dharmaṃ vasiṣṭhena mahātmanā |
agamyāgamanaṃ kasmātkṛtaṃ tena maharṣiṇā

अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे ।
एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः

adharmiṣṭhaṃ vasiṣṭhena kṛtaṃ cāpi purā sakhe |
etanme saṃśayaṃ sarvaṃ chettumarhasi pṛcchataḥ

धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम्

dhanañjaya nibodheyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
vasiṣṭhaṃ prati durdharṣa tathā mitrasahaṃ nṛpam

कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः ।
शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना

kathitaṃ te mayā sarvaṃ yathā śaptaḥ sa pārthivaḥ |
śaktinā bharataśreṣṭha vāsiṣṭhena mahātmanā

स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः

sa tu śāpavaśaṃ prāptaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ |
nirjagāma purādrājā sahadāraḥ parantapaḥ

अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे ।
नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम्

araṇyaṃ nirjanaṃ gatvā sadāraḥ paricakrame |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ nānāsatvasamākulam

नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम् ।
अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्

nānāgulmalatācchannaṃ nānādrumasamāvṛtam |
araṇyaṃ ghorasannādaṃ śāpagrastaḥ paribhraman

स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः ।
ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने

sa kadācitkṣudhāviṣṭo mṛgayanbhakṣyamātmanaḥ |
dadarśa suparikliṣṭaḥ kasmiṃścinnirjane vane

ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ ।
तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ

brāhmaṇaṃ brāhmaṇīṃ caiva mithunāyopasaṃgatau |
tau taṃ vīkṣya suvitrastāvakṛtārthau pradhāvitau

तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात् ।
दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत

tayoḥ pradravatorvipraṃ jagrāha nṛpatirbalāt |
dṛṣṭvā gṛhītaṃ bhartāramatha brāhmaṇyabhāṣata

शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत ।
आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः

śṛṇu rājanmama vaco yattvāṃ vakṣyāmi suvrata |
ādityavaṃśaprabhavastvaṃ hi loke pariśrutaḥ

अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः ।
शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि

apramattaḥ sthi dharme guruśuśrūṣaṇe rataḥ |
śāpopahata durdharṣa na pāpaṃ kartumarhasi

ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता ।
अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता

ṛtukāle tu saṃprāpte bhartṛvyasanakarśitā |
akṛtārthā hyahaṃ bhartrā prasavārthaṃ samāgatā

प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम् ।
एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत्

prasīda nṛpatiśreṣṭha bhartā'yaṃ me visṛjyatām |
evaṃ vikrośamānāyāstasyāstu na nṛśaṃsavat

भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम् ।
तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि

bhartāraṃ bhakṣayāmāsa vyāghro mṛgamivepsitam |
tasyāḥ krodhābhibhūtāyā yānyaśrūṇyapatanbhuvi

सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत् ।
ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता

so'gniḥ samabhavaddīptastaṃ ca deśaṃ vyadīpayat |
tataḥ sā śokasaṃtaptā bhartṛvyasanakarśitā

कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा ।
यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्

kalmāṣapādaṃ rājarṣimaśapadbrāhmaṇī ruṣā |
yasmānmamākṛtārthāyāstvayā kṣudra nṛśaṃsavat

प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः ।
तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः

prekṣantyā bhakṣito me'dya priyo bhartā mahāyaśāḥ |
tasmāttvamapi durbuddhe macchāpaparivikṣataḥ

पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम् ।
तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा ।
यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः

patnīmṛtāvanuprāpya sadyastyakṣyasi jīvitam |
tena prasādyamānā sā prasādamakarottadā |
yasya carṣervasiṣṭhasya tvayā putrā vināśitāḥ

तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति ।
सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम

tena saṃgamya te bhāryā tanayaṃ janayiṣyati |
sate vaṃśakaraḥ putro bhaviṣyati nṛpādhama

एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा ।
तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्

evaṃ śaptvā tu rājānaṃ sā tamāṅgirasī śubhā |
tasyaiva sannidhau dīptaṃ praviveśa hutāśanam

वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत ।
ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप

vasiṣṭhaśca mahābhāgaḥ sarvametadavaikṣata |
jñānayogena mahatā tapasā ca parantapa

मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः ।
ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः

muktaśāpaśca rājarṣiḥ kālena mahatā tataḥ |
ṛtukāle'bhipatito madayantyā nivāritaḥ

न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः ।
देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः

na hi sasmāra sa nṛpastaṃ śāpaṃ kāmamohitaḥ |
devyāḥ so'tha vacaḥ śrutvā saṃbhrānto nṛpasattamaḥ

तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा ।
एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत् ।
स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः

taṃ śāpamanusaṃsmṛtya paryatapyadbhṛśaṃ tadā |
etasmātkāraṇādrājā vasiṣṭhaṃ sanyayojayat |
svadāreṣu naraśreṣṭha śāpadoṣasamanvitaḥ