अध्याय 197: पराशर का राक्षस सत्र

एवमुक्तः स विप्रर्षिर्वसिष्ठेन महात्मना ।
न्ययच्छदात्मनः क्रोधं सर्वलोकपराभवात्

evamuktaḥ sa viprarṣirvasiṣṭhena mahātmanā |
nyayacchadātmanaḥ krodhaṃ sarvalokaparābhavāt

ईजे च स महातेजाः सर्ववेदविदां वरः ।
ऋषी राक्षससत्रेण शाक्तेयोऽथ पराशरः

īje ca sa mahātejāḥ sarvavedavidāṃ varaḥ |
ṛṣī rākṣasasatreṇa śākteyo'tha parāśaraḥ

ततो वृद्धांश्च बालांश्च राक्षसान्स महामुनिः ।
ददाह वितते यज्ञे शक्तेर्वधमनुस्मरन्

tato vṛddhāṃśca bālāṃśca rākṣasānsa mahāmuniḥ |
dadāha vitate yajñe śaktervadhamanusmaran

न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात् ।
द्वितीयामस्य मां भाङ्क्षं प्रतिज्ञामिति निश्चयात्

na hi taṃ vārayāmāsa vasiṣṭho rakṣasāṃ vadhāt |
dvitīyāmasya māṃ bhāṅkṣaṃ pratijñāmiti niścayāt

त्रयाणां पावकानां च सत्रे तस्मिन्महामुनिः ।
आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः

trayāṇāṃ pāvakānāṃ ca satre tasminmahāmuniḥ |
āsītpurastāddīptānāṃ caturtha iva pāvakaḥ

तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन शक्तितः ।
तद्विदीपितमाकाशं सूर्येणेव घनात्यये

tena yajñena śubhreṇa hūyamānena śaktitaḥ |
tadvidīpitamākāśaṃ sūryeṇeva ghanātyaye

तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे ।
तेजसा दीप्यमानं वै द्वितीयमिव भास्करम्

taṃ vasiṣṭhādayaḥ sarve munayastatra menire |
tejasā dīpyamānaṃ vai dvitīyamiva bhāskaram

ततः परमदुष्प्रापमन्यैर्ऋषिरुधारधीः ।
समापिपयिषुः सत्रं तमत्रिः समुपागमत्

tataḥ paramaduṣprāpamanyairṛṣirudhāradhīḥ |
samāpipayiṣuḥ satraṃ tamatriḥ samupāgamat

तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुः ।
तत्राजग्मुरमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया

tathā pulastyaḥ pulahaḥ kratuścaiva mahākratuḥ |
tatrājagmuramitraghna rakṣasāṃ jīvitepsayā

पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ ।
उवाचेदं वचः पार्थ पराशरमरिन्दमम्

pulastyastu vadhātteṣāṃ rakṣasāṃ bharatarṣabha |
uvācedaṃ vacaḥ pārtha parāśaramarindamam

कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक ।
अजानतामदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात्

kaccittātāpavighnaṃ te kaccinnandasi putraka |
ajānatāmadoṣāṇāṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ vadhāt

प्रजोच्छेदमिमं मह्यं न हि कर्तु त्वमर्हसि ।
नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम्

prajocchedamimaṃ mahyaṃ na hi kartu tvamarhasi |
naiṣa tāta dvijātīnāṃ dharmo dṛṣṭastapasvinām

शम एव परो धर्मस्तमाचर पराशर ।
अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर

śama eva paro dharmastamācara parāśara |
adharmiṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sankuruṣe tvaṃ parāśara

शक्तिं चापि हि धर्मज्ञं नातिक्रान्तुमिहार्हसि ।
प्रजायाश्च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि

śaktiṃ cāpi hi dharmajñaṃ nātikrāntumihārhasi |
prajāyāśca mamocchedaṃ na caivaṃ kartumarhasi

शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तदा तदुपपादितम् ।
आत्मजेन स दोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम्

śāpāddhi śaktervāsiṣṭha tadā tadupapāditam |
ātmajena sa doṣeṇa śaktirnīta ito divam

न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने ।
वासिष्ठो भक्षितश्चासीत्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा ।
शापं न कुर्वन्ति तदा न च त्राणपरायणाः

na hi taṃ rākṣasaḥ kaścicchakto bhakṣayituṃ mune |
vāsiṣṭho bhakṣitaścāsītkauśikotsṛṣṭarakṣasā |
śāpaṃ na kurvanti tadā na ca trāṇaparāyaṇāḥ

क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यद्भवत्विति ।
आत्मनैवात्मनस्तेन दृष्टो मृत्युस्तदाऽभवत्

kṣamāvanto'dahandehaṃ dehamanyadbhavatviti |
ātmanaivātmanastena dṛṣṭo mṛtyustadā'bhavat

निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर ।
राजा कल्माषपादश्च दिवमारुह्य मोदते

nimittabhūtastatrāsīdviśvāmitraḥ parāśara |
rājā kalmāṣapādaśca divamāruhya modate

ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुने ।
ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः

ye ca śaktyavarāḥ putrā vasiṣṭhasya mahāmune |
te ca sarve mudā yuktā modante sahitāḥ suraiḥ

सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने ।
रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम्

sarvametadvasiṣṭhasya viditaṃ vai mahāmune |
rakṣasāṃ ca samuccheda eṣa tāta tapasvinām

निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन ।
तत्सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते

nimittabhūtastvaṃ cātra kratau vāsiṣṭhanandana |
tatsatraṃ muñca bhadraṃ te samāptamidamastu te

एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता ।
तदा समापयामास सत्रं शाक्तो महामुनिः

evamuktaḥ pulastyena vasiṣṭhena ca dhīmatā |
tadā samāpayāmāsa satraṃ śākto mahāmuniḥ

सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं तदा ।
उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने

sarvarākṣasasatrāya saṃbhṛtaṃ pāvakaṃ tadā |
uttare himavatpārśve utsasarja mahāvane

स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च ।
भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि

sa tatrādyāpi rakṣāṃsi vṛkṣānaśmana eva ca |
bhakṣayandṛśyate vahniḥ sadā parvaṇi parvaṇi