अध्याय 195: और्व का क्रोध और पितरों का उपदेश

नाहं गृह्णामि वस्ताता दृष्टीर्नास्मि रुषान्विता ।
अयं तु भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः

nāhaṃ gṛhṇāmi vastātā dṛṣṭīrnāsmi ruṣānvitā |
ayaṃ tu bhārgavo nūnamūrujaḥ kupito'dya vaḥ

तेन चक्षूंषि वस्ताता व्यक्तं कोपान्महात्मना ।
स्मरता निहतान्बन्धूनादत्तानि न संशयः

tena cakṣūṃṣi vastātā vyaktaṃ kopānmahātmanā |
smaratā nihatānbandhūnādattāni na saṃśayaḥ

गर्भानपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः ।
तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः

garbhānapi yadā yūyaṃ bhṛgūṇāṃ ghnata putrakāḥ |
tadāyamūruṇā garbho mayā varṣaśataṃ dhṛtaḥ

षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव ह ।
विवेश भृगुवंशस्य भूयः प्रियचिकीर्षया

ṣaḍaṅgaścākhilo veda imaṃ garbhasthameva ha |
viveśa bhṛguvaṃśasya bhūyaḥ priyacikīrṣayā

सोऽयं पितृवधाद्व्यक्तं क्रोधाद्वो हन्तुमिच्छति ।
तेजसा तस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः

so'yaṃ pitṛvadhādvyaktaṃ krodhādvo hantumicchati |
tejasā tasya divyena cakṣūṃṣi muṣitāni vaḥ

तमेव यूयं याचध्वमौर्वं मम सुतोत्तमम् ।
अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीः प्रदास्यति

tameva yūyaṃ yācadhvamaurvaṃ mama sutottamam |
ayaṃ vaḥ praṇipātena tuṣṭo dṛṣṭīḥ pradāsyati

एवमुक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तमूरुजम् ।
ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार सः

evamuktāstataḥ sarve rājānaste tamūrujam |
ūcuḥ prasīdeti tadā prasādaṃ ca cakāra saḥ

अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः ।
स और्व इति विप्रर्षिरूरुं भित्त्वा व्यजायत

anenaiva ca vikhyāto nāmnā lokeṣu sattamaḥ |
sa aurva iti viprarṣirūruṃ bhittvā vyajāyata

चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः ।
भार्गवस्तु मुनिर्मेने सर्वलोकपराभवम्

cakṣūṃṣi pratilabhyātha pratijagmustato nṛpāḥ |
bhārgavastu munirmene sarvalokaparābhavam

स चक्रे तात लोकानां विनाशाय मतिं तदा ।
सर्वेषामेव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणमात्मनः

sa cakre tāta lokānāṃ vināśāya matiṃ tadā |
sarveṣāmeva kārtsnyena manaḥ pravaṇamātmanaḥ

इच्छन्नपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुनन्दनः ।
सर्वलोकविनाशाय तपसा सहतैधितः

icchannapacitiṃ kartuṃ bhṛgūṇāṃ bhṛgunandanaḥ |
sarvalokavināśāya tapasā sahataidhitaḥ

तापयामास ताँल्लोकान्सदेवासुरमानुषान् ।
तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन्पितामहान्

tāpayāmāsa tām̐llokānsadevāsuramānuṣān |
tapasogreṇa mahatā nandayiṣyanpitāmahān

ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय कुलनन्दनम् ।
पितृलोकादुपागम्य सर्व ऊचुरिदं वचः

tatastaṃ pitarastāta vijñāya kulanandanam |
pitṛlokādupāgamya sarva ūcuridaṃ vacaḥ

और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक ।
प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधमात्मनः

aurva dṛṣṭaḥ prabhāvaste tapasograsya putraka |
prasādaṃ kuru lokānāṃ niyaccha krodhamātmanaḥ

नानीशैर्हि तदा तात भृगुभिर्भावितात्मभिः ।
वधो ह्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम्

nānīśairhi tadā tāta bhṛgubhirbhāvitātmabhiḥ |
vadho hyupekṣitaḥ sarvaiḥ kṣatriyāṇāṃ vihiṃsatām

आयुषा विप्रकृष्टेन यदा नः खेद आविशत् ।
तदाऽस्माभिर्वधस्तात क्षत्रियैरीप्सितः स्वयम्

āyuṣā viprakṛṣṭena yadā naḥ kheda āviśat |
tadā'smābhirvadhastāta kṣatriyairīpsitaḥ svayam

निखातं यच्च वै वित्तं केनचिद्गृगुवेश्मनि ।
वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान्कोपयिष्णुभिः

nikhātaṃ yacca vai vittaṃ kenacidgṛguveśmani |
vairāyaiva tadā nyastaṃ kṣatriyānkopayiṣṇubhiḥ

किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजोत्तम ।
यदस्माकं धनाध्यक्षः प्रभूतं धनमाहरत्

kiṃ hi vittena naḥ kāryaṃ svargepsūnāṃ dvijottama |
yadasmākaṃ dhanādhyakṣaḥ prabhūtaṃ dhanamāharat

यदा तु मृत्युरादातुं न नः शक्नोति सर्वशः ।
तदाऽस्माभिरयं दृष्ट उपायस्तात संमतः

yadā tu mṛtyurādātuṃ na naḥ śaknoti sarvaśaḥ |
tadā'smābhirayaṃ dṛṣṭa upāyastāta saṃmataḥ

आत्महा च पुमांस्तात न लोकाँल्लभते शुभान् ।
ततोऽस्माभिः समीक्ष्यैवं नात्मनात्मा निपातितः

ātmahā ca pumāṃstāta na lokām̐llabhate śubhān |
tato'smābhiḥ samīkṣyaivaṃ nātmanātmā nipātitaḥ

न चैतन्नः प्रियं तात यदिदं कर्तुमिच्छसि ।
नियच्छेदं मनः पापात्सर्वलोकपराभवात्

na caitannaḥ priyaṃ tāta yadidaṃ kartumicchasi |
niyacchedaṃ manaḥ pāpātsarvalokaparābhavāt

मा वधीः क्षत्रियांस्तात न लोकान्सप्त पुत्रक ।
दूषयन्तं तपस्तेजः क्रोधमुत्पतितं जहि

mā vadhīḥ kṣatriyāṃstāta na lokānsapta putraka |
dūṣayantaṃ tapastejaḥ krodhamutpatitaṃ jahi