ते तथा पुरुषव्याघ्रा निहत्य बकराक्षसम् ।
अत ऊर्ध्वं ततो ब्रह्मन्किमकुर्वत पाण्डवाः
te tathā puruṣavyāghrā nihatya bakarākṣasam |
ata ūrdhvaṃ tato brahmankimakurvata pāṇḍavāḥ
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि ऊनाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
12 श्लोक · 179 में से 261
बक वध के बाद पाण्डव ब्राह्मण के घर वेदाध्ययन करते रहते हैं। कुछ दिन बाद कठोर व्रत वाला एक ब्राह्मण आश्रय माँगने आता है, और अतिथिसेवी गृहस्वामी उसका सत्कार करता है। पाण्डव और कुन्ती उसके पास बैठकर देशों, तीर्थों, नदियों, राजाओं और नगरों की कथाएँ सुनते हैं। अन्त में वह पांचाल में याज्ञसेनी के अद्भुत स्वयंवर की, धृष्टद्युम्न और शिखण्डी के जन्म की, और द्रुपद के महायज्ञ में बिना गर्भ के प्रकट हुई कृष्णा, अर्थात् द्रौपदी, की बात कहता है। पाण्डव विस्तार से पूछते हैं: धृष्टद्युम्न अग्नि से और कृष्णा वेदी से कैसे प्रकटे, द्रोण से अस्त्र सीखकर भी धृष्टद्युम्न उनका वध करने वाला कैसे है, और दोनों मित्र अलग क्यों हुए। ब्राह्मण द्रौपदी के जन्म की कथा आरम्भ करता है।
जनमेजय उवाच
ते तथा पुरुषव्याघ्रा निहत्य बकराक्षसम् ।
अत ऊर्ध्वं ततो ब्रह्मन्किमकुर्वत पाण्डवाः
te tathā puruṣavyāghrā nihatya bakarākṣasam |
ata ūrdhvaṃ tato brahmankimakurvata pāṇḍavāḥ
वैशंपायन उवाच
तत्रैव न्यवसन्राजन्निहत्य बकराक्षसम् ।
अधीयानाः परं ब्रह्म ब्राह्मणस्य निवेशने
tatraiva nyavasanrājannihatya bakarākṣasam |
adhīyānāḥ paraṃ brahma brāhmaṇasya niveśane
ततः कतिपयाहस्य ब्राह्मणः संशितव्रतः ।
प्रतिश्रयार्थी तद्वेश्म ब्राह्मणस्याजगाम ह
tataḥ katipayāhasya brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ |
pratiśrayārthī tadveśma brāhmaṇasyājagāma ha
स म्यक् पूजयित्वा तं विप्रं विप्रर्षभस्तदा ।
ददौ प्रतिश्रयं तस्मै सदा सर्वातिथिव्रतः
sa myak pūjayitvā taṃ vipraṃ viprarṣabhastadā |
dadau pratiśrayaṃ tasmai sadā sarvātithivrataḥ
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे सह कुन्त्या नरर्षभाः ।
उपासाञ्चक्रिरे विप्रं कथयन्तं कथाः शुभाः
tataste pāṇḍavāḥ sarve saha kuntyā nararṣabhāḥ |
upāsāñcakrire vipraṃ kathayantaṃ kathāḥ śubhāḥ
कथयामास देशांश्च तीर्थानि सरितस्तथा ।
राज्ञश्च विविधाश्चर्यान्देशांश्चैव पुराणि च
kathayāmāsa deśāṃśca tīrthāni saritastathā |
rājñaśca vividhāścaryāndeśāṃścaiva purāṇi ca
स तत्राकथयद्विप्रः कथान्ते जनमेजय ।
पञ्चालेष्वद्भुताकारं याज्ञसेन्याः स्वयंवरम्
sa tatrākathayadvipraḥ kathānte janamejaya |
pañcāleṣvadbhutākāraṃ yājñasenyāḥ svayaṃvaram
धृष्टद्युम्नस्य चोत्पत्तिमुत्पत्तिं च शिखण्डिनः ।
अयोनिजत्वं कृष्णाया द्रुपदस्य महामखे
dhṛṣṭadyumnasya cotpattimutpattiṃ ca śikhaṇḍinaḥ |
ayonijatvaṃ kṛṣṇāyā drupadasya mahāmakhe
तदद्भुततमं श्रुत्वा लोके तस्य महात्मनः ।
विस्तरेणैव पप्रच्छुः कथां ते पुरुषर्षभाः
tadadbhutatamaṃ śrutvā loke tasya mahātmanaḥ |
vistareṇaiva papracchuḥ kathāṃ te puruṣarṣabhāḥ
पाण्डवा ऊचुः
कथं द्रुपदपुत्रस्य धृष्टद्युम्नस्य पावकात् ।
वेदीमध्याच्च कृष्णायाः संभवः कथमद्भुतः
kathaṃ drupadaputrasya dhṛṣṭadyumnasya pāvakāt |
vedīmadhyācca kṛṣṇāyāḥ saṃbhavaḥ kathamadbhutaḥ
कथं द्रोणान्महेष्वासात्सर्वाण्यस्त्राण्यशिक्षत ।
धृष्टद्युम्नो महेष्वासः कथं द्रोणस्य मृत्युदः ।
कथं विप्र सखायौ तौ भिन्नौ कस्य कृतेन वा
kathaṃ droṇānmaheṣvāsātsarvāṇyastrāṇyaśikṣata |
dhṛṣṭadyumno maheṣvāsaḥ kathaṃ droṇasya mṛtyudaḥ |
kathaṃ vipra sakhāyau tau bhinnau kasya kṛtena vā
वैशंपायन उवाच
एवं तैश्चोदितो राजन्स विप्रः पुरुषर्षभैः ।
कथयामास तत्सर्वं द्रौपदीसंभवं तदा
evaṃ taiścodito rājansa vipraḥ puruṣarṣabhaiḥ |
kathayāmāsa tatsarvaṃ draupadīsaṃbhavaṃ tadā
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)