अध्याय 169: घटोत्कच का जन्म

गते भगवति व्यासे पाण्डवा विगतज्वराः ।
ऊषुस्तत्र च षण्मासान्वटवृक्षे यथासुखम्

gate bhagavati vyāse pāṇḍavā vigatajvarāḥ |
ūṣustatra ca ṣaṇmāsānvaṭavṛkṣe yathāsukham

शाकमूलफलाहारास्तपः कुर्वन्ति पाण्डवाः ।
अनुज्ञाता महाराज ततः कमलपालिका

śākamūlaphalāhārāstapaḥ kurvanti pāṇḍavāḥ |
anujñātā mahārāja tataḥ kamalapālikā

रमयन्ती सदा भीमं तत्रतत्र मनोजवा ।
दिव्याभरणवस्त्रा हि दिव्यस्रगनुलेपना

ramayantī sadā bhīmaṃ tatratatra manojavā |
divyābharaṇavastrā hi divyasraganulepanā

एवं भ्रातॄन्सप्त मासान्हिडिम्बाऽवासयद्वने ।
पाण्डवान्भीमसेनार्थे राक्षसी कामरूपिणी

evaṃ bhrātṝnsapta māsānhiḍimbā'vāsayadvane |
pāṇḍavānbhīmasenārthe rākṣasī kāmarūpiṇī

सुखं स विहरन्भीमस्तत्कालं पर्यणामयत् ।
ततोऽलभत सा गर्भं राक्षसी कामरूपिणी

sukhaṃ sa viharanbhīmastatkālaṃ paryaṇāmayat |
tato'labhata sā garbhaṃ rākṣasī kāmarūpiṇī

अतृप्ता भीमसेनेन सप्तमासोपसंगता ।
प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलात्

atṛptā bhīmasenena saptamāsopasaṃgatā |
prajajñe rākṣasī putraṃ bhīmasenānmahābalāt

विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम् ।
भीमरूपं सुताम्राक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं महारथम्

virūpākṣaṃ mahāvaktraṃ śaṅkukarṇaṃ vibhīṣaṇam |
bhīmarūpaṃ sutāmrākṣaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahāratham

महेष्वासं महावीर्यं महासत्वं महाजवम् ।
महाकायं महाकालं महाग्रीवं महाभुजम्

maheṣvāsaṃ mahāvīryaṃ mahāsatvaṃ mahājavam |
mahākāyaṃ mahākālaṃ mahāgrīvaṃ mahābhujam

अमानुषं मानुषजं भीमवेगमरिन्दमम् ।
पिशाचकानतीत्यान्यान्बभूवाति स मानुषान्

amānuṣaṃ mānuṣajaṃ bhīmavegamarindamam |
piśācakānatītyānyānbabhūvāti sa mānuṣān

बालोऽपि विक्रमं प्राप्तो मानुषेषु विशांपते ।
सर्वास्त्रेषु वरो वीरः प्रकाममभवद्बली

bālo'pi vikramaṃ prāpto mānuṣeṣu viśāṃpate |
sarvāstreṣu varo vīraḥ prakāmamabhavadbalī

सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च ।
कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिकाः

sadyo hi garbhaṃ rākṣasyo labhante prasavanti ca |
kāmarūpadharāścaiva bhavanti bahurūpikāḥ

प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदा ।
मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः

praṇamya vikacaḥ pādāvagṛhṇātsa pitustadā |
mātuśca parameṣvāsastau ca nāmāsya cakratuḥ

घटोहास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत ।
अभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह

ghaṭohāsyotkaca iti mātā taṃ pratyabhāṣata |
abhavattena nāmāsya ghaṭotkaca iti sma ha

अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचः ।
तेषां च दयितो नित्यमात्मनित्यो बभूव ह

anuraktaśca tānāsītpāṇḍavānsa ghaṭotkacaḥ |
teṣāṃ ca dayito nityamātmanityo babhūva ha

घटोत्कचो महाकायः पाण्डवान्पृथया सह ।
अभिवाद्य यथान्यायमब्रवीच्च प्रभाष्य तान्

ghaṭotkaco mahākāyaḥ pāṇḍavānpṛthayā saha |
abhivādya yathānyāyamabravīcca prabhāṣya tān

किं करोम्यहमार्याणां निःशङ्कं वदतानघाः ।
तं ब्रुवन्तं भैमसेनिं कुन्ती वचनमब्रवीत्

kiṃ karomyahamāryāṇāṃ niḥśaṅkaṃ vadatānaghāḥ |
taṃ bruvantaṃ bhaimaseniṃ kuntī vacanamabravīt

त्वं कुरूणां कुले जातः साक्षाद्भीमसमो ह्यसि ।
ज्येष्ठः पुत्रोसि पञ्चानां साहाय्यं कुरु पुत्रक

tvaṃ kurūṇāṃ kule jātaḥ sākṣādbhīmasamo hyasi |
jyeṣṭhaḥ putrosi pañcānāṃ sāhāyyaṃ kuru putraka

पृथयाप्येवमुक्तस्तु प्रणम्यैव वचोऽब्रवीत् ।
यथा हि रावणो लोके इन्द्रजिच्च महाबलः ।
वर्ष्मवीर्यसमो लोके विशिष्टश्चाभवं नृषु

pṛthayāpyevamuktastu praṇamyaiva vaco'bravīt |
yathā hi rāvaṇo loke indrajicca mahābalaḥ |
varṣmavīryasamo loke viśiṣṭaścābhavaṃ nṛṣu

कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचः ।
आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम्

kṛtyakāla upasthāsye pitṝniti ghaṭotkacaḥ |
āmantrya rakṣasāṃ śreṣṭhaḥ pratasthe cottarāṃ diśam

स हि सृष्टो भगवता शक्तिहेतोर्महात्मना ।
वर्णस्याप्रतिवीर्यस्य प्रतियोद्धा महारथः

sa hi sṛṣṭo bhagavatā śaktihetormahātmanā |
varṇasyāprativīryasya pratiyoddhā mahārathaḥ

सह वासो मया जीर्णस्त्वया कमलपालिके ।
पुनर्द्रक्ष्यसि राज्यस्थानित्यभाषत तां तदा

saha vāso mayā jīrṇastvayā kamalapālike |
punardrakṣyasi rājyasthānityabhāṣata tāṃ tadā

पदा मां संस्मरेः कान्त रिरंसू रहसि प्रभो ।
तदा तव वशं भूय आगन्तास्म्याशु भारत

padā māṃ saṃsmareḥ kānta riraṃsū rahasi prabho |
tadā tava vaśaṃ bhūya āgantāsmyāśu bhārata

इत्युक्त्वा सा जगामाशु भावमासज्य पाण्डवे ।
हिडिम्बा समयं स्मृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत

ityuktvā sā jagāmāśu bhāvamāsajya pāṇḍave |
hiḍimbā samayaṃ smṛtvā svāṃ gatiṃ pratyapadyata