आदि पर्व

अध्याय 12: रुरु पिता से आस्तीक के विषय में पूछते हैं

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि पौलोमपर्वणि द्वादशोऽध्यायः ॥

9 श्लोक · 12 में से 261

इस अध्याय में क्या होता है

रुरु पिता से आस्तीक के विषय में पूछते हैं

रुरु ऋषि से पूछते हैं कि राजा जनमेजय ने सर्पों को क्यों मारा, और उस बुद्धिमान ब्राह्मण ने उन्हें क्यों छुड़ाया। ऋषि कहते हैं कि आस्तीक का पूरा महान चरित रुरु ब्राह्मणों से सुनेंगे, और योगबल से वहीं अन्तर्धान हो जाते हैं। रुरु पूरा बल लगाकर उन्हें खोजते हुए चारों ओर दौड़ते हैं, और न पाकर मूर्छित हो जाते हैं, मानो उनकी चेतना चली गई हो। होश में आकर वे घर लौटते हैं और पिता को सब कुछ बताते हैं। फिर वे प्रमति से आस्तीक के विषय में उस वचन के बारे में पूछते हैं और कथा को यथार्थ रूप में सुनना चाहते हैं। यहाँ सौति की कथा मुड़ती है: सहस्रपात् द्वारा उठाया गया आस्तीक का प्रश्न आस्तीक पर्व का सूत्र बन जाता है।

रुरुरुवाच

12.1

कथं हिंसितवान्सर्पान्स राजा जनमेजयः ।
सर्पा वा हिंसितास्तत्र किमर्थं द्विजसत्तम

kathaṃ hiṃsitavānsarpānsa rājā janamejayaḥ |
sarpā vā hiṃsitāstatra kimarthaṃ dvijasattama

12.2

किमर्थं मोक्षिताश्चैव पन्नगास्तेन धीमता ।
आस्तीकेन द्विजश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः

kimarthaṃ mokṣitāścaiva pannagāstena dhīmatā |
āstīkena dvijaśreṣṭha śrotumicchāmyaśeṣataḥ

ऋषिरुवाच

12.3

श्रोष्यसि त्वं रुरो सर्वमास्तीकचरितं महत् ।
ब्राह्मणानां कथयतां त्वरावान्गमने ह्यहम्

śroṣyasi tvaṃ ruro sarvamāstīkacaritaṃ mahat |
brāhmaṇānāṃ kathayatāṃ tvarāvāngamane hyaham

सौतिरुवाच

12.4

इत्युक्त्वान्तर्हिते योगात्तस्मिन्नृषिवरे प्रभौ ।
संभ्रमाविष्टहृदयो रुरुर्मेने तदद्भुतम्

ityuktvāntarhite yogāttasminnṛṣivare prabhau |
saṃbhramāviṣṭahṛdayo rururmene tadadbhutam

12.5

बलं परममास्थाय पर्यधावत्समन्ततः ।
तमृषिं नष्टमन्विच्छन्संश्रान्तो न्यपतद्भुवि

balaṃ paramamāsthāya paryadhāvatsamantataḥ |
tamṛṣiṃ naṣṭamanvicchansaṃśrānto nyapatadbhuvi

12.6

स मोहे परमं गत्वा नष्टसंज्ञ इवाभवत् ।
तदृषेर्वचनं तथ्यं चिन्तयानः पुनःपुनः

sa mohe paramaṃ gatvā naṣṭasaṃjña ivābhavat |
tadṛṣervacanaṃ tathyaṃ cintayānaḥ punaḥpunaḥ

12.7

लब्धसंज्ञो रुरुश्चायात्तदाचख्यौ पितुस्तदा ।
पित्रे तु सर्वमाख्याय डुण्डुभस्य वचोऽर्थवत्

labdhasaṃjño ruruścāyāttadācakhyau pitustadā |
pitre tu sarvamākhyāya ḍuṇḍubhasya vaco'rthavat

12.8

अपृच्छत्पितरं भूयः सोस्तीकस्य वचस्तदा ।
आख्यापयत्तदाऽऽख्यानं डुण्डुभेनाथ कीर्तितम्

apṛcchatpitaraṃ bhūyaḥ sostīkasya vacastadā |
ākhyāpayattadā''khyānaṃ ḍuṇḍubhenātha kīrtitam

12.9

तत्कीर्त्यमानं भगवञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
पिता चास्य तदाख्यानं पृष्टः सर्वं न्यवेदयत्

tatkīrtyamānaṃ bhagavañśrotumicchāmi tattvataḥ |
pitā cāsya tadākhyānaṃ pṛṣṭaḥ sarvaṃ nyavedayat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)