अध्याय 119: गान्धारी की आँखों पर पट्टी और विवाह

गुणैः समुदितं सम्यगिदं नः प्रथितं कुलम् ।
अत्यन्यान्पृथिवीपालान्पृथिव्यामधिराज्यभाक्

guṇaiḥ samuditaṃ samyagidaṃ naḥ prathitaṃ kulam |
atyanyānpṛthivīpālānpṛthivyāmadhirājyabhāk

रक्षितं राजभिः पूर्वं धर्मविद्भिर्महात्मभिः ।
नोत्सादमगमच्चेदं कदाचिदिह नः कुलम्

rakṣitaṃ rājabhiḥ pūrvaṃ dharmavidbhirmahātmabhiḥ |
notsādamagamaccedaṃ kadācidiha naḥ kulam

मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना ।
समवस्थापित भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु

mayā ca satyavatyā ca kṛṣṇena ca mahātmanā |
samavasthāpita bhūyo yuṣmāsu kulatantuṣu

तच्चैतद्वर्धते भूयः कुलं सागरवद्यथा ।
तथा मया विधातव्यं त्वया चैव न संशयः

taccaitadvardhate bhūyaḥ kulaṃ sāgaravadyathā |
tathā mayā vidhātavyaṃ tvayā caiva na saṃśayaḥ

श्रूयते यादवी कन्या स्वनुरूपा कुलस्य नः ।
सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च

śrūyate yādavī kanyā svanurūpā kulasya naḥ |
subalasyātmajā caiva tathā madreśvarasya ca

कुलीना रूपवत्यश्च ताः कन्याः पुत्र सर्वशः ।
उचिताश्चैव संबन्धे तेऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः

kulīnā rūpavatyaśca tāḥ kanyāḥ putra sarvaśaḥ |
ucitāścaiva saṃbandhe te'smākaṃ kṣatriyarṣabhāḥ

मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर ।
सन्तानार्थं कुलस्यास्य यद्वा विदुर मन्यसे

manye varayitavyāstā ityahaṃ dhīmatāṃ vara |
santānārthaṃ kulasyāsya yadvā vidura manyase

भवान्पिता भावन्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
तस्मात्स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम्

bhavānpitā bhāvanmātā bhavānnaḥ paramo guruḥ |
tasmātsvayaṃ kulasyāsya vicārya kuru yaddhitam

अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम् ।
आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम्

atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṃ subalātmajām |
ārādhya varadaṃ devaṃ bhaganetraharaṃ haram

गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा ।
इति शुश्राव तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः

gāndhārī kila putrāṇāṃ śataṃ lebhe varaṃ śubhā |
iti śuśrāva tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ

ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत ।
अचक्षुरिति तत्रासीत्सुबलस्य विचारणा

tato gāndhārarājasya preṣayāmāsa bhārata |
acakṣuriti tatrāsītsubalasya vicāraṇā

कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः ।
ददै तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम्

kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ |
dadai tāṃ dhṛtarāṣṭrāya gāndhārīṃ dharmacāriṇīm

गान्धारी त्वथ शुश्राव धृतराष्ट्रमचक्षुषम् ।
आत्मानं दिप्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत

gāndhārī tvatha śuśrāva dhṛtarāṣṭramacakṣuṣam |
ātmānaṃ dipsitaṃ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata

ततः सा पटमादाय कृत्वा बहुगुणं तदा ।
बबन्ध नेत्रे स्वे राजन्पतिव्रतपरायणा

tataḥ sā paṭamādāya kṛtvā bahuguṇaṃ tadā |
babandha netre sve rājanpativrataparāyaṇā

नाभ्यसूयां पतिमहमित्येवं कृतनिश्चया ।
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरभ्ययात्

nābhyasūyāṃ patimahamityevaṃ kṛtaniścayā |
tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabhyayāt

स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्तामादाय कौरवान् ।
तां तदा धृतराष्ट्राय ददौ परमसत्कृताम् ।
भीष्मस्यानुमते चैव विवाहं समकारयत्

svasāraṃ parayā lakṣmyā yuktāmādāya kauravān |
tāṃ tadā dhṛtarāṣṭrāya dadau paramasatkṛtām |
bhīṣmasyānumate caiva vivāhaṃ samakārayat

दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम् ।
पुनरायात्स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः

dattvā sa bhaginīṃ vīro yathārhaṃ ca paricchadam |
punarāyātsvanagaraṃ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ

गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचिषेटितैः ।
तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत

gāndhāryapi varārohā śīlācāraviciṣeṭitaiḥ |
tuṣṭiṃ kurūṇāṃ sarveṣāṃ janayāmāsa bhārata

गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
अतिचाराद्भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत्

gāndhārī sā patiṃ dṛṣṭvā prajñācakṣuṣamīśvaram |
aticārādbhṛśaṃ bhītā bhartuḥ sā samacintayat

सा दृष्टिविनिवृत्त्या हि भर्तुश्च समतां ययौ ।
नहि सूक्ष्मेप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा

sā dṛṣṭivinivṛttyā hi bhartuśca samatāṃ yayau |
nahi sūkṣmepyatīcāre bhartuḥ sā vavṛte tadā

वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्गुरून्पतिपरायणा ।
वाचापि पुरुषानन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत्

vṛttenārādhya tānsarvāngurūnpatiparāyaṇā |
vācāpi puruṣānanyānsuvratā nānvakīrtayat

तस्याः सहोदरीः कन्याः पुनरेव ददौ दश ।
गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण च वृतस्तदा

tasyāḥ sahodarīḥ kanyāḥ punareva dadau daśa |
gāndhārarājaḥ subalo bhīṣmeṇa ca vṛtastadā

सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां चापि संहिताम् ।
तेजश्श्र्वां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम्

satyavratāṃ satyasenāṃ sudeṣṇāṃ cāpi saṃhitām |
tejaśśrvāṃ suśravāṃ ca tathaiva nikṛtiṃ śubhām

शंभ्वठां च दशार्णां च गान्धारीर्दश विश्रुताः ।
एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः

śaṃbhvaṭhāṃ ca daśārṇāṃ ca gāndhārīrdaśa viśrutāḥ |
ekāhnā pratijagrāha dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ

ततः शान्तनवो भीष्मो धानुष्कस्तास्ततस्ततः ।
अददाद्धृतराष्ट्रस्य राजपुत्रीः परश्शतम्

tataḥ śāntanavo bhīṣmo dhānuṣkastāstatastataḥ |
adadāddhṛtarāṣṭrasya rājaputrīḥ paraśśatam