अध्याय 114: सत्यवती का रहस्य और व्यास का आगमन

पुनर्भरतवंशस्य हेतुं सन्तानवृद्धये ।
वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदतः शृणु

punarbharatavaṃśasya hetuṃ santānavṛddhaye |
vakṣyāmi niyataṃ mātastanme nigadataḥ śṛṇu

ब्राह्मणो गुणवान्कश्चिद्धनेनोपनिमन्त्र्यताम् ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत्प्रजाः

brāhmaṇo guṇavānkaściddhanenopanimantryatām |
vicitravīryakṣetreṣu yaḥ samutpādayetprajāḥ

भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा धर्महेत्वर्थसंहितम् ।
माता सत्यवती भीष्मं पुनरेवाभ्यभाषत

bhīṣmasya tu vacaḥ śrutvā dharmahetvarthasaṃhitam |
mātā satyavatī bhīṣmaṃ punarevābhyabhāṣata

औचथ्यमधिकृत्येदमङ्गं च यदुदाहृतम् ।
पौराणी श्रुतिरित्येषा प्राप्तकालमिदं कुरु

aucathyamadhikṛtyedamaṅgaṃ ca yadudāhṛtam |
paurāṇī śrutirityeṣā prāptakālamidaṃ kuru

त्वं हि पुत्र कुलस्यास्य ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च भारत ।
यथा च ते पितुर्वाक्यं मम कार्यं तथाऽनघ

tvaṃ hi putra kulasyāsya jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaśca bhārata |
yathā ca te piturvākyaṃ mama kāryaṃ tathā'nagha

मम पुत्रस्तव भ्राता यवीयान्सुप्रियश्च ते ।
बाल एव गतः स्वर्गं भारतो भरतर्षभ

mama putrastava bhrātā yavīyānsupriyaśca te |
bāla eva gataḥ svargaṃ bhārato bharatarṣabha

इमे महिष्यौ तस्येह काशिराजसुते उभे ।
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत

ime mahiṣyau tasyeha kāśirājasute ubhe |
rūpayauvanasaṃpanne putrakāme ca bhārata

धर्म्यमेतत्परं ज्ञात्वा सन्तानाय कुलस्य च ।
आभ्यां मम नियोगात्तु धर्मं चरितुमर्हसि

dharmyametatparaṃ jñātvā santānāya kulasya ca |
ābhyāṃ mama niyogāttu dharmaṃ caritumarhasi

असंशयं परो धर्मस्त्वयाः मातः प्रकीर्तितः ।
त्वमप्येतां प्रतिज्ञां तु वेत्थ या मयि वर्तते

asaṃśayaṃ paro dharmastvayāḥ mātaḥ prakīrtitaḥ |
tvamapyetāṃ pratijñāṃ tu vettha yā mayi vartate

अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा ।
उत्सृजेयमहं प्राणान्न तु सत्यं कथंचन

amaratvasya vā hetostrailokyasadanasya vā |
utsṛjeyamahaṃ prāṇānna tu satyaṃ kathaṃcana

जानामि त्वयि धर्मज्ञ सत्यं सत्यपराक्रम ।
इच्छंस्त्वमिह लोकांस्त्रीन्सृजेरन्यानरिन्दम

jānāmi tvayi dharmajña satyaṃ satyaparākrama |
icchaṃstvamiha lokāṃstrīnsṛjeranyānarindama

यथा तु नः कुलं चैव धर्मश्च न पराभवेत् ।
सुहृदश्च प्रहृष्टाः स्युस्तथा त्वं कर्तुमर्हसि

yathā tu naḥ kulaṃ caiva dharmaśca na parābhavet |
suhṛdaśca prahṛṣṭāḥ syustathā tvaṃ kartumarhasi

त्वमेव कुलवृद्धासि गौरवं तु परं त्वयि ।
सोपायं कुलसन्ताने वक्तुमर्हसि नः परम्

tvameva kulavṛddhāsi gauravaṃ tu paraṃ tvayi |
sopāyaṃ kulasantāne vaktumarhasi naḥ param

स्त्रियो हि परमं गुह्यं धारयन्ति सदा कुले ।
पुरुषांश्चैव मायाभिर्बह्वीभिरुपगृह्णते

striyo hi paramaṃ guhyaṃ dhārayanti sadā kule |
puruṣāṃścaiva māyābhirbahvībhirupagṛhṇate

सा सत्यवति संपश्य धर्मं सत्यपरायणे ।
यथा न जह्यां सत्यं च न सीदेच्च कुलं हि नः

sā satyavati saṃpaśya dharmaṃ satyaparāyaṇe |
yathā na jahyāṃ satyaṃ ca na sīdecca kulaṃ hi naḥ

ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया ।
विहसन्तीव सव्रीडमिदं वचनमब्रवीत्

tataḥ satyavatī bhīṣmaṃ vācā saṃsajjamānayā |
vihasantīva savrīḍamidaṃ vacanamabravīt

सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
विश्वासात्ते प्रवक्ष्यामि सन्तानाय कुलस्य नः

satyametanmahābāho yathā vadasi bhārata |
viśvāsātte pravakṣyāmi santānāya kulasya naḥ

न ते शक्यमनाख्यातुमापद्धर्मं तथाविधम् ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गतिः

na te śakyamanākhyātumāpaddharmaṃ tathāvidham |
tvameva naḥ kule dharmastvaṃ satyaṃ tvaṃ parā gatiḥ

यत्त्वं वक्ष्यसि तत्कार्यमस्माभिरिति मे मतिः ।
तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम् ।
शृणु भीष्म वचो मह्यं धर्मार्थसहितं हितम्

yattvaṃ vakṣyasi tatkāryamasmābhiriti me matiḥ |
tasmānniśamya satyaṃ me kuruṣva yadanantaram |
śṛṇu bhīṣma vaco mahyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam

न च विस्रम्भकथितं भवान्सूचितुमर्हति ।
यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ

na ca visrambhakathitaṃ bhavānsūcitumarhati |
yastu rājā vasurnāma śrutaste bharatarṣabha

तस्य शुक्लादहं मत्स्या धृता कुक्षौ पुरा किल ।
मातरं मे जलाद्धृत्वा दाशः परमधर्मवित्

tasya śuklādahaṃ matsyā dhṛtā kukṣau purā kila |
mātaraṃ me jalāddhṛtvā dāśaḥ paramadharmavit

मां तु स्वगृहमानीय दुहितृत्वेऽभ्यकल्पयत् ।
धर्मयुक्तः स धर्मेण पिता चासीत्ततो मम

māṃ tu svagṛhamānīya duhitṛtve'bhyakalpayat |
dharmayuktaḥ sa dharmeṇa pitā cāsīttato mama

धर्मयुक्तस्य धर्मार्थं पितुरासीत्तरी मम ।
सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवनम्

dharmayuktasya dharmārthaṃ piturāsīttarī mama |
sā kadācidahaṃ tatra gatā prathamayauvanam

अथ धर्मविदां श्रेष्ठः परमर्षिः पराशरः ।
आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन्यमुनां नदीम्

atha dharmavidāṃ śreṣṭhaḥ paramarṣiḥ parāśaraḥ |
ājagāma tarīṃ dhīmāṃstariṣyanyamunāṃ nadīm

स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्तदा ।
सान्त्वपूर्वं मुनिश्रेष्ठः कामार्तो मधुरं वचः ।
उक्त्वा जन्म कुलं मह्यं नासि दाशसुतेति च

sa tāryamāṇo yamunāṃ māmupetyābravīttadā |
sāntvapūrvaṃ muniśreṣṭhaḥ kāmārto madhuraṃ vacaḥ |
uktvā janma kulaṃ mahyaṃ nāsi dāśasuteti ca

तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत ।
वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे

tamahaṃ śāpabhītā ca piturbhītā ca bhārata |
varairasulabhairuktā na pratyākhyātumutsahe

प्रेक्ष्य तांस्तु महाभागान्पारावारे ऋषीन्स्थितान् ।
यमुनातीरविन्यस्तान्प्रदीप्तानिव पावकान्

prekṣya tāṃstu mahābhāgānpārāvāre ṛṣīnsthitān |
yamunātīravinyastānpradīptāniva pāvakān

पुरस्तादरुणश्चैव तरुणः संप्रकाशते ।
येनैषा ताम्रवस्त्रेव द्यौः कृता प्रविजृम्भिता

purastādaruṇaścaiva taruṇaḥ saṃprakāśate |
yenaiṣā tāmravastreva dyauḥ kṛtā pravijṛmbhitā

उक्तमात्रो मया तत्र नीहारमसृजत्प्रभुः ।
पराशरः सत्यधृतिर्द्वीपे च यमुनाम्भसि

uktamātro mayā tatra nīhāramasṛjatprabhuḥ |
parāśaraḥ satyadhṛtirdvīpe ca yamunāmbhasi

अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् ।
तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत

abhibhūya sa māṃ bālāṃ tejasā vaśamānayat |
tamasā lokamāvṛtya naugatāmeva bhārata

मत्स्यगन्धो महानासीत्पुरा मम जुगुप्सितः ।
तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात्स मे मुनिः

matsyagandho mahānāsītpurā mama jugupsitaḥ |
tamapāsya śubhaṃ gandhamimaṃ prādātsa me muniḥ

ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सृज्य मामकम् ।
द्वोपेऽस्या एव सरितः कन्यैव त्वं भविष्यसि

tato māmāha sa munirgarbhamutsṛjya māmakam |
dvope'syā eva saritaḥ kanyaiva tvaṃ bhaviṣyasi

कन्यात्वं च ददौ प्रीतः पुनर्विद्वांस्तपोधनः ।
तस्य वीर्यमहं दृष्ट्वा तथा युक्तं महात्मनः

kanyātvaṃ ca dadau prītaḥ punarvidvāṃstapodhanaḥ |
tasya vīryamahaṃ dṛṣṭvā tathā yuktaṃ mahātmanaḥ

विस्मिता व्यथिता चैव प्रादामात्मानमेव च ।
ततस्तदा महात्मा स कन्यायां मयि भारत ।
प्रहृष्टोऽजनयत्पुत्रं द्वीप एव पराशरः

vismitā vyathitā caiva prādāmātmānameva ca |
tatastadā mahātmā sa kanyāyāṃ mayi bhārata |
prahṛṣṭo'janayatputraṃ dvīpa eva parāśaraḥ

पाराशर्यो महायोगी स बभूव महानृषिः ।
कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुतः

pārāśaryo mahāyogī sa babhūva mahānṛṣiḥ |
kanyāputro mama purā dvaipāyana iti śrutaḥ

यो व्यस्य वेदांश्चतुरस्तपसा भगवानृषिः ।
लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्कृष्णत्वमेव च

yo vyasya vedāṃścaturastapasā bhagavānṛṣiḥ |
loke vyāsatvamāpede kārṣṇyātkṛṣṇatvameva ca

सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिषः ।
सद्योत्पन्नः स तु महान्सह पित्रा ततो गतः

satyavādī śamaparastapasvī dagdhakilbiṣaḥ |
sadyotpannaḥ sa tu mahānsaha pitrā tato gataḥ

स नियुक्तो मया व्यक्तं त्वया चाप्रतिमद्युतिः ।
भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति

sa niyukto mayā vyaktaṃ tvayā cāpratimadyutiḥ |
bhrātuḥ kṣetreṣu kalyāṇamapatyaṃ janayiṣyati

स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरेः कृच्छ्रेषु मामिति ।
तं स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि

sa hi māmuktavāṃstatra smareḥ kṛcchreṣu māmiti |
taṃ smariṣye mahābāho yadi bhīṣma tvamicchasi

तव ह्यनुमते भीष्म नियतं स महातपाः ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति

tava hyanumate bhīṣma niyataṃ sa mahātapāḥ |
vicitravīryakṣetreṣu putrānutpādayiṣyati

महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
देशकालौ च जानासि क्रियतामर्थसिद्धये ।

maharṣeḥ kīrtane tasya bhīṣmaḥ prāñjalirabravīt |
deśakālau ca jānāsi kriyatāmarthasiddhaye |

अर्थमर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम् ।
कामं कामानुबन्धं च विपरीतान्पृथक्पृथक्

arthamarthānubandhaṃ ca dharmaṃ dharmānubandhanam |
kāmaṃ kāmānubandhaṃ ca viparītānpṛthakpṛthak

यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान् ।
तदिदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः

yo vicintya dhiyā dhīro vyavasyati sa buddhimān |
tadidaṃ dharmayuktaṃ ca hitaṃ caiva kulasya naḥ

उक्तं भवत्या यच्छ्रेयस्तन्मह्यं रोचते भृशम् ।
(वैशंपायन उवाच)
ततस्तस्मिन्प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन

uktaṃ bhavatyā yacchreyastanmahyaṃ rocate bhṛśam |
(vaiśaṃpāyana uvāca)
tatastasminpratijñāte bhīṣmeṇa kurunandana

कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम् ।
स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम्

kṛṣṇadvaipāyanaṃ kālī cintayāmāsa vai munim |
sa vedānvibruvandhīmānmāturvijñāya cintitam

प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन ।
तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम्

prādurbabhūvāviditaḥ kṣaṇena kurunandana |
tasmai pūjāṃ tataḥ kṛtvā sutāya vidhipūrvakam

परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्रवैरभ्यषिञ्चत ।
मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तु

pariṣvajya ca bāhubhyāṃ prasravairabhyaṣiñcata |
mumoca bāṣpaṃ dāśeyī putraṃ dṛṣṭvā cirasya tu

तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च ।
मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत्

tāmadbhiḥ pariṣicyārtāṃ maharṣirabhivādya ca |
mātaraṃ pūrvajaḥ putro vyāso vacanamabravīt

भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः ।
शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव

bhavatyā yadabhipretaṃ tadahaṃ kartumāgataḥ |
śādhi māṃ dharmatattvajñe karavāṇi priyaṃ tava

तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये ।
स च तां प्रतिजग्राह विधिमन्मन्त्रपूर्वकम्

tasmai pūjāṃ tato'kārṣītpurodhāḥ paramarṣaye |
sa ca tāṃ pratijagrāha vidhimanmantrapūrvakam

पूजितो मन्त्रपूर्वं तु विधिवत्प्रीतिमाप सः ।
तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम्

pūjito mantrapūrvaṃ tu vidhivatprītimāpa saḥ |
tamāsanagataṃ mātā pṛṣṭvā kuśalamavyayam

सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम् ।
मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे

satyavatyatha vīkṣyainamuvācedamanantaram |
mātāpitroḥ prajāyante putrāḥ sādhāraṇāḥ kave

तेषां पिता यथा स्वीमी तथा माता न संशयः ।
विधानविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः

teṣāṃ pitā yathā svīmī tathā mātā na saṃśayaḥ |
vidhānavihitaḥ sa tvaṃ yathā me prathamaḥ sutaḥ

विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः ।
यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृतः

vicitravīryo brahmarṣe tathā me'varajaḥ sutaḥ |
yathaiva pitṛto bhīṣmastathā tvamapi mātṛtaḥ

भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे ।
अयं शान्तनवः सत्यं पालयन्सत्यविक्रमः

bhrātā vicitravīryasya yathā vā putra manyase |
ayaṃ śāntanavaḥ satyaṃ pālayansatyavikramaḥ

बुद्धिं न कुरुतेऽपत्ये तथा राज्याऽनुशासने ।
स त्वं व्यपेक्षया भ्रातुः सन्तानाय कुलस्य च

buddhiṃ na kurute'patye tathā rājyā'nuśāsane |
sa tvaṃ vyapekṣayā bhrātuḥ santānāya kulasya ca

भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ ।
अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च

bhīṣmasya cāsya vacanānniyogācca mamānagha |
anukrośācca bhūtānāṃ sarveṣāṃ rakṣaṇāya ca

आनृशंस्याच्च यद्ब्रूयां तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि ।
यवीयसस्व भ्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे

ānṛśaṃsyācca yadbrūyāṃ tacchrutvā kartumarhasi |
yavīyasasva bhrāturbhārye surasutopame

रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च धर्मतः ।
तयोरुत्पादयापत्यं समर्थो ह्यसि पुत्रक

rūpayauvanasaṃpanne putrakāme ca dharmataḥ |
tayorutpādayāpatyaṃ samartho hyasi putraka

अनुरूपं कुलस्यास्य संतत्याः प्रसवस्य च ।
(व्यास उवाच)
वेत्थ धर्मं सत्यवति परं चापरमेव च

anurūpaṃ kulasyāsya saṃtatyāḥ prasavasya ca |
(vyāsa uvāca)
vettha dharmaṃ satyavati paraṃ cāparameva ca

तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मतिः ।
तस्मादहं त्वन्नियोगाद्धर्ममुद्दिश्य कारणम्

tathā tava mahāprājñe dharme praṇihitā matiḥ |
tasmādahaṃ tvanniyogāddharmamuddiśya kāraṇam

ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं ह्येतत्सनातनम् ।
भ्रातुः पुत्रान्प्रदास्यामि मित्रावरुणयोः समान्

īpsitaṃ te kariṣyāmi dṛṣṭaṃ hyetatsanātanam |
bhrātuḥ putrānpradāsyāmi mitrāvaruṇayoḥ samān

व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया ।
संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यतः

vrataṃ caretāṃ te devyau nirdiṣṭamiha yanmayā |
saṃvatsaraṃ yathānyāyaṃ tataḥ śuddhe bhaviṣyataḥ

नहि मामव्रतोपेता उपेयात्काचिदङ्गना ।
(सत्यवत्युवाच)
सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भं तथा कुरु

nahi māmavratopetā upeyātkācidaṅganā |
(satyavatyuvāca)
sadyo yathā prapadyete devyau garbhaṃ tathā kuru

अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजाऽनाथा विनश्यति ।
नश्यन्ति च क्रियाः सर्वा नास्ति वृष्टिर्न देवता

arājakeṣu rāṣṭreṣu prajā'nāthā vinaśyati |
naśyanti ca kriyāḥ sarvā nāsti vṛṣṭirna devatā

कथं चाराजकं राष्ट्रं शक्यं धारयितुं प्रभो ।
तस्माद्गर्भं समाधत्स्व भीष्मः संवर्धयिष्यति

kathaṃ cārājakaṃ rāṣṭraṃ śakyaṃ dhārayituṃ prabho |
tasmādgarbhaṃ samādhatsva bhīṣmaḥ saṃvardhayiṣyati

यदि पुत्रः प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिकः ।
विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्परं व्रतम्

yadi putraḥ pradātavyo mayā bhrāturakālikaḥ |
virūpatāṃ me sahatāṃ tayoretatparaṃ vratam

यदि मे सहते गन्धं रूपं वेषं तथा वपुः ।
अद्यैव गर्भं कौसल्या विशिष्टं प्रतिपद्यताम्

yadi me sahate gandhaṃ rūpaṃ veṣaṃ tathā vapuḥ |
adyaiva garbhaṃ kausalyā viśiṣṭaṃ pratipadyatām

तस्यापि च शतं पुत्रा भवितारो न संशयः ।
गोप्तारः कुरुवंशस्य भवत्याः शोकनाशनाः

tasyāpi ca śataṃ putrā bhavitāro na saṃśayaḥ |
goptāraḥ kuruvaṃśasya bhavatyāḥ śokanāśanāḥ

एवमुक्त्वा महातेजा व्यासः सत्यवतीं तदा ।
शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा ह्यलङ्कृता

evamuktvā mahātejā vyāsaḥ satyavatīṃ tadā |
śayane sā ca kausalyā śucivastrā hyalaṅkṛtā

समागमनमाकाङ्क्षेदिति सोऽन्तर्हितो मुनिः ।
ततोऽभिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम्

samāgamanamākāṅkṣediti so'ntarhito muniḥ |
tato'bhigamya sā devī snuṣāṃ rahasi saṃgatām

धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचनं हितम् ।
कौसल्ये धर्मतन्त्रं त्वां यद्ब्रवीमि निबोध तत्

dharmyamarthasamāyuktamuvāca vacanaṃ hitam |
kausalye dharmatantraṃ tvāṃ yadbravīmi nibodha tat

भरतानां समुच्छेदो व्यक्तं मद्भाग्यसंक्षयात् ।
व्यथितां मां च संप्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्

bharatānāṃ samucchedo vyaktaṃ madbhāgyasaṃkṣayāt |
vyathitāṃ māṃ ca saṃprekṣya pitṛvaṃśaṃ ca pīḍitam

भीष्मो बुद्धिमदान्मह्यं कुलस्यास्य विवृद्धये ।
सा च बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापय मां तथा

bhīṣmo buddhimadānmahyaṃ kulasyāsya vivṛddhaye |
sā ca buddhistvayyadhīnā putri prāpaya māṃ tathā

नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धऱ ।
पुत्रं जनय सुश्रोणि देवराजसमप्रभम्

naṣṭaṃ ca bhārataṃ vaṃśaṃ punareva samuddhaṟa |
putraṃ janaya suśroṇi devarājasamaprabham

स हि राज्यधुरं गुर्वीमुद्वक्ष्यति कुलस्य नः ।
एवमुक्त्वा तु सा देवी स्नुषां सत्यवती तदा

sa hi rājyadhuraṃ gurvīmudvakṣyati kulasya naḥ |
evamuktvā tu sā devī snuṣāṃ satyavatī tadā

सा धर्मतोऽनुनीयैनां कथंचिद्धर्मचारिणीम् ।
भोजयामास विप्रांश्च देवर्षीनतिथींस्तथा

sā dharmato'nunīyaināṃ kathaṃciddharmacāriṇīm |
bhojayāmāsa viprāṃśca devarṣīnatithīṃstathā