अध्याय 105: सात पुत्रों का विसर्जन, आठवाँ बचता है

संवत्सरानृतून्मासान्बुबुधे न बहून्गतान् ।
रममाणस्तया सार्धं यथाकामं नरेश्वरः

saṃvatsarānṛtūnmāsānbubudhe na bahūngatān |
ramamāṇastayā sārdhaṃ yathākāmaṃ nareśvaraḥ

दिविष्ठान्मानुषांश्चैव भोगान्भुङ्क्ते स वै नृपः ।
आसाद्य शान्तनुः श्रीमान्मुमुदे योषितां वराम्

diviṣṭhānmānuṣāṃścaiva bhogānbhuṅkte sa vai nṛpaḥ |
āsādya śāntanuḥ śrīmānmumude yoṣitāṃ varām

ऋतुकाले तु सा देवी दिव्यं गर्भमधारयत् ।
अष्टावजनयत्पुत्रांस्तस्मादमरसन्निभान्

ṛtukāle tu sā devī divyaṃ garbhamadhārayat |
aṣṭāvajanayatputrāṃstasmādamarasannibhān

जातं जातं च सा पुत्रं क्षिपत्यम्यसि भारत ।
सूतके कण्ठमाक्रम्य तान्निनाय यमक्षयम्

jātaṃ jātaṃ ca sā putraṃ kṣipatyamyasi bhārata |
sūtake kaṇṭhamākramya tānnināya yamakṣayam

प्रीणाम्यहं त्वामित्युक्त्वा गङ्गास्रोतस्यमज्जयत् ।
तस्य तन्न प्रियं राज्ञः शान्तनोरभवत्तदा

prīṇāmyahaṃ tvāmityuktvā gaṅgāsrotasyamajjayat |
tasya tanna priyaṃ rājñaḥ śāntanorabhavattadā

न च तां किंचनोवाच त्यागाद्भीतो महीपतिः ।
अमीमांस्या कर्मयोनिरागमश्चेति शान्तनुः

na ca tāṃ kiṃcanovāca tyāgādbhīto mahīpatiḥ |
amīmāṃsyā karmayonirāgamaśceti śāntanuḥ

स्मरन्पितृवचश्चैव नापृच्छत्पुत्रकिल्बिषम् ।
जाताञ्जातांश्च वै हन्ति सा स्त्री सप्त वरान्सुतान्

smaranpitṛvacaścaiva nāpṛcchatputrakilbiṣam |
jātāñjātāṃśca vai hanti sā strī sapta varānsutān

शान्तनुर्धर्मभङ्गाच्च नापृच्छत्तां कथंचन ।
अष्टमं तु जिघांसन्त्यां चुक्षुभे शान्तनोर्धृतिः

śāntanurdharmabhaṅgācca nāpṛcchattāṃ kathaṃcana |
aṣṭamaṃ tu jighāṃsantyāṃ cukṣubhe śāntanordhṛtiḥ

अथैनामष्टमे पुत्रे जाते प्रहसतीमिव ।
उवाच राजा दुःखार्तः परीप्सन्पुत्रमात्मनः

athaināmaṣṭame putre jāte prahasatīmiva |
uvāca rājā duḥkhārtaḥ parīpsanputramātmanaḥ

आलभन्तीं तदा दृष्ट्वा तां स कौरवनन्दनः ।
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठो वाक्यं परमदुःखितः

ālabhantīṃ tadā dṛṣṭvā tāṃ sa kauravanandanaḥ |
abravīdbharataśreṣṭho vākyaṃ paramaduḥkhitaḥ

मावधीः कस्य काऽसीति किं हिनत्सि सुतानिति ।
पुत्रघ्नि सुमहत्पापं संप्राप्तं ते सुगर्हितम्

māvadhīḥ kasya kā'sīti kiṃ hinatsi sutāniti |
putraghni sumahatpāpaṃ saṃprāptaṃ te sugarhitam

पुत्रकाम न ते हन्मि पुत्रं पुत्रवतां वर ।
जीर्णस्तु मम वासोऽयं यथा स समयः कृतः

putrakāma na te hanmi putraṃ putravatāṃ vara |
jīrṇastu mama vāso'yaṃ yathā sa samayaḥ kṛtaḥ

अहं गङ्गा जह्नुसुता महर्षिगणसेविता ।
देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थमुषिताऽहं त्वया सह

ahaṃ gaṅgā jahnusutā maharṣigaṇasevitā |
devakāryārthasiddhyarthamuṣitā'haṃ tvayā saha

इमेऽष्टौ वसवो देवा महाभागा महौजसः ।
वसिष्ठशापदोषेण मानुषत्वमुपागताः

ime'ṣṭau vasavo devā mahābhāgā mahaujasaḥ |
vasiṣṭhaśāpadoṣeṇa mānuṣatvamupāgatāḥ

तेषां जनयिता नान्यस्त्वदृते भुवि विद्यते ।
मद्विधा मानुषी धात्री लोके नास्तीह काचन

teṣāṃ janayitā nānyastvadṛte bhuvi vidyate |
madvidhā mānuṣī dhātrī loke nāstīha kācana

तस्मात्तज्जननीहेतोर्मानुषत्वमुपागता ।
जनयित्वा वसूनष्टौ जिता लोकास्त्वयाऽक्षयाः

tasmāttajjananīhetormānuṣatvamupāgatā |
janayitvā vasūnaṣṭau jitā lokāstvayā'kṣayāḥ

देवानां समयस्त्वेष वसूनां संश्रुतो मया ।
जातं जातं मोक्षयिष्ये जन्मतो मानुषादिति

devānāṃ samayastveṣa vasūnāṃ saṃśruto mayā |
jātaṃ jātaṃ mokṣayiṣye janmato mānuṣāditi

तत्ते शापाद्विनिर्मुक्ता आपवस्य महात्मनः ।
स्वस्ति तेस्तु गमिष्यामि पुत्रं पाहि महाव्रतम्

tatte śāpādvinirmuktā āpavasya mahātmanaḥ |
svasti testu gamiṣyāmi putraṃ pāhi mahāvratam

अयं तव सुतस्तेषां वीर्येण कुलनन्दनः ।
संभूतोतिजनं कर्म करिष्यति न संशयः ॥ ॥ इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः ॥ 105

ayaṃ tava sutasteṣāṃ vīryeṇa kulanandanaḥ |
saṃbhūtotijanaṃ karma kariṣyati na saṃśayaḥ || || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi pañcādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 105