अध्याय 104: गंगा की शर्त और शन्तनु से विवाह

एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः सस्मितं मृदु वल्गु च ।
यशस्विनी च साऽगच्छच्छान्तनोर्भूतये तदा

etacchrutvā vaco rājñaḥ sasmitaṃ mṛdu valgu ca |
yaśasvinī ca sā'gacchacchāntanorbhūtaye tadā

सा तु दृष्ट्वा नृपश्रेष्ठं चरन्तं तीरमाश्रितम् ।
वसूनां समयं स्मृत्वाऽथाभ्यगच्छदनिन्दिता

sā tu dṛṣṭvā nṛpaśreṣṭhaṃ carantaṃ tīramāśritam |
vasūnāṃ samayaṃ smṛtvā'thābhyagacchadaninditā

प्रजार्थिनी राजपुत्रं शान्तनुं पृथिवीपतिम् ।
प्रतीपवचनं चापि संस्मृत्यैव स्वयं नृपम्

prajārthinī rājaputraṃ śāntanuṃ pṛthivīpatim |
pratīpavacanaṃ cāpi saṃsmṛtyaiva svayaṃ nṛpam

कालोऽयमिति मत्वा सा वसूनां शापचोदिता ।
उवाच चैव राज्ञः सा ह्लादयन्ती मनो गिरा

kālo'yamiti matvā sā vasūnāṃ śāpacoditā |
uvāca caiva rājñaḥ sā hlādayantī mano girā

भविष्यामि महीपाल महिषी ते वशानुगा ।
न तु त्वं वा द्वितीयो वा ज्ञातुमिच्छेत्कथंचन

bhaviṣyāmi mahīpāla mahiṣī te vaśānugā |
na tu tvaṃ vā dvitīyo vā jñātumicchetkathaṃcana

यत्तु कुर्यामहं राजञ्शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
न तद्वारयितव्याऽस्मि न वक्तव्या तथाऽप्रियम्

yattu kuryāmahaṃ rājañśubhaṃ vā yadi vā'śubham |
na tadvārayitavyā'smi na vaktavyā tathā'priyam

एवं हि वर्तमानेऽहं त्वयि वत्स्यामि पार्थिव ।
वारिता विप्रियं चोक्ता त्यजेयं त्वामसंशयम्

evaṃ hi vartamāne'haṃ tvayi vatsyāmi pārthiva |
vāritā vipriyaṃ coktā tyajeyaṃ tvāmasaṃśayam

एष मे समयो राजन्भज मां त्वं यथेप्सितम् ।
अनुनीताऽस्मि ते पित्रा भर्ता मे त्वं भव प्रभो

eṣa me samayo rājanbhaja māṃ tvaṃ yathepsitam |
anunītā'smi te pitrā bhartā me tvaṃ bhava prabho

तथेति सा यदा तूक्ता तदा भरतसत्तम ।
प्रहर्षमतुलं लेभे प्राप्य तं पार्थिवोत्तमम्

tatheti sā yadā tūktā tadā bharatasattama |
praharṣamatulaṃ lebhe prāpya taṃ pārthivottamam

प्रतिज्ञाय तु तत्तस्यास्तथेति मनुजाधिपः ।
रथमारोप्य तां देवीं जगाम स तया सह

pratijñāya tu tattasyāstatheti manujādhipaḥ |
rathamāropya tāṃ devīṃ jagāma sa tayā saha

सा च शान्तनुमभ्यागात्साक्षाल्लक्ष्मीरिवापरा ।
आसाद्य शान्तनुस्तां च बुभुजे कामतो वशी

sā ca śāntanumabhyāgātsākṣāllakṣmīrivāparā |
āsādya śāntanustāṃ ca bubhuje kāmato vaśī

न प्रष्टव्येति मन्वानो न स तां किंचिदूचिवान् ।
स तस्याः शीलवृत्तेन रूपौदार्यगुणेन च

na praṣṭavyeti manvāno na sa tāṃ kiṃcidūcivān |
sa tasyāḥ śīlavṛttena rūpaudāryaguṇena ca

उपचारेण च रहस्तुतोष जगतीपतिः ।
स राजा परमप्रीतः परमस्त्रीप्रलालितः

upacāreṇa ca rahastutoṣa jagatīpatiḥ |
sa rājā paramaprītaḥ paramastrīpralālitaḥ

दिव्यरूपा हि सा देवी गङ्गा त्रिपथगामिनी ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा श्रीमन्तं वरवर्णिनी

divyarūpā hi sā devī gaṅgā tripathagāminī |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā śrīmantaṃ varavarṇinī

भाग्योपनतकामस्य भार्या चोपनताऽभवत् ।
शन्तनोर्नृपसिंहस्य देवराजसमद्युतेः

bhāgyopanatakāmasya bhāryā copanatā'bhavat |
śantanornṛpasiṃhasya devarājasamadyuteḥ

संभोगस्नेहचातुर्यैर्हावलास्यैर्मनोहरैः ।
राजानं रमयामास यथा रज्येत स प्रभुः

saṃbhogasnehacāturyairhāvalāsyairmanoharaiḥ |
rājānaṃ ramayāmāsa yathā rajyeta sa prabhuḥ

स राजा रतिसक्तोऽभूदुत्तमस्त्रीगुणैर्हृतः ॥ ॥ इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि चतुरधिकशततमोऽध्यायः ॥ 104

sa rājā ratisakto'bhūduttamastrīguṇairhṛtaḥ || || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi caturadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 104