अध्याय 46: नये जन्म में पूर्व पाप के चिह्न

सुकृतस्य प्रभावेण स्वर्गो नानाविधो नणाम् ।
भोगाः सौख्याति रूपञ्च बलं बुद्धैः पराक्रमः

sukṛtasya prabhāveṇa svargo nānāvidho naṇām |
bhogāḥ saukhyāti rūpañca balaṃ buddhaiḥ parākramaḥ

सत्यं पुण्यवतां देव जायतेऽत्र परत्र च ।
सत्यंसत्यं पुनः सत्यं वेदवाक्यं न चान्यथा

satyaṃ puṇyavatāṃ deva jāyate'tra paratra ca |
satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ vedavākyaṃ na cānyathā

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयाते नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुरः

dharmo jayati nādharmaḥ satyaṃ jayāte nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho viṣṇurjayati nāsuraḥ

तद्वत्सत्यं मया ज्ञातं सुकृताच्छोभनं भवेत् ।
यतोत्कृष्टतमं पुण्यं तथोत्कृष्टतरोनरः

tadvatsatyaṃ mayā jñātaṃ sukṛtācchobhanaṃ bhavet |
yatotkṛṣṭatamaṃ puṇyaṃ tathotkṛṣṭataronaraḥ

एवन्तु श्रोतुमिच्छामि जायन्ते पापिनो यथा ।
येन कर्मविपाकेन यथा नियमभाग्भवेत्

evantu śrotumicchāmi jāyante pāpino yathā |
yena karmavipākena yathā niyamabhāgbhavet

यांयां योनिमवाप्नोति यथारूपश्च जायते ।
तन्मे वद सुरश्रेष्ठ समासेनापि काङ्क्षितम्

yāṃyāṃ yonimavāpnoti yathārūpaśca jāyate |
tanme vada suraśreṣṭha samāsenāpi kāṅkṣitam

शुभाशुभफलैस्तार्क्ष्य भुक्तभोगा नरास्त्विह ।
जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु काश्यप

śubhāśubhaphalaistārkṣya bhuktabhogā narāstviha |
jāyante lakṣaṇairyaistutāni me śṛṇu kāśyapa

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् ।
इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

gururātmavatāṃ śāstā rājā śāstā durātmanām |
iha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ

प्रायश्चित्तेष्वचीर्णेषु यमलोका ह्यनेकधा ।
यातनाभिर्विमुक्ता ये यान्ति ते जीवसन्ततीम्

prāyaścitteṣvacīrṇeṣu yamalokā hyanekadhā |
yātanābhirvimuktā ye yānti te jīvasantatīm

गत्वा मानुषभावे तु पापचिह्ना भवन्ति ते ।
तान्यहं तव चिह्नानि कथयिष्ये खगोत्तम

gatvā mānuṣabhāve tu pāpacihnā bhavanti te |
tānyahaṃ tava cihnāni kathayiṣye khagottama

सोढ्वा वै यातनाः सर्वा गत्वा वैवस्वतक्षयम् ।
निस्तीर्णयातनास्ते तु लोकमायान्ति चिह्निताः

soḍhvā vai yātanāḥ sarvā gatvā vaivasvatakṣayam |
nistīrṇayātanāste tu lokamāyānti cihnitāḥ

गद्गदोऽनतवादी स्यान्मूकश्चैव गवानृते ।
ब्रह्महा जायते कुष्ठी श्यावदन्तश्च मद्यपः

gadgado'natavādī syānmūkaścaiva gavānṛte |
brahmahā jāyate kuṣṭhī śyāvadantaśca madyapaḥ

कुनखी स्वर्णहरणाद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः ।
संयोगी हीनयोनिः स्याद्दरिद्रोऽदत्तदानतः

kunakhī svarṇaharaṇādduścarmā gurutalpagaḥ |
saṃyogī hīnayoniḥ syāddaridro'dattadānataḥ

अयाज्ययाजको याति ग्राहमसूकरतां द्विजः ।
खरो वै बहुयाजी स्यात्काको निर्मन्त्रभोजनात्

ayājyayājako yāti grāhamasūkaratāṃ dvijaḥ |
kharo vai bahuyājī syātkāko nirmantrabhojanāt

अपरीक्षितभोक्तारो व्याघ्राः स्युर्निर्जने वने ।
बहुतर्जको मार्जरः खद्योतः कक्षदाहकः

aparīkṣitabhoktāro vyāghrāḥ syurnirjane vane |
bahutarjako mārjaraḥ khadyotaḥ kakṣadāhakaḥ

पात्रे विद्याप्रदाता यो बलीवर्दो भवेत्तसः ।
अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुक्करो भवेत्

pātre vidyāpradātā yo balīvardo bhavettasaḥ |
annaṃ paryuṣitaṃ vipre pradadatkukkaro bhavet

मात्सर्यादपि जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् ।
फलान्याहरतोऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः

mātsaryādapi jātyandho janmāndhaḥ pustakaṃ haran |
phalānyāharato'patyaṃ mriyate nātra saṃśayaḥ

मृतो वानरतां याति तन्मुखो गण्डवान् भवेत् ।
अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति अनपत्यो भवेत्तु सः

mṛto vānaratāṃ yāti tanmukho gaṇḍavān bhavet |
adattvā bhakṣyamaśrāti anapatyo bhavettu saḥ

हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः ।
प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः

haranvastraṃ bhavedgodhā garadaḥ pavanāśanaḥ |
pravajyāgamanādrājan bhavenmarupiśācakaḥ

चातको जलहर्ता स्याद्धान्यहर्ता च मूषिकः ।
अप्राप्तयौवनां सेवन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः

cātako jalahartā syāddhānyahartā ca mūṣikaḥ |
aprāptayauvanāṃ sevan bhavetsarpa iti śrutiḥ

गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेद्ध्रुवम् ।
जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः

gurudārābhilāṣī ca kṛkalāso bhaveddhruvam |
jalaprastravaṇaṃ yastu bhindyānmatsyo bhavennaraḥ

अविक्रेयक्रयाच्चैव बको गृध्रो भवेन्नरः ।
अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात्

avikreyakrayāccaiva bako gṛdhro bhavennaraḥ |
ayonigo vṛko hi syādulūkaḥ krayavañcanāt

मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानश्चाभिजायते ।
प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत्

mṛtasyaikādaśāhe tu bhuñjānaścābhijāyate |
pratiśrutya dvijebhyor'thamadadajjambuko bhavet

राज्ञरिं गत्वा भवेद्दंष्ट्री तस्करो विङ्वराहकः ।
शारिवा फलविक्रेता वृषश्च वृषलीपतिः

rājñariṃ gatvā bhaveddaṃṣṭrī taskaro viṅvarāhakaḥ |
śārivā phalavikretā vṛṣaśca vṛṣalīpatiḥ

मार्जरोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् ।
उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत्

mārjaro'gniṃ padā spṛṣṭvā rogavānparamāṃsabhuk |
udakyāgamanātṣaṇḍo durgandhaśca sugandhahṛt

यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु ।
हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः

yadvā tadvāpi pārakyaṃ svalpaṃ vā harate bahu |
hṛtvā vai yonimāpnoti tiraścāṃ nātra saṃśayaḥ

एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर ।
स्वकर्मविततान्येव दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः

evamādīni cihnāni anyānyapi khageśvara |
svakarmavitatānyeva dṛśyante yaistu mānavaiḥ

एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् ।
जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु

evaṃ duṣkṛtakarmā hi bhuktvā ca narakānkramāt |
jāyate karmaśeṣeṇa uktāsvetāsu yoniṣu

ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप ।
जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे

tato janmaśataṃ martye sarvajantuṣu kāśyapa |
jāyate nātra sandehaḥ samībhūte śubhāśubhe

स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते ।
समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः

strīpuṃsayo prasaṅgena niruddhe śukrasoṇite |
samupetaḥ pañcabhūtairjāyate pāñcabhautikaḥ

इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः ।
धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च

indriyāṇi manaḥ prāṇā jñānamāyuḥ sukhaṃ dhṛtiḥ |
dhāraṇā preraṇaṃ duḥ khaṃ mithyāhaṅkāra eva ca

प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ ।
तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः

prayatākṛtivarṇastu rāgadveṣau bhavābhavau |
tasyedamātmanaḥ sarvamanāderādimicchataḥ

स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति ।
पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम्

svakarma baddhasya tadā garbhavṛddhirbhavediti |
purā yathā mayā proktaṃ tava jantorhi lakṣaṇam

एवं प्रवर्तितं चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे ।
समुत्पत्तिर्विनाशश्च जायते तार्क्ष्य देहिनाम्

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ bhūtagrāme caturvidhe |
samutpattirvināśaśca jāyate tārkṣya dehinām

स्वधर्मेणैवोर्ध्वगतिरधर्मेणाप्यधोगतिः ।
जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनात्खग

svadharmeṇaivordhvagatiradharmeṇāpyadhogatiḥ |
jāyate sarvavarṇānāṃ svadharmacalanātkhaga

देवत्वे मानुषत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः ।
या दृश्यन्ते वैनतेय तत्सर्वं कर्मजं फलम्

devatve mānuṣatve ca dānabhogādikāḥ kriyāḥ |
yā dṛśyante vainateya tatsarvaṃ karmajaṃ phalam

अकर्मविहिते घोरे कामक्रोधार्जितेऽशुभे ।
पतेद्वै नरके भूयो तस्योत्तारो न विद्यते

akarmavihite ghore kāmakrodhārjite'śubhe |
patedvai narake bhūyo tasyottāro na vidyate