अध्याय 28: मृत्यु के बाद के कर्मों पर गरुड के प्रश्न

सर्वेपामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन ।
प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन सुकृतेन वा

sarvepāmanukampārthaṃ brūhi me madhusūdana |
pretatvānmucyate yena dānena sukṛtena vā

शृणु दानं प्रवक्ष्यामि सर्वाशु भविनाशनम् ।
सन्तप्तहाटकमयं घटकं विधाय ब्रह्मेशकेशवयुतं सह लोकपालैः ।
क्षीराज्यपूर्णविविरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः

śṛṇu dānaṃ pravakṣyāmi sarvāśu bhavināśanam |
santaptahāṭakamayaṃ ghaṭakaṃ vidhāya brahmeśakeśavayutaṃ saha lokapālaiḥ |
kṣīrājyapūrṇaviviraṃ praṇipatya bhaktyā viprāya dehi tava dānaśataiḥ kimanyaiḥ

किमेत्कथितं देव विस्तरेण वदस्व मे ।
आमुष्मिकीं क्रीयां देव उत्क्रान्तिसमयादनु

kimetkathitaṃ deva vistareṇa vadasva me |
āmuṣmikīṃ krīyāṃ deva utkrāntisamayādanu

संसारे साधु मे नाथ ब्रूहि कृत्यं जनार्दन ।
यथा कार्या नरैः सम्यक्क्रिया चैवौर्ध्वदैहिकी

saṃsāre sādhu me nātha brūhi kṛtyaṃ janārdana |
yathā kāryā naraiḥ samyakkriyā caivaurdhvadaihikī

कथं प्रेता महाकाया रौद्ररूपा भयानकाः ।
कम्भवन्ति सुरश्रेष्ठ कर्मभिः कैः शुभाशुभैः

kathaṃ pretā mahākāyā raudrarūpā bhayānakāḥ |
kambhavanti suraśreṣṭha karmabhiḥ kaiḥ śubhāśubhaiḥ

पिशाचाः सम्भवन्तीह कस्येदं कर्मणः फलम् ।
तन्मे कथय देवेश अहमिच्छामि वेदितुम्

piśācāḥ sambhavantīha kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam |
tanme kathaya deveśa ahamicchāmi veditum

भूम्यां प्रक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं कुतो मुखे ।
अधस्ताच्च तिला दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थिताः

bhūmyāṃ prakṣipyate kasmātpañcaratnaṃ kuto mukhe |
adhastācca tilā darbhāḥ pādau yāmyāṃ vyavasthitāḥ

किमर्थं मण्डलं भूमौ गोमयेनोपलिप्यते ।
किमर्थं स्मर्यते विष्णुः विष्णुसूक्तञ्च पठ्यते

kimarthaṃ maṇḍalaṃ bhūmau gomayenopalipyate |
kimarthaṃ smaryate viṣṇuḥ viṣṇusūktañca paṭhyate

किमर्थं पुत्रपुत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः ।
किमर्थं दीपदानञ्च किमर्थं विष्णुपूजनम्

kimarthaṃ putraputrāśca tasya tiṣṭhanti cāgrataḥ |
kimarthaṃ dīpadānañca kimarthaṃ viṣṇupūjanam

किमर्थमातुरो दानं ददाति द्विजपुङ्गवे ।
बन्धून्मित्राण्यमित्रांश्च क्षमापयति तत्कथम्

kimarthamāturo dānaṃ dadāti dvijapuṅgave |
bandhūnmitrāṇyamitrāṃśca kṣamāpayati tatkatham

तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा ।
सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयते केन हे तुना

tilā lohaṃ hiraṇyaṃ ca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā |
saptadhānyaṃ kṣitirgāvo dīyate kena he tunā

कथं च म्रियते जन्तुर्मृतस्य च कुतो गतिः ।
अतिवाहशरीरं च कथं विश्रमते तदा

kathaṃ ca mriyate janturmṛtasya ca kuto gatiḥ |
ativāhaśarīraṃ ca kathaṃ viśramate tadā

शंव स्कन्धे वहेत्पुत्रो वह्निदाता च पौत्रकः ।
किमर्थं देव देवेश आज्येनाभ्यञ्जनं कुतः

śaṃva skandhe vahetputro vahnidātā ca pautrakaḥ |
kimarthaṃ deva deveśa ājyenābhyañjanaṃ kutaḥ

यमसूक्तं किमर्थं च उदीचीं दिशमाहरेत् ।
पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम्

yamasūktaṃ kimarthaṃ ca udīcīṃ diśamāharet |
pānīyamekavastreṇa sūryabimbanirīkṣaṇam

यवसर्षपदूर्वाश्चपाषाणे निम्बचर्वणम् ।
वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम्

yavasarṣapadūrvāścapāṣāṇe nimbacarvaṇam |
vastraṃ naraśca nārī ca vidadhyādadharottaram

अन्नाद्यं गृहमागत्य भोक्तव्यं गोत्रिभिः सह ।
नवकानि च पिण्डानि किमर्थं वितरेत्सुतः

annādyaṃ gṛhamāgatya bhoktavyaṃ gotribhiḥ saha |
navakāni ca piṇḍāni kimarthaṃ vitaretsutaḥ

किमर्थं चत्वरे दुग्धं पात्रे पक्वे च मृन्मये ।
काष्ठत्रयं गुणे बद्ध्वा कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे

kimarthaṃ catvare dugdhaṃ pātre pakve ca mṛnmaye |
kāṣṭhatrayaṃ guṇe baddhvā kṛtvā rātrau catuṣpathe

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिने ।
दाहोदकं किमर्थं च संवादः स्वजनैः सह

niśāyāṃ dīyate dīpo yāvadabdaṃ dinedine |
dāhodakaṃ kimarthaṃ ca saṃvādaḥ svajanaiḥ saha

भगवन्नतिवाहस्य नवपिण्डैस्तु किं भवेत् ।
कथं देवपितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम् ।
इदं च क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत्

bhagavannativāhasya navapiṇḍaistu kiṃ bhavet |
kathaṃ devapitṛbhyaśca vāhasyāvāhanaṃ katham |
idaṃ ca kriyate deva kasmātpiṇḍaṃ pradāpayet

किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानादनन्तरम् ।
अस्थिसञ्चयनं चैव शय्यादानं किमर्थकम्

kiṃ tatpradīyate tasya piṇḍadānādanantaram |
asthisañcayanaṃ caiva śayyādānaṃ kimarthakam

द्वितीयेऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे ।
दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह

dvitīye'hni kutaḥ snānaṃ caturthe sāgnike dvije |
daśame kiṃ malasnānaṃ kāryaṃ sarvajanaiḥ saha

कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहान् गृहं नयेत् ।
तैः समुद्वर्तनं चापि दद्युः स्थलजलाश्रये

kasmāttailodvartanaṃ ca skandhavāhān gṛhaṃ nayet |
taiḥ samudvartanaṃ cāpi dadyuḥ sthalajalāśraye

देशमेऽहनि यः पिण्डस्तं दद्यादामिषेण तु ।
पिण्डं चैकादशे कस्माद्वृषोत्सर्गः कथं भवेत्

deśame'hani yaḥ piṇḍastaṃ dadyādāmiṣeṇa tu |
piṇḍaṃ caikādaśe kasmādvṛṣotsargaḥ kathaṃ bhavet

श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो वद ।
अन्नादिचोदकेनैव षष्ट्यधिकशतत्रयम्

śrāddhāni ṣoḍaśaitāni abdaṃ yāvatkuto vada |
annādicodakenaiva ṣaṣṭyadhikaśatatrayam

दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये ।
प्राप्ते काले च म्रियते अनित्यो मानवः प्रभो

dinedine ca dātavyaṃ ghaṭānnaṃ pretatṛptaye |
prāpte kāle ca mriyate anityo mānavaḥ prabho

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः ।
कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा

chidraṃ tu naiva paśyāmi kuto jīvaḥ sa nirgataḥ |
kuto gacchanti bhūtāni pṛthivyāpo manastathā

तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च ।
वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चाप्तये

tejo vadasva me nātha vāyurākāśameva ca |
vāyavaścaiva pañcaite kathaṃ gacchanti cāptaye

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः ।
तृष्णा कामोऽप्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दन

lobhamohādayaḥ pañca śarīre caiva taskarāḥ |
tṛṣṇā kāmo'pyahaṅkāraḥ kuto yānti janārdana

पुण्यं वाप्यथ वापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा ।
नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च

puṇyaṃ vāpyatha vāpuṇyaṃ yatkiñcitsukṛtaṃ tathā |
naṣṭe dehe kuto yānti dānāni vividhāni ca

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरेऽपि वा ।
प्रेतस्य मेलनं सार्धं कैः समं तत्र को विधिः

sapiṇḍanaṃ kimarthaṃ ca pūrṇe saṃvatsare'pi vā |
pretasya melanaṃ sārdhaṃ kaiḥ samaṃ tatra ko vidhiḥ

ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नराभुवि ।
यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम्

ye dagdhā ye tvadagdhāśca patitā ye narābhuvi |
yāni cānyāni bhūtāni teṣāmante bhavecca kim

पापिनो ये दुराचारा मुद्गलत्वं च ये गताः ।
आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः

pāpino ye durācārā mudgalatvaṃ ca ye gatāḥ |
ātmaghātī brahmahā ca steyī viśvāsaghātakaḥ

कपिलां यः पिबेच्छूद्रो यः पठेद्वैदिकाक्षरम् ।
धारयेद्वा ब्रह्मसूत्रं का गतिस्तस्य माधव

kapilāṃ yaḥ pibecchūdro yaḥ paṭhedvaidikākṣaram |
dhārayedvā brahmasūtraṃ kā gatistasya mādhava

विप्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृही ता यदा भवेत् ।
तस्मात्पापाच्च भीतोऽहं तन्मे वद जगत्पते ।
सर्वमेतन्मया पृष्टो वद लोकहिताय वै

viprasya brāhmaṇī bhāryā saṃgṛhī tā yadā bhavet |
tasmātpāpācca bhīto'haṃ tanme vada jagatpate |
sarvametanmayā pṛṣṭo vada lokahitāya vai