अध्याय 2: मृत्यु के समय की क्रिया और कर्मफल

साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम्

sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra mānuṣāṇāṃ hitāya vai |
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvamevaurdhvadaihikam

सम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् ।
यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः

samyagvibhedarahitaṃ śrutismṛtisamuddhṛtam |
yanna dṛṣṭaṃ suraiḥ sendrairyogibhiryogacintakaiḥ

गुह्यद्गुह्यतरं तच्च नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् ।
भक्तस्त्वं हि महाभाग वैनतेयं ब्रवीमि ते

guhyadguhyataraṃ tacca nākhyātaṃ kasyacitkvacit |
bhaktastvaṃ hi mahābhāga vainateyaṃ bravīmi te

अपुत्रस्य गतिर्नास्तु स्वर्गो नैव च नैव च ।
येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य हि

aputrasya gatirnāstu svargo naiva ca naiva ca |
yena kenāpyupāyena kāryaṃ janma sutasya hi

तारयेन्नरकात्पुत्त्रो यदि मोक्षो न विद्यते ।
स्कन्धः पुत्रेण कर्तव्यो ह्यग्निदाता च पौत्रकः

tārayennarakātputtro yadi mokṣo na vidyate |
skandhaḥ putreṇa kartavyo hyagnidātā ca pautrakaḥ

तिलदर्भैश्च भूम्यां वै कुटी ऋतुमती भवेत् ।
पञ्च रत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति

tiladarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī ṛtumatī bhavet |
pañca ratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati

यदा पुष्पं प्रनष्टं हि क्व तदा गर्भधारणम् ।
आदराच्च ततो भूमौ येन गर्भं प्रधार्यते

yadā puṣpaṃ pranaṣṭaṃ hi kva tadā garbhadhāraṇam |
ādarācca tato bhūmau yena garbhaṃ pradhāryate

लेप्या तु गोमयैर्भूमिस्तिलान्दर्भान्विनिः क्षिपेत् ।
तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति किल्बिषम्

lepyā tu gomayairbhūmistilāndarbhānviniḥ kṣipet |
tasyāmevāturo muktaḥ sarvaṃ dahati kilbiṣam

दर्भतूली नयेत्स्वर्गमातुरस्य न संशयः ।
दर्भांस्तत्र क्षिपेद्वाथ तूलीगेन्दुकमध्यतः

darbhatūlī nayetsvargamāturasya na saṃśayaḥ |
darbhāṃstatra kṣipedvātha tūlīgendukamadhyataḥ

सर्वत्र वसुधापूता यत्र लेपो न विद्यते ।
यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति

sarvatra vasudhāpūtā yatra lepo na vidyate |
yatra lepaḥ sthitastatra punarlepena śudhyati

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः ।
अलेपं ह्यातुरं मुक्तं विशन्त्येते वियोनयः

yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ |
alepaṃ hyāturaṃ muktaṃ viśantyete viyonayaḥ

नित्यहोमस्तथा श्राद्धं पादशौचं द्विजे तथा ।
मण्डलेन विना भूम्यामातुरो मुच्यते न हि

nityahomastathā śrāddhaṃ pādaśaucaṃ dvije tathā |
maṇḍalena vinā bhūmyāmāturo mucyate na hi

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च श्रीर्हुताशस्तथैव च ।
मण्डले चोपतिष्ठन्ति तस्मात्कुर्वीत मण्डलम्

brahmā viṣṇuśca rudraśca śrīrhutāśastathaiva ca |
maṇḍale copatiṣṭhanti tasmātkurvīta maṇḍalam

अन्यथा म्रियते वालो वृद्धस्तार्क्ष्ययुवाथवा ।
योन्यन्तरं न गच्छेत्स क्रीडते वायुना सह

anyathā mriyate vālo vṛddhastārkṣyayuvāthavā |
yonyantaraṃ na gacchetsa krīḍate vāyunā saha

मिश्रितं लोहितामिश्रं तदेवं जन्म जीयते ।
तस्यैव वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदकक्रिया

miśritaṃ lohitāmiśraṃ tadevaṃ janma jīyate |
tasyaiva vāyubhūtasya na śrāddhaṃ nodakakriyā

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः ।
असुरा दानवा दैत्या विद्रवन्ति तिलैस्तथा

mama svedasamudbhūtāstilāstārkṣya pavitrakāḥ |
asurā dānavā daityā vidravanti tilaistathā

तिलाः श्वेतास्तिला कृष्णास्तिला गोमूत्रसंन्निभाः ।
दहन्तु ते मे पापानि शरीरेण कृतानि वै

tilāḥ śvetāstilā kṛṣṇāstilā gomūtrasaṃnnibhāḥ |
dahantu te me pāpāni śarīreṇa kṛtāni vai

एक एव तिलो दत्तो हेमद्रोणतिलैः समः ।
तर्पणे दानहोमेषु दत्तो भवति चाक्षयः

eka eva tilo datto hemadroṇatilaiḥ samaḥ |
tarpaṇe dānahomeṣu datto bhavati cākṣayaḥ

दर्भा रोमसमुद्भूतास्तिलाः स्वेदेषु नान्यथा ।
देवता दानवास्तृप्ताः श्राद्धेन पितरस्तथा

darbhā romasamudbhūtāstilāḥ svedeṣu nānyathā |
devatā dānavāstṛptāḥ śrāddhena pitarastathā

प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वं चाप्युपजीवनाम् ।
अपसव्यादितो ब्रह्मा पितरो देवदेवताः

prayogavidhinā brahmā viśvaṃ cāpyupajīvanām |
apasavyādito brahmā pitaro devadevatāḥ

तेन ते पितरस्तृप्ता अपसव्ये कृते सति ।
दर्भमूले स्थितो ब्रह्मा मध्ये देवो जनार्दनः

tena te pitarastṛptā apasavye kṛte sati |
darbhamūle sthito brahmā madhye devo janārdanaḥ

दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः कुशे स्मृताः ।
विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर

darbhāgre śaṅkaraṃ vidyāttrayo devāḥ kuśe smṛtāḥ |
viprā mantrāḥ kuśā vahnistulasī ca khageśvara

नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः ।
तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग

naite nirmālyatāṃ yānti kriyamāṇāḥ punaḥ punaḥ |
tulasī brāhmaṇā gāvo viṣṇurekādaśī khaga

पञ्च प्रवहणान्ये भवाब्धौ मज्जतां नृणाम् ।
विष्णुरेकादशी गीता तुलसी विप्रधेनवः

pañca pravahaṇānye bhavābdhau majjatāṃ nṛṇām |
viṣṇurekādaśī gītā tulasī vipradhenavaḥ

असारे दुर्गसंसारे षट्पदी मुक्तिदायिनी ।
तिलाः पवित्रमतुलं दर्भाश्चापि तुलस्यथ $

asāre durgasaṃsāre ṣaṭpadī muktidāyinī |
tilāḥ pavitramatulaṃ darbhāścāpi tulasyatha $

निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम् ।
हस्ताभ्यामुद्धरेद्दर्भांस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवि

nivārayanti caitāni durgatiṃ yāntamāturam |
hastābhyāmuddhareddarbhāṃstoyena prokṣayedbhuvi

मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भान्करयोरातुरस्य च ।
दर्भैस्तु क्षिप्यते योऽसौ दर्भैस्तु परिवेष्टितः

mṛtyukāle kṣipeddarbhānkarayorāturasya ca |
darbhaistu kṣipyate yo'sau darbhaistu pariveṣṭitaḥ

विष्णुलोके स वै याति मन्त्रहीनोऽपि मानवः ।
तूलीं कृत्वा कृतौ पादौ संस्थितौ क्षितिपृष्ठतः

viṣṇuloke sa vai yāti mantrahīno'pi mānavaḥ |
tūlīṃ kṛtvā kṛtau pādau saṃsthitau kṣitipṛṣṭhataḥ

प्रायाश्चित्तं विशुद्धाग्नौ संसारेऽसारसागरे ।
गोमयेनोपलिम्पेत्तु दर्भास्तरणसंस्थिते

prāyāścittaṃ viśuddhāgnau saṃsāre'sārasāgare |
gomayenopalimpettu darbhāstaraṇasaṃsthite

यने दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति ।
लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

yane dattena dānena sarvaṃ pāpaṃ vyapohati |
lavaṇaṃ tadrasaṃ divyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām

यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना ।
पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत्

yasmādannarasāḥ sarve notkaṭā lavaṇaṃ vinā |
pitṝṇāṃ ca priyaṃ bhavyaṃ tasmātsvargapradaṃ bhavet

विष्णुदेहसमुद्भूतो यतोऽयं लवणो रसः ।
एतत्सलवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः

viṣṇudehasamudbhūto yato'yaṃ lavaṇo rasaḥ |
etatsalavaṇaṃ dānaṃ tena śaṃsanti yoginaḥ

ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च ।
आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ strīṇāṃ śūdrajanasya ca |
āturasya yadā prāṇā na yānti vasudhātale

लवणं तु तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः ।
अन्यच्च शृणु पक्षीन्द्र मृत्यो रूपं प्रपञ्चतः

lavaṇaṃ tu tadā deyaṃ dvārasyodvāṭanaṃ divaḥ |
anyacca śṛṇu pakṣīndra mṛtyo rūpaṃ prapañcataḥ

यस्य कालेन नो यायाद्वियोगः प्राणदेहयोः ।
प्राणिनश्च स्वसमये मृत्युरत्यन्तविस्मृतिः

yasya kālena no yāyādviyogaḥ prāṇadehayoḥ |
prāṇinaśca svasamaye mṛtyuratyantavismṛtiḥ

यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति यतस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्तार्क्ष्य कालस्यैव वशानुगाः

yathā vāyurjaladharānvikarṣati yatastataḥ |
tadvajjaladavattārkṣya kālasyaiva vaśānugāḥ

सात्त्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्ते हि जन्तुषु

sāttvikā rājasāścaiva tāmasā ye ca kecana |
bhāvāḥ kālātmakāḥ sarve pravartante hi jantuṣu

आदित्यश्चन्द्रमाः शम्भुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्र ओषध्यो वसवस्तथा

ādityaścandramāḥ śambhurāpo vāyuḥ śatakratuḥ |
agniḥ khaṃ pṛthivī mitra oṣadhyo vasavastathā

सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च सर्पहन् ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते संक्षिप्यन्ते यथा पुनः

saritaḥ sāgarāścaiva bhāvābhāvau ca sarpahan |
sarve kālena sṛjyante saṃkṣipyante yathā punaḥ

कालेन संह्रियन्ते च नृनं मृत्यावुपस्थिते ।
दैवयोगात्त्दा व्याधिः कश्चिदुत्पद्यते खग

kālena saṃhriyante ca nṛnaṃ mṛtyāvupasthite |
daivayogāttdā vyādhiḥ kaścidutpadyate khaga

वैकल्यमिन्द्रियाणां च बलौ जोरंहसां भवेत् ।
युगपद्वश्चिककोटिशूकदंशो भवेद्यदि

vaikalyamindriyāṇāṃ ca balau joraṃhasāṃ bhavet |
yugapadvaścikakoṭiśūkadaṃśo bhavedyadi

तदानुमीयते तेन पीडा मृत्युभवा खग ।
ततः क्षणेन चैतन्ये विकले जडतां गते

tadānumīyate tena pīḍā mṛtyubhavā khaga |
tataḥ kṣaṇena caitanye vikale jaḍatāṃ gate

प्रिचाल्यन्ते ततः प्राणा याम्यैर्निकटवर्तिभिः ।
बीभत्सं तु तदा रूपं प्राणैः कण्ठगतैर्भवेत्

pricālyante tataḥ prāṇā yāmyairnikaṭavartibhiḥ |
bībhatsaṃ tu tadā rūpaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairbhavet

फेमुद्गिरते सोऽथ मुखं लालाकुलं भवेत् ।
अङ्गुष्ठमात्रपुरुषो हाहा कुर्वंस्ततस्तनोः

phemudgirate so'tha mukhaṃ lālākulaṃ bhavet |
aṅguṣṭhamātrapuruṣo hāhā kurvaṃstatastanoḥ

तदैव नीयते द्वतैर्याम्यैर्वोक्षन्स्वकं गृहम् ।
भूय एव हिते तात मृत्युकालदशामिमाम्

tadaiva nīyate dvatairyāmyairvokṣansvakaṃ gṛham |
bhūya eva hite tāta mṛtyukāladaśāmimām

अष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ।
भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः

aṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ |
bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ

उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते ।
भक्तानामबुभुक्षाणामधोगतिनिरोधकृत्

udāno nāma pavanastataścordhvaṃ pravartate |
bhaktānāmabubhukṣāṇāmadhogatinirodhakṛt

यैर्नानृतानि चोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च ।
आस्तिकः श्रद्दधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति

yairnānṛtāni coktāni prītibhedaḥ kṛto na ca |
āstikaḥ śraddadhānaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

यो न कामान्न संरंभान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ।
यथोक्तकारी सौम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति

yo na kāmānna saṃraṃbhānna dveṣāddharmamutsṛjet |
yathoktakārī saumyaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

मोहज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महत्तमः ।
कूटसाक्षी मृषावादी ये च विश्वासघातकाः

mohajñānapradātāraḥ prāpnuvanti mahattamaḥ |
kūṭasākṣī mṛṣāvādī ye ca viśvāsaghātakāḥ

ते मोहं मृत्युमृच्छन्ति तथा ये वेदनिन्दकाः ।
विभीषकाः पूतिगन्धा यष्टिमुद्गरपाणयः

te mohaṃ mṛtyumṛcchanti tathā ye vedanindakāḥ |
vibhīṣakāḥ pūtigandhā yaṣṭimudgarapāṇayaḥ

आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा ।
प्राप्ते त्वीदृक्पथे घोरे जायते तस्य वेपथुः

āgacchanti durātmāno yamasya puruṣāstadā |
prāpte tvīdṛkpathe ghore jāyate tasya vepathuḥ

क्रन्दत्यविरतं सोऽपि पितृमातृसुतानपि ।
सास्य वागस्फुटा यत्नेनैकवर्णा विभासते

krandatyavirataṃ so'pi pitṛmātṛsutānapi |
sāsya vāgasphuṭā yatnenaikavarṇā vibhāsate

दृष्टिर्वै भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यति चाननम् ।
स ततो वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति

dṛṣṭirvai bhrāmyate trāsācchvāsācchuṣyati cānanam |
sa tato vedanāviṣṭastaccharīraṃ vimuñcati

अस्पृश्यं कुत्सनीयं च तत्क्षणादेव जायते ।
उक्तं मृत्योः स्वरूपं तु प्रसङ्गादन्यदप्यथ

aspṛśyaṃ kutsanīyaṃ ca tatkṣaṇādeva jāyate |
uktaṃ mṛtyoḥ svarūpaṃ tu prasaṅgādanyadapyatha

वैचित्र्यस्योत्तरं प्रश्रे द्वितीयस्य वदामि ते ।
कर्मणां प्राक्तनानां तु तदसत्त्वेनं भदेतः

vaicitryasyottaraṃ praśre dvitīyasya vadāmi te |
karmaṇāṃ prāktanānāṃ tu tadasattvenaṃ bhadetaḥ

भवेद्भोगस्य वैचित्र्यं भ्राम्यतां प्राणिनामिह ।
देवत्वमसुरत्वं च यक्षत्वादिसुखप्रदम्

bhavedbhogasya vaicitryaṃ bhrāmyatāṃ prāṇināmiha |
devatvamasuratvaṃ ca yakṣatvādisukhapradam

मानुषत्वं पशुत्वं च पक्षित्वाद्यतिदुः खदम् ।
कर्मणां तारतम्येन भवतीह खगेश्वर

mānuṣatvaṃ paśutvaṃ ca pakṣitvādyatiduḥ khadam |
karmaṇāṃ tāratamyena bhavatīha khageśvara

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विपाकं कर्मणामहम् ।
वैचित्र्यस्य स्पुटत्वाययैर्जोवः संसरत्ययम्

atra te kīrtayiṣyāmi vipākaṃ karmaṇāmaham |
vaicitryasya spuṭatvāyayairjovaḥ saṃsaratyayam

महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य दारुणान् ।
कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनः क्षितौ

mahāpātakajānghorānnarakānprāpya dāruṇān |
karmakṣayātprajāyante mahāpātakinaḥ kṣitau

जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु सत्तम ।
मृगाश्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति

jāyante lakṣaṇairyaistutāni me śṛṇu sattama |
mṛgāśvasūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonimṛcchati

कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् ।
तृणगुल्मतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः

kṛmikīṭapataṅgatvaṃ svarṇahārī samāpnuyāt |
tṛṇagulmatātvaṃ ca kramaśo gurutalpagaḥ

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदन्तकः ।
हेमहारी तु कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः

brahmahā kṣayarogī syātsurāpaḥ śyāvadantakaḥ |
hemahārī tu kunakhī duścarmā gurutalpagaḥ

यो येन संवसत्येषां स तल्लिङ्गोऽभिजायते ।
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्

yo yena saṃvasatyeṣāṃ sa talliṅgo'bhijāyate |
saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran

संलापस्पर्शनिः श्वाससहयानाशनासनात् ।
याजनाध्यापनाद्यौनात्पापं संक्रमते नृणाम्

saṃlāpasparśaniḥ śvāsasahayānāśanāsanāt |
yājanādhyāpanādyaunātpāpaṃ saṃkramate nṛṇām

गत्वा दारान्परेषाञ्च ब्रह्मस्वमपहृत्य च ।
अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः

gatvā dārānpareṣāñca brahmasvamapahṛtya ca |
araṇye nirjane deśe jāyate brahmarākṣasaḥ

हीनजातौ प्रजायेत रत्नानामपहारकः ।
पत्रं च शाखिनो हृत्वा गन्धांश्छुच्छुन्दरी पुमान्

hīnajātau prajāyeta ratnānāmapahārakaḥ |
patraṃ ca śākhino hṛtvā gandhāṃśchucchundarī pumān

मूषको धान्यहारी स्याद्यानमुष्ट्रः फलं कपिः ।
निर्मन्त्रभोजनात्काको गृध्रो हृत्वा ह्युपस्करम्

mūṣako dhānyahārī syādyānamuṣṭraḥ phalaṃ kapiḥ |
nirmantrabhojanātkāko gṛdhro hṛtvā hyupaskaram

मधुदंशः फलं गृध्रो गां गोधाग्निं बकस्तथा ।
स्याच्छ्वेतकुष्ठी स्त्रीवस्त्र ह्यरुची रसहारकः

madhudaṃśaḥ phalaṃ gṛdhro gāṃ godhāgniṃ bakastathā |
syācchvetakuṣṭhī strīvastra hyarucī rasahārakaḥ

कांस्यहारी तु हंसः स्यात्परस्वस्य च हारकः ।
अपस्मारी गुरोर्हन्ता क्रूरकृद्वामनो भवेत्

kāṃsyahārī tu haṃsaḥ syātparasvasya ca hārakaḥ |
apasmārī gurorhantā krūrakṛdvāmano bhavet

धर्मपत्नीं त्यजञ्छब्दवेधी प्राणी भवेत्क्षितौ ।
देवविप्रस्वापहारी पाण्डुरः परमांसभुक्

dharmapatnīṃ tyajañchabdavedhī prāṇī bhavetkṣitau |
devaviprasvāpahārī pāṇḍuraḥ paramāṃsabhuk

भक्ष्याभक्ष्यो गण्डमाली महारोगी प्रजायते ।
न्यासापहारी काणः स्यास्त्रीजीवः खञ्जको भवेत्

bhakṣyābhakṣyo gaṇḍamālī mahārogī prajāyate |
nyāsāpahārī kāṇaḥ syāstrījīvaḥ khañjako bhavet

कौमारदारत्यागी च दुर्भगोऽथै कमिष्टभुक् ।
वातगुल्मी विप्रयोषिद्गामी वा जम्बुको भवेत्

kaumāradāratyāgī ca durbhago'thai kamiṣṭabhuk |
vātagulmī viprayoṣidgāmī vā jambuko bhavet

शय्याहर्ता क्षपणकः पतङ्गो वस्त्रहारकः ।
मात्सर्यादपि जात्यन्धो कपाली दीपहारकः

śayyāhartā kṣapaṇakaḥ pataṅgo vastrahārakaḥ |
mātsaryādapi jātyandho kapālī dīpahārakaḥ

कौशिको मित्रहन्ता च क्षयी पित्रादिनिन्दकः ।
स्खलद्वागनृतवादी कूटसाक्षी जलोदरी

kauśiko mitrahantā ca kṣayī pitrādinindakaḥ |
skhaladvāganṛtavādī kūṭasākṣī jalodarī

मशकः सोऽथ चछिन्नोष्ठो विवाहे विघ्नकृद्भवेत् ।
स्याद्वाथ वृषलः सोऽयं चत्वरे वै विण्मूत्रकृत्

maśakaḥ so'tha cachinnoṣṭho vivāhe vighnakṛdbhavet |
syādvātha vṛṣalaḥ so'yaṃ catvare vai viṇmūtrakṛt

मूत्रकृच्छ्री दूषकस्तु कन्यायाः क्लीबतामियात् ।
द्वीपी स्याद्वेदविक्रेता वराहोऽयाज्ययाजकः

mūtrakṛcchrī dūṣakastu kanyāyāḥ klībatāmiyāt |
dvīpī syādvedavikretā varāho'yājyayājakaḥ

यतस्ततोऽश्रन्मार्जारो खद्योतो वहदाहकः ।
कृमिः पर्युषितादः स्यान्मत्सरी भ्रमरो भवेत्

yatastato'śranmārjāro khadyoto vahadāhakaḥ |
kṛmiḥ paryuṣitādaḥ syānmatsarī bhramaro bhavet

अग्न्युत्सादी तु कुष्ठी स्याददत्ताऽदानतो वृषः ।
सर्पो गोहारकोऽन्नस्य हारकः स्यादजीर्णवान्

agnyutsādī tu kuṣṭhī syādadattā'dānato vṛṣaḥ |
sarpo gohārako'nnasya hārakaḥ syādajīrṇavān

जलहारी तु मत्स्यः स्यात्क्षीरहारी बलाकिका ।
अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुब्जतां व्रजेत्

jalahārī tu matsyaḥ syātkṣīrahārī balākikā |
annaṃ paryuṣitaṃ vipre pradadatkubjatāṃ vrajet

फलानि हरते यस्तु सन्ततिर्म्रियते खग ।
अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति ह्यनपत्यो भवेन्नरः

phalāni harate yastu santatirmriyate khaga |
adattvā bhakṣyamaśrāti hyanapatyo bhavennaraḥ

प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः ।
चातको जलहर्ता स्याज्जन्मान्धः पुंस्तकं हरन्

pravajyāgamanādrājan bhavenmarupiśācakaḥ |
cātako jalahartā syājjanmāndhaḥ puṃstakaṃ haran

प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् ।
परिवादादिजातीनां लभते काच्छपीं तनुम्

pratiśrutya dvijebhyor'thamadadajjambuko bhavet |
parivādādijātīnāṃ labhate kācchapīṃ tanum

दुर्भगः फलविक्रेता वृकश्च वृषलीपतिः ।
मार्जारोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक्

durbhagaḥ phalavikretā vṛkaśca vṛṣalīpatiḥ |
mārjāro'gniṃ padā spṛṣṭvā rogavānparamāṃsabhuk

जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः ।
हरेः कथां न शृण्वन्ति ये न साधुजनस्तवम्

jalaprastravaṇaṃ yastu bhindyānmatsyo bhavennaraḥ |
hareḥ kathāṃ na śṛṇvanti ye na sādhujanastavam

तान्नरान्कर्णमूलोऽयं व्याप्नुयान्नेतराञ्जनान् ।
परस्याननसंस्थं यो ग्रासं हरि मन्दधीः

tānnarānkarṇamūlo'yaṃ vyāpnuyānnetarāñjanān |
parasyānanasaṃsthaṃ yo grāsaṃ hari mandadhīḥ

देवोपकरणान्येनं गण्डमालिनमीहते ।
दम्भेनाचरते धर्मं गजचर्मा भवेत्तु सः

devopakaraṇānyenaṃ gaṇḍamālinamīhate |
dambhenācarate dharmaṃ gajacarmā bhavettu saḥ

शिरोऽर्तिप्रमुखा रोगा यान्ति विश्वासघातकम् ।
लिङ्गपीडी शिवस्वं च शिवनिर्माल्यमेव च

śiro'rtipramukhā rogā yānti viśvāsaghātakam |
liṅgapīḍī śivasvaṃ ca śivanirmālyameva ca

स्त्रियोऽप्यनेन मार्गेण हृत्वा दोषमवाप्नुयुः ।
एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपजायते

striyo'pyanena mārgeṇa hṛtvā doṣamavāpnuyuḥ |
eteṣāmeva jantūnāṃ bhāryātvamupajāyate

भोगान्ते नरकस्यैतत्सर्वमित्यवधारय ।
खघ प्रदर्श्यमेतत्तु मयोक्तं ते समासतः ।
द्रव्यप्रकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः

bhogānte narakasyaitatsarvamityavadhāraya |
khagha pradarśyametattu mayoktaṃ te samāsataḥ |
dravyaprakārā hi yathā tathaiva prāṇijātayaḥ

एवं विचित्रैर्निजकर्मभिर्नृणां सुखस्य दुः खस्य च जन्मनामपि ।
वैचित्र्यमुक्तं शुभकर्मतः शुभं तथाशुभाच्चाशुभमीरयन्ति

evaṃ vicitrairnijakarmabhirnṛṇāṃ sukhasya duḥ khasya ca janmanāmapi |
vaicitryamuktaṃ śubhakarmataḥ śubhaṃ tathāśubhāccāśubhamīrayanti

एतत्ते सर्वंमाख्यातं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया

etatte sarvaṃmākhyātaṃ yatpṛṣṭo'hamiha tvayā