अध्याय 9: आजानज देव, गन्धर्व, ऋषि और स्तुति का फल

अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते ।
तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि

ajānajasvarūpaṃ ca brūhi kṛṣṇa mahāmate |
tadanyāṃśca krameṇeva vaktuṃ kṛṣṇa tvamarhasi

अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः ।
अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्र्याः कर्मदेवताः

ajānākhyā devatāstu tattaddevakule bhavāḥ |
ajānadevatāstā hi tebhyogryāḥ karmadevatāḥ

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा ।
धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च

virādhaścārudeṣṇaśca tathā citrarathastathā |
dhṛtarāṣṭraḥ kiśoraśca hūhūrhāhāstathaiva ca

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू ।
चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः

vidyādharaścograseno viśvāvasuparāvasū |
citrasenaśca gopālo balaḥ pañcadaśa smṛtāḥ

एवमाद्याश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर ।
अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च

evamādyāśca gandharvāḥ śatasaṃkhyāḥ khageśvara |
ajānajasamā jñeyā muktau saṃsāra eva ca

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः ।
घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा

ajñānajāstu me devāḥ karmajebhyaḥ śatāvarāḥ |
ghṛtācī menakā raṃbhā urvaśī ca tilottamā

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला ।
इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम्

suketuḥ śabarī caiva mañjughoṣā ca piṅgalā |
ityādikaṃ yakṣaratnaṃ saha saṃparikīrtitam

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः ।
विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा

ajānajasamā hyete karmajebhyaḥ śatāvarāḥ |
viśvāmitro vasiṣṭhaśca nāradaścyavanastathā

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर ।
ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः

utathyaśca muniścaitāndrājapitvā khageśvara |
ṛṣayaśca mahātmāno hyajānajasamāḥ smṛtāḥ

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः ।
पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः

śatarciḥ kaśyapo jñeyo madhyamaśca parāśaraḥ |
pāvamānyaḥ pragāthaśca kṣudrasūktaśca devalaḥ

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः ।
उद्दालको ह्यृष्यशृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा

gṛtsamado hyāsuriśca bharadvājotha mudgalaḥ |
uddālako hyṛṣyaśṛṅgaḥ śaṅkhaḥ satyavratastathā

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः ।
धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा

suyajñaścaiva bābhravyo māṇḍūkaścaiva bāṣkalaḥ |
dharmācāryastathāgastyo dālbhyo dārḍhyacyutastathā

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा ।
विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि

kavaṣo haritaḥ kaṇvo virūpo musalastathā |
viṣṇuvṛddhaśca ātreyaḥ śrīvatso vatsaletyapi

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव ।
मण्डूकश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च

bhārgavaścāpnavānaśca māṇḍūkeyastathaiva |
maṇḍūkaścaiva jābacaliḥ vītihavyastathaiva ca

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः ।
एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा

gṛtsamadaḥ śaunakaśca ityādyā ṛṣayaḥ smṛtāḥ |
eteṣāṃ śravaṇādeva hariḥ prīṇāti sarvadā

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः ।
अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः ।
अजानजसमा ह्येता
नात्र कार्या विचारणा

bruve dvyaṣṭasahasraṃ ca śṛṇu tārkṣya mama striyaḥ |
agniputrāstu yaddvyaṣṭasahasrañca mama striyaḥ |
ajānajasamā hyetā
nātra kāryā vicāraṇā

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका ।
तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक्खगेश्वर

tvaṣṭuḥ putrī kaśerūśca tāsāṃ madhye guṇādhikā |
tadanantarajānvakṣye śṛṇu samyakkhageśvara

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः ।
तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम्

ājānebhyastu pitaraḥ saptabhyonye śatāvarāḥ |
tathādhikā hi pitara iti vedavidāṃ matam

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम ।
अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना

tadanantarājānvakṣye śṛṇu tvaṃ dvijasattama |
aṣṭābhyo devagandharvā aṣṭottaraśataṃ vinā

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।
स्वमुखेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः

tebhyaḥ śataguṇānandā devapreṣyāstu mukhyataḥ |
svamukheneva devaiśca ājñāpyāḥ sarvadā gaṇāḥ

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः ।
तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः

ākhyātā devagandharvāstebhyaste ca śatāvarāḥ |
tebhyastu kṣitipā jñeyā avarāśca śatairguṇaiḥ

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः ।
एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् ।
एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः

tebhyaḥ śataguṇājñeyā mānuṣeṣūttamā gaṇāḥ |
evaṃ prāsaṃgikānuktvā prakṛtaṃ hyanusarāmyaham |
evaṃ brahmādayo devā lakṣmyādyā api sarvaśaḥ

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज

stutvā tūṣṇīṃ sthitāḥ sarve prāñjalīkṛtya bho dvija

इति स्तुतश्च देवेशो भगवान् हरिरव्ययः ।
तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत्

iti stutaśca deveśo bhagavān hariravyayaḥ |
teṣāmāyatanaṃ dātuṃ manasā samacintayat

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् ।
हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम्

idaṃ pavitramārogyaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam |
hariprasādajanakaṃ svarūpasukhasādhanam

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः ।
न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः

idaṃ tu stavanaṃ viprā na paṭhantīha mānavāḥ |
na śṛṇvanti ca ye nityaṃ te sarve caiva māyinaḥ

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः ।
तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता

nasmarantontaraṃ nityaṃ ye bhuñjanti narādhamāḥ |
tairbhuktā satataṃ viṣṭhā sadā krimiśatairyutā