अध्याय 8: मित्र, तारा, निरृति और विष्वक्सेन की स्तुति

क्रतोरनन्तरं जातो मित्रो
नाम खगेश्वर ।
नारायणं जगद्योनिं स्तोतुं समुपचक्रमे

kratoranantaraṃ jāto mitro
nāma khageśvara |
nārāyaṇaṃ jagadyoniṃ stotuṃ samupacakrame

नतोस्म्यज्ञस्त्वच्चरणारविन्दं भवच्छिदं स्वस्त्ययनं भवच्छिदे ।
वेद स्वयं भगवान्वासुदेवो नाहं नाग्निर्न त्रिदेवा मुनीन्द्राः

natosmyajñastvaccaraṇāravindaṃ bhavacchidaṃ svastyayanaṃ bhavacchide |
veda svayaṃ bhagavānvāsudevo nāhaṃ nāgnirna tridevā munīndrāḥ

अथापरे भागवतप्रधाना यदा न जानीयुरथापरे कुतः ।
मां पाहि नित्यं परतोप्यधीश विश्वामित्रान्न्यून एवेति नित्यम् ।
अहं पर्जन्यार्द्विगुण एव नित्यमतो मम स्तवने नास्ति शक्तिः

athāpare bhāgavatapradhānā yadā na jānīyurathāpare kutaḥ |
māṃ pāhi nityaṃ paratopyadhīśa viśvāmitrānnyūna eveti nityam |
ahaṃ parjanyārdviguṇa eva nityamato mama stavane nāsti śaktiḥ

एवं स्तुत्वा हरिं मित्रस्तूष्णीमास तदा खग ।
तदनन्तरजा तारा स्तोतुं समुपचक्रमे

evaṃ stutvā hariṃ mitrastūṣṇīmāsa tadā khaga |
tadanantarajā tārā stotuṃ samupacakrame

अनन्येन तु भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् ।
त्वत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवाः

ananyena tu bhāvena bhaktiṃ kurvanti ye dṛḍhām |
tvatkṛte tyaktakarmāṇastyaktasvajanabāndhavāḥ

त्वदाश्रयां कथां श्रुत्वा
शृण्वन्ति कथयन्ति च ।
तथैते साधवो विष्णो सर्वसंगविवर्जिताः

tvadāśrayāṃ kathāṃ śrutvā
śṛṇvanti kathayanti ca |
tathaite sādhavo viṣṇo sarvasaṃgavivarjitāḥ

तन्मध्ये पतितां पाहि सदा मित्रसमां प्रभो ।
तारानन्तरजः प्राह निरृतिश्च खगेश्वर

tanmadhye patitāṃ pāhi sadā mitrasamāṃ prabho |
tārānantarajaḥ prāha nirṛtiśca khageśvara

योगेन त्वय्यर्पितया च भक्त्या संयान्ति लोकाः परमां गतिं च ।
आसेवया सर्वगुणाधिकानां ज्ञानेन वैराग्ययुतेनदवे

yogena tvayyarpitayā ca bhaktyā saṃyānti lokāḥ paramāṃ gatiṃ ca |
āsevayā sarvaguṇādhikānāṃ jñānena vairāgyayutenadave

चित्तस्य निग्रहेणैव विष्णोर्यान्ति परं पदम् ।
अतो मां पाहि दयया सदा तारासमं प्रभो ।
तदनन्तरजा स्तोतुं प्रावही तं प्रचक्रमे

cittasya nigraheṇaiva viṣṇoryānti paraṃ padam |
ato māṃ pāhi dayayā sadā tārāsamaṃ prabho |
tadanantarajā stotuṃ prāvahī taṃ pracakrame

सुताः प्रसंगेन भवन्ति वीर्यात्तव प्रसादात्परमाः सम्पदश्च ।
या ह्युत्तमश्लोकरसायनाः कथास्तत्सेवनादास्त्वपवर्गवर्त्मनि

sutāḥ prasaṃgena bhavanti vīryāttava prasādātparamāḥ sampadaśca |
yā hyuttamaślokarasāyanāḥ kathāstatsevanādāstvapavargavartmani

भक्तिर्भवेत्सर्वदा देवदेव सदाप्यहं निरृतेः साम्यमेव ।
सहर्भाष्यकोमित्रः त्कयीतारः प्रकीर्तिताः

bhaktirbhavetsarvadā devadeva sadāpyahaṃ nirṛteḥ sāmyameva |
saharbhāṣyakomitraḥ tkayītāraḥ prakīrtitāḥ

कोणाधिपो निरृतिश्च प्रावही प्रवहप्रिया ।
चत्वार एते पर्जन्यात्त्रिगुणाः परिकीर्तिताः

koṇādhipo nirṛtiśca prāvahī pravahapriyā |
catvāra ete parjanyāttriguṇāḥ parikīrtitāḥ

तदनन्तरजान्वक्ष्ये ताञ्छृणु त्वं खगेश्वर ।
प्रवाहभार्यानन्तरजो विष्वक्सेनोथपार्षदः ।
वायुपुत्रो महाभागः हरिं स्तोतुं प्रचक्रमे

tadanantarajānvakṣye tāñchṛṇu tvaṃ khageśvara |
pravāhabhāryānantarajo viṣvaksenothapārṣadaḥ |
vāyuputro mahābhāgaḥ hariṃ stotuṃ pracakrame

भगवान्मोक्षदः कृष्णः पूर्णानन्दो सदायदि ।
यदि स्यात्परमा भक्तिर्ह्य परोक्षत्वसाधना

bhagavānmokṣadaḥ kṛṣṇaḥ pūrṇānando sadāyadi |
yadi syātparamā bhaktirhya parokṣatvasādhanā

तथा स्वगुरुमारभ्य ब्रह्मान्तेषु च साधुषु ।
तद्योग्यतानुसारेण भक्तिर्निष्कपटा यदि

tathā svagurumārabhya brahmānteṣu ca sādhuṣu |
tadyogyatānusāreṇa bhaktirniṣkapaṭā yadi

तुलस्यादिषु जीवेषु यदि स्यात्प्रीतिरण्डज ।
संस्मृतिश्च तदा नाशी भूयादेव न संशयः

tulasyādiṣu jīveṣu yadi syātprītiraṇḍaja |
saṃsmṛtiśca tadā nāśī bhūyādeva na saṃśayaḥ

एवं स्तुत्त्वा महाभागो विष्वक्से नो महाप्रभो ।
तूष्णीं बभूव गरुड प्राञ्जलिर्नम्रकन्धरः ।
मित्रादहं न्यून एव नात्र कार्या विचारणा

evaṃ stuttvā mahābhāgo viṣvakse no mahāprabho |
tūṣṇīṃ babhūva garuḍa prāñjalirnamrakandharaḥ |
mitrādahaṃ nyūna eva nātra kāryā vicāraṇā