अध्याय 82: गयासुर और गया क्षेत्र की स्थापना

सारात्सारतरं व्यास गयामाहात्म्यमुत्तमम् ।
प्रवक्ष्यामि समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु

sārātsārataraṃ vyāsa gayāmāhātmyamuttamam |
pravakṣyāmi samāsena bhuktimuktipradaṃ śrṛṇu

गयासुरोऽभवत्पूर्वं वीर्य्यवान्परमः स च ।
तपस्तप्यन्महाघोरं सर्वभूतोपतापनम्

gayāsuro'bhavatpūrvaṃ vīryyavānparamaḥ sa ca |
tapastapyanmahāghoraṃ sarvabhūtopatāpanam

तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ।
शरणं हरिरूचे तान् भवितव्यं शिवात्मभइः

tattapastāpitā devāstadvadhārthaṃ hariṃ gatāḥ |
śaraṇaṃ harirūce tān bhavitavyaṃ śivātmabhaiḥ

पात्यतेऽस्य महादेहो तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ।
कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च

pātyate'sya mahādeho tathetyūcuḥ surā harim |
kadācicchivapūjārthaṃ kṣīrābdheḥ kamalāni ca

आनीय कीकटे देशे शयनं चाकरोद्वली ।
विष्णुमायाविमूढोऽसौ गदया विष्णुना हतः

ānīya kīkaṭe deśe śayanaṃ cākarodvalī |
viṣṇumāyāvimūḍho'sau gadayā viṣṇunā hataḥ

अतो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्थितः ।
तस्य देहो लिङ्गरूपी स्थितः शुद्धे पितामहः

ato gadādharo viṣṇurgayāyāṃ muktidaḥ sthitaḥ |
tasya deho liṅgarūpī sthitaḥ śuddhe pitāmahaḥ

जनार्द्दनश्च कालेशस्तथान्यः प्रपितामहः ।
विष्णुराहाथ मर्य्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति

janārddanaśca kāleśastathānyaḥ prapitāmahaḥ |
viṣṇurāhātha maryyādāṃ puṇyakṣetraṃ bhaviṣyati

यज्ञं श्राद्धं पिण्डदानं स्नानादि कुरुते नरः ।
स स्वर्गं ब्रह्मलोकं च गच्छेन्न नरकं नरः

yajñaṃ śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ snānādi kurute naraḥ |
sa svargaṃ brahmalokaṃ ca gacchenna narakaṃ naraḥ

गयातीर्थं परं ज्ञात्वा यागं चक्रे पितामहः ।
ब्राह्मणान्पूजयामास ऋत्विगर्थमुपागतान्

gayātīrthaṃ paraṃ jñātvā yāgaṃ cakre pitāmahaḥ |
brāhmaṇānpūjayāmāsa ṛtvigarthamupāgatān

महानदीं रसवहां सृष्ट्वा वाप्यादिकं तथा ।
भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनुं तथासृजत्

mahānadīṃ rasavahāṃ sṛṣṭvā vāpyādikaṃ tathā |
bhakṣyabhojyaphalādīṃśca kāmadhenuṃ tathāsṛjat

पञ्चक्रोशं गया क्षेत्रं ब्राह्मणेभ्यो ददौ प्रभुः ।
धर्मयागेषु लोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकम्

pañcakrośaṃ gayā kṣetraṃ brāhmaṇebhyo dadau prabhuḥ |
dharmayāgeṣu lobhāttu pratigṛhya dhanādikam

स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्राह्मणास्ततः ।
मा भूत्त्रैपुरुषी विद्या मा भूत्त्रैपुरुषं धनम्

sthitā viprāstadā śaptā gayāyāṃ brāhmaṇāstataḥ |
mā bhūttraipuruṣī vidyā mā bhūttraipuruṣaṃ dhanam

युष्माकं स्याद्वारिवहा नदी पाषाणपर्वतः ।
शप्तैस्तु प्रार्थितो ब्रह्मानुग्रहं कृतवान्प्रभुः

yuṣmākaṃ syādvārivahā nadī pāṣāṇaparvataḥ |
śaptaistu prārthito brahmānugrahaṃ kṛtavānprabhuḥ

लोकाः पुण्या गयायां हि श्राद्धिनो ब्रह्मलोकगाः ।
युष्मान्ये पूजयिष्यन्ति तैरहं पूजितः सदा

lokāḥ puṇyā gayāyāṃ hi śrāddhino brahmalokagāḥ |
yuṣmānye pūjayiṣyanti tairahaṃ pūjitaḥ sadā

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा ।
वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा

brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gogṛhe maraṇaṃ tathā |
vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktireṣā caturvidhā

समुद्राः सरितः सर्वा वापीकूपह्रदास्तथा ।
स्नातुकामा गयातीर्थं व्यास यान्ति न संशयः

samudrāḥ saritaḥ sarvā vāpīkūpahradāstathā |
snātukāmā gayātīrthaṃ vyāsa yānti na saṃśayaḥ

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः ।
पापं तत्सङ्गजं सर्वं गयाश्राद्धाद्विनश्यति

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ |
pāpaṃ tatsaṅgajaṃ sarvaṃ gayāśrāddhādvinaśyati

असंस्कृता मृता य च पशुचोरहताश्च ये ।
सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते

asaṃskṛtā mṛtā ya ca paśucorahatāśca ye |
sarpadaṣṭā gayāśrāddhānmuktāḥ svargaṃ vrajanti te

गयायां पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः ।
न तच्छक्यं मया वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

gayāyāṃ piṇḍadānena yatphalaṃ labhate naraḥ |
na tacchakyaṃ mayā vaktuṃ varṣakoṭiśatairapi