पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 76: भीष्म मणि और उसका रक्षक प्रभाव

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्य्यपरीक्षणं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः ॥

8 श्लोक · 76 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

भीष्म मणि और उसका रक्षक प्रभाव

पुष्पिका में इसे वैदूर्यपरीक्षा कहा गया है, पर अध्याय भीष्म मणि का वर्णन करता है। सूत कहते हैं कि देवशत्रु असुर का वीर्य उत्तर हिमालय में गिरा, और वहाँ उत्तम भीष्म रत्नों की खान बनी; ये शंख और कमल जैसे श्वेत होते हैं और नए होने पर वज्र जैसे दिखते हैं। सोने में जड़ी भीष्म मणि गले में पहनने वाला सदा सम्पन्न रहता है। हिंसक वनपशु पास होने पर भी उसे देखकर भाग जाते हैं। अँगूठी में पहनने से भय मिटता है; पितृतर्पण में अर्पित करने से पितर अनेक वर्ष तृप्त रहते हैं। यह सर्प, चूहे और बिच्छू का विष शान्त करती है और जल, अग्नि, शत्रु और चोर का भय मिटाती है। मलिन या फीकी मणि त्याज्य है। मूल्य देश और दूरी पर निर्भर है।

सूत उवाच

76.1

हिमवत्युत्तरदेशे वीर्य्यं पतितं सुरद्विषस्तस्य ।
संप्राप्तमुत्तमानामाकरतां भीष्मरत्नानाम्

himavatyuttaradeśe vīryyaṃ patitaṃ suradviṣastasya |
saṃprāptamuttamānāmākaratāṃ bhīṣmaratnānām

76.2

शुक्लाः शङ्खाब्जनिभाः स्योनाकसन्निभाः प्रभावन्तः ।
प्रभवन्ति ततस्तरुणा वज्रनिभा भीष्मपाषाणाः

śuklāḥ śaṅkhābjanibhāḥ syonākasannibhāḥ prabhāvantaḥ |
prabhavanti tatastaruṇā vajranibhā bhīṣmapāṣāṇāḥ

76.3

हेमादिप्रतिबद्धाः शुद्धमपि श्रद्धया विधत्ते यः ।
भीष्ममणिं ग्रीवादिषु सुसम्पदं स सर्वदा लभते

hemādipratibaddhāḥ śuddhamapi śraddhayā vidhatte yaḥ |
bhīṣmamaṇiṃ grīvādiṣu susampadaṃ sa sarvadā labhate

76.4

निरीक्ष्य पलायन्ते यं तमरण्यनिवासिनः समीपेऽपि ।
द्वीपिवृकशरभकुञ्जरसिंहव्याघ्रादयो हिंस्राः

nirīkṣya palāyante yaṃ tamaraṇyanivāsinaḥ samīpe'pi |
dvīpivṛkaśarabhakuñjarasiṃhavyāghrādayo hiṃsrāḥ

76.5

तसोयत्कलतष्टतरोर्भवति भयं न चास्तीशमुपहसन्ति ।
भीष्ममणिर्गुणयुक्तो सम्यक्प्राप्ताङ्गुलीकलत्रत्वः

tasoyatkalataṣṭatarorbhavati bhayaṃ na cāstīśamupahasanti |
bhīṣmamaṇirguṇayukto samyakprāptāṅgulīkalatratvaḥ

76.6

पितॄतर्पणे पितॄणां तृप्तिर्बहुवार्षिकी भवति ।
शाम्यन्त्यद्भुतान्यपि सर्पाण्डजाखुवृश्चिकविषाणि ।
सलिलाग्निवैरितस्करभयानि भीमानि नश्यन्ति

pitṝtarpaṇe pitṝṇāṃ tṛptirbahuvārṣikī bhavati |
śāmyantyadbhutānyapi sarpāṇḍajākhuvṛścikaviṣāṇi |
salilāgnivairitaskarabhayāni bhīmāni naśyanti

76.7

शैवलबलाहकाभं पुरुषं पीतप्रभं प्रभाहीनम् ।
मलिनद्युति च विवर्णं दूरात्परिवर्जयेत्प्राज्ञः

śaivalabalāhakābhaṃ puruṣaṃ pītaprabhaṃ prabhāhīnam |
malinadyuti ca vivarṇaṃ dūrātparivarjayetprājñaḥ

76.8

मूल्यं प्रकल्प्यमेषां विबुधवरैर्दैशकालविज्ञानात् ।
दूरे भूतानां बहु किञ्चिन्निकटप्रसूतानाम्

mūlyaṃ prakalpyameṣāṃ vibudhavarairdaiśakālavijñānāt |
dūre bhūtānāṃ bahu kiñcinnikaṭaprasūtānām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)